Süveyş Krizi'nden Hürmüz'e: 70 yılda gerçekten ne kadar şey değişti?

1956'ya dönüp baktığımızda, bugünün jeopolitik atmosferiyle ürkütücü benzerlikler göze çarpıyor. Keşke Başkan Trump göreve başlamadan önce tarih dersi alsaydı…

Tıpkı bugün olduğu gibi o zaman da bir Ortadoğu gücü, birçok kişi tarafından Batı'ya yönelik bir tehdit olarak görülüyordu; bir süper güç tehlikeli bir şekilde sınırlarını aşmıştı; petrol krizi vardı; Ruslar, bir Doğu Avrupa ülkesinde istediklerini yapabilecekmiş gibi davranıyordu (AFP)

70 yıl önce Britanya halkı, Süveyş Krizi'ne ve Sovyetler'in Macar Devrimi'ni acımasızca bastırmasına kilitlenmişti. Bu iki sarsıcı olay çağımızı şekillendirmede rol oynasa da büyük ölçüde unutulup gitti.

70 yıl o kadar da uzun bir süre değil. Çoğu kişinin ömründen kısa. Yeni romanımı yazarken mecburen yaptığım gibi onlarca yıl öncesine geri dönüp bakınca, bu ülkenin o zamanlar muazzam derecede farklı olduğunu görmek beni hayrete düşürüyor. Yine de önemli bir açıdan dünya çarpıcı derecede benzer.

fazla oku

Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)

Farklılıklar apaçık ortada. Eğer herhangi birimiz 1956'nın Britanyası'na geri dönseydik, baskıcı toplumsal kuralların sayısı karşısında şaşkına dönerdik. Puslu Londra'da (Temiz Hava Yasası yeni kabul edilmişti), o zamanlar "kuir" (queer; İngilizcede "tuhaf, acayip" anlamına gelen sözcük başta LGBT+'ları aşağılamak için kullanılsa da zaman içinde benimsenerek negatif anlamından sıyrıldı -çn.) denen kişiler bazen polis tarafından tuzağa düşürülüyordu. Bu, romanımın hem komünist bir Yahudi hem de eşcinsel olan gazeteci kahramanının başına geliyor.

Bu iki dünya çok farklı değerleri yansıtıyor olabilir ancak şaşırtıcı derecede benzer sorunlarla boğuşuyor. Tıpkı bugün olduğu gibi o zaman da bir Ortadoğu gücü, birçok kişi tarafından Batı'ya yönelik bir tehdit olarak görülüyordu; bir süper güç tehlikeli bir şekilde sınırlarını aşmıştı; petrol krizi vardı; Ruslar, bir Doğu Avrupa ülkesinde istediklerini yapabilecekmiş gibi davranıyordu.

Mısır yerine İran'ı, Büyük Britanya yerine Birleşik Devletler'i ve Macaristan yerine Ukrayna'yı koyarsanız, pek bir şeyin değişmediğini hissedebilirsiniz.

5 Kasım 1956'da Britanya-Fransa kuvvetleri Mısır'ı istila etti. Birincil hedefleri, üç ay önce Mısır Cumhurbaşkanı Cemal Abdulnasır tarafından ele geçirilen Süveyş Kanalı'nı geri almaktı. Askeri açıdan başarılı geçen istilanın ertesi günü, Birleşik Krallık Başbakanı Anthony Eden, Fransız mevkidaşıyla istişare ettikten sonra operasyonun durdurulmasını emretti. Geri adım atılmasının başlıca nedeni, Britanya'nın en yakın müttefiki Birleşik Devletler'in neredeyse histerik düzeye ulaşan karşı çıkışıydı.

İnanması güç gelse de Eisenhower yönetimi, birkaç gün önce Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde Sovyetler Birliği'yle birlikte Britanya ve Fransa'ya karşı oy kullanmıştı. Bu olay, Sovyet postallarının Budapeşte'deki isyancıları ezip geçmesinden çok da önce değildi. Dünya güçleri, gözlerini Mısır'a diktikleri için bu olaya büyük ölçüde sessiz kalmıştı. Britanya, sterlini desteklemek için yüzlerce milyon harcarken, ABD yardım eli uzatmayı reddetti ve hatta bize kredi vermemesi için Uluslararası Para Fonu'na (IMF) baskı yaptı.

Britanya için Süveyş, hiçbir zaman tam olarak atlatamadığı bir aşağılanmaydı. Bu fiyasko öncesinde Ortadoğu'daki lider güçtü. Sonrasında bu rolü Birleşik Devletler üstlendi ve önce Irak'ta, şimdi de İran'da olduğu gibi neredeyse her zaman felakete yol açtı.

Süveyş'teki feci hesap hatasının ardından Eden, yaralarını sarmak için genç eşi Clarissa'yla birlikte Ian Fleming'in Jamaika'daki villasına gitti. Ocak 1957'de de görevden ayrıldı. Britanya'nın Mısır'ı istila etmesi ölümcül bir hataysa, Eden'ın o şekilde fişi çekmesi de belki de bir o kadar büyük bir hataydı. 1956'dan bu yana Britanya, Falkland Savaşı'nda bile, hiçbir zaman bağımsız bir dış politika izlemedi.

Amerika da İran meselesinde benzer bir hataya düştü ve tıpkı 1956'da Britanya'nın yaptığı gibi, petrol krizini tetikledi. (Shropshire'daki köyümüzde benzin pompalarının boş kaldığı günler, 4 yaşındaki halimle gördüğüm şekliyle hâlâ gözümün önünde.) ABD Başkanı Trump bu lekeyi hiçbir zaman silemeyecek. ABD'nin itibarı da hiç şüphesiz zarar gördü ancak bu kayıp Britanya'nın 70 yıl önce yaşadığı kadar ağır değildi.

Petrol krizi geçecek ancak Amerikan gücü bir daha asla eskisi gibi olmayabilir.

Çinliler Pekin'de gülümsüyor; Ruslar ise Ukrayna'da namağlup. Keşke Donald Trump'ın 1956'da yaşananlara dair en ufak bir fikri olsaydı.

Stephen Glover, The Independent'ın ortak kurucusu. Son romanı Levin's War, Biteback yayınevi tarafından yayımlandı.



independent.co.uk/voices

Independent Türkçe için çeviren: Büşra Ağaç

Bu makale kaynağından aslına sadık kalınarak çevrilmiştir. İfade edilen görüşler Independent Türkçe’nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.

© The Independent

DAHA FAZLA HABER OKU