Kahire'nin Libya'ya yönelik hesapları değişti mi?

Ahmed Abdülhakim yazdı: "Mısır, krizin iki tarafıyla da dengeli ilişkiler sürdürmeye ve herhangi bir siyasi kampa bağımlı hâle gelmekten kaçınmaya çalışıyor"

Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah El Sisi / Fotoğraf: AFP

Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati’nin 7 Kasım’da ülkesinin Trablus'taki tarihî büyükelçiliğini yeniden açması, sıradan bir diplomatik gelişme olarak değerlendirilmiyor. Kahire'nin, on yılı aşkın bir aranın ardından Libya'nın batısındaki diplomatik varlığını en üst düzeyde yeniden tesis etmesi ve Başbakan Abdülhamid Dibeybe hükümetiyle ilişkilerde kayda değer iyileşme sağlaması, Mısır'ın doğudaki yönetimlerle ilişkilerinde gerilim ve politika farklılıklarının yaşandığı bir dönemde gerçekleşti.

Bu gerilimin en belirgin örneklerinden biri, Libya Temsilciler Meclisi'nin geçen ay Türkiye ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin anlaşmayı beklenmedik biçimde onaylaması oldu. Mısır ise söz konusu anlaşmayı kendi çıkarlarına yönelik bir tehdit olarak değerlendiriyor.

Mısır'ın Libya'daki varlığı uzun yıllar boyunca ağırlıklı olarak Mareşal Halife Hafter liderliğindeki doğu yönetimiyle kurduğu yakın ilişkilere dayanırken, Kahire'nin son dönemde batıdaki yönetimlerle iletişim kanallarını genişletme yönündeki girişimleri, Mısır'ın batı komşusundaki konumunu ve rolünü yeniden şekillendirip şekillendirmediği sorusunu gündeme getiriyor.

Bu soru, Mısır'ın Libya'yı ulusal güvenliğinin hayati ve doğrudan uzantısı, aynı zamanda coğrafi ve ekonomik açıdan stratejik bir derinlik olarak görmesi nedeniyle daha da önem kazanıyor. Öte yandan Libya'da nüfuz ve iktidar merkezlerinin parçalı yapısını koruması, bölgesel ve uluslararası hesapların ülke coğrafyasında kesişmesi, Kahire'nin karşı karşıya olduğu tabloyu daha da karmaşık hâle getiriyor.


Mısır'ın Libya'ya ilişkin hesapları değişti mi?

Mısır'ın son aylarda Libya'da izlediği politika ve özellikle ülkenin batısındaki yönetimle ilişkilerini belirgin biçimde geliştirmesi, iki ayrı yönetim arasındaki görüş ayrılıklarını gidermeye yönelik çabanın devamı olarak öne çıkıyor. Kahire, taraflar arasındaki uçurumu kapatarak ulusal kurumların birleştirilmesini ve yıllardır devam eden siyasi bölünmüşlüğün sona ermesini sağlayacak bir siyasi sürecin önünü açmaya çalışıyor.

Ancak Mısır'ın bu yöndeki girişimleri, Libya'nın doğusunda faaliyet gösteren Temsilciler Meclisi'nin 20 Ekim'de Türkiye ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin anlaşmayı onaylamasıyla beklenmedik bir engelle karşılaştı. Bu gelişme Kahire'de, batı komşusu Libya'da bölgesel aktörlerin nüfuzunun artmasının Mısır'ın çıkarlarını ve stratejik hesaplarını tehdit edebileceği yönünde kaygılara yol açtı. Bu durum, Mısır'ı Libya sahasındaki varlığını yoğunlaştırmaya ve söz konusu adımın olası sonuçlarını siyasi ve diplomatik yollarla telafi etmeye yöneltti. Bu değerlendirme konuştuğumuz diplomatik kaynaklara ait.
 

Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati, bu ay Trablus'taki Mısır Büyükelçiliği'nin yeniden açılışını yapıyor. (AFP)
Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati, bu ay Trablus'taki Mısır Büyükelçiliği'nin yeniden açılışını yapıyor/ Fotoğraf: AFP

 

Mısırlı kaynaklar, Libya'nın batısındaki hükümetle ilişkilerin güçlendirilmesini Kahire'nin stratejik tercihlerinde bir değişiklik ya da doğu Libya'daki güçlere yönelik politikasında bir dönüşüm olarak değerlendirmek istemiyor. Bunun yerine söz konusu adımı, Mısır'ın Libya krizine müdahil olma araçlarını yeniden düzenlemesi ve ülkedeki varlığının yalnızca bir tarafla sınırlı kalmamasını sağlamaya yönelik bir hamle olarak nitelendiriyor.

Kaynaklara göre Trablus yönetimiyle siyasi ve diplomatik ilişkilerde yeniden ivme kazanılmasının temelinde, Mısır'ın Libya'daki mevcut durumu tek bir siyasi ve coğrafi denklem olarak ele alma yaklaşımı bulunuyor. Mısır'ın çıkarlarının korunması, farklı kurumlar ve etkili güç merkezleriyle iletişim kurulmasını gerektiriyor. Özellikle doğu ve batı arasında uzlaşı sağlanmadan kalıcı ve sürdürülebilir bir siyasi çözümün hayata geçirilmesinin önündeki engeller dikkate alındığında, bu temasların önemi daha da artıyor.

Görüştüğümüz kaynaklardan birine göre Kahire'nin hesaplarında güvenlik ve ekonomik kaygılar belirleyici olmaya devam ediyor. Mısır, Libya'yı yalnızca siyasi rekabetin yaşandığı bir alan olarak değil, ortak sınırları ile güvenlik, aşiret ve toplumsal ilişkilerdeki iç içe geçmişlik nedeniyle ulusal güvenliğinin doğrudan bir uzantısı olarak görüyor.

Aynı kaynak, Mısır'ın Libya'daki bölünmüşlüğün batı sınırları için kalıcı bir tehdit hâline gelmesini, bölgesel aktörlerin kendi çıkarları doğrultusunda ülkedeki nüfuzlarını genişletmesini ya da silahlı örgütlerin, kaçakçılık ağlarının ve organize suç yapılanmalarının yayılmasını önlemeyi doğrudan bir güvenlik meselesi olarak değerlendirdiğini belirtiyor. Kaynağa göre Kahire'nin Libya'daki farklı güç merkezleriyle iletişim ve nüfuz kanallarını açık tutma çabası da bu yaklaşımdan kaynaklanıyor.

Libya Temsilciler Meclisi'nin 20 Ekim'de Türkiye ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılması anlaşmasını onaylamasından sonra Kahire, anlaşmaya yönelik itirazlarını iletmek ve kaygılarını vurgulamak amacıyla farklı Libyalı aktörlerle ve Ankara'yla karşılıklı temas ve ziyaret trafiğini yoğunlaştırdı.

Son iki hafta içerisinde Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati Trablus'u ziyaret etti. Bu ziyaretin ardından Mısır Genel İstihbarat Teşkilatı Başkanı Hasan Reşad, geçen cuma günü Libya ordusu Başkomutan Yardımcısı Tümgeneral Saddam Hafter'i Kahire'de kabul etti. Reşad, geçen pazartesi günü ise Trablus'a giderek Başbakan Abdülhamid Dibeybe ile görüştü. Görüşmede iki ülke arasındaki ikili ilişkilerin güçlendirilmesi ve ortak koordinasyonun sürdürülmesi ele alındı.

Dibeybe'nin yayımladığı açıklamaya göre görüşmede, istikrarın sağlanmasına yönelik çabaların desteklenmesi, Libya'nın birliğinin ve egemenliğinin korunması, bölgesel gelişmeler ve ortak tehditlerle mücadelede iş birliğinin önemi değerlendirildi. Bu adımların bölgede güvenlik ve istikrarın güçlendirilmesine katkı sağlaması hedefleniyor.

fazla oku

Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)

Mısırlı diplomatik kaynaklar, Libya-Türkiye deniz yetki alanları anlaşmazlığında Kahire'nin itirazlarını diplomatik ve hukuki kanallar üzerinden gündeme getirme yolunu tercih ettiğini belirtiyor.

Deniz yetki alanları krizinin ardından Mısır, geçen ay uluslararası hukuk uzmanlarıyla iş birliği içinde anlaşmaya ilişkin hukuki bir dosya hazırlayacağını duyurdu. Bu süreçte Libya ve Türkiye'nin yanı sıra konuyla ilgili diğer ülkelerle de diplomatik temaslar yürütüldü.

Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati, konuyu Türk mevkidaşı Hakan Fidan ile yaptığı görüşmede ele alarak uluslararası deniz hukuku kurallarına uyulması gerektiğini vurguladı. Türk tarafı ise Mısır'ın kaygılarını anladığını belirterek istişare ve koordinasyonun sürdürülmesinin önemine işaret etti.

Mısırlı kaynaklar, Ankara ile Trablus arasındaki deniz yetki alanları anlaşmazlığının Kahire'nin Libya politikasındaki önceliklerini değiştirmediğini savunuyor. Kaynaklara göre Mısır, uluslararası alanda etkili aktörlerle ve Libya'nın doğu ve batısındaki yönetimlerle temaslarını sürdürerek iki taraf arasındaki görüş ayrılıklarını azaltmayı ve üzerinde uzlaşılabilecek ortak bir zemin oluşturmayı hedefliyor.

Bu girişimlerin temel amacı, Libya'daki bölünmüşlüğü sona erdirecek ciddi bir siyasi sürecin başlatılması, ülkenin birliğinin ve bağımsızlığının korunması ve parçalanmasının önlenmesi. Mısırlı kaynaklar, bu hedefin ülkenin ulusal güvenliği açısından merkezi önemde olduğunu vurguluyor.

Mısırlı kaynaklardan birine göre Kahire, Libya'daki her iki tarafla yürüttüğü iş birliği aracılığıyla tarafları kapsamlı bir yol haritasını kabul etmeye yönlendirmeye çalışıyor. Bu yol haritası; parlamento ve cumhurbaşkanlığı seçimlerinin eş zamanlı yapılmasını, silahlı milislerin dağıtılmasına yönelik bir planın kabul edilmesini, yabancı güçlerin ve paralı askerlerin Libya'dan çekilmesini ve istikrarı güçlendirecek şekilde devlet kurumlarının birleştirilmesini öngörüyor.

Mısırlı yetkililer, Libya'daki yerel ve uluslararası aktörlerle gerçekleştirdikleri görüşmelerde ülkenin birliğinin ve toprak bütünlüğünün korunması, kurumların birleştirilmesi ve parlamento ile cumhurbaşkanlığı seçimlerinin düzenlenmesi yönündeki tutumlarını sürekli vurguluyor. Kahire ayrıca Libya'da güvenlik ve kalkınmanın sağlanmasına yönelik çabalara destek vermeyi sürdürüyor.

Mısır'ın Libya'daki önceliğini, rakip yönetimler arasındaki bölünmüşlüğün sona erdirilmesi ve birbirini izleyen geçiş dönemlerini sonlandıracak cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimleri için gerekli koşulların oluşturulması teşkil ediyor. Kahire, Birleşmiş Milletler himayesinde Libyalı tarafların öncülük edeceği bir siyasi süreci desteklerken, egemen ve askerî kurumların birleştirilmesini ve ülkenin birliğinin korunmasını savunuyor.
 

Libya Temsilciler Meclisi'nin geçen ay Türkiye ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılması anlaşmasını onaylamasının ardından Kahire, anlaşmaya yönelik itirazlarını dile getirmek üzere Libyalı taraflarla ve Ankara'yla temaslarını yoğunlaştırdı. (AFP)
Libya Temsilciler Meclisi'nin geçen ay Türkiye ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılması anlaşmasını onaylamasının ardından Kahire, anlaşmaya yönelik itirazlarını dile getirmek üzere Libyalı taraflarla ve Ankara'yla temaslarını yoğunlaştırdı / Fotoğraf: AFP

 

Mısır, bir tarafı diğerine tercih mi ediyor?

Coğrafi konum ve ulusal güvenlik kaygılarından siyasi ve ekonomik çıkarların iç içe geçtiği ilişkilere, bölgesel rekabet hesaplarından Libya'daki nüfuz mücadelesine kadar uzanan geniş bir çerçevede, Libya dosyasını yakından takip eden gözlemciler ve uzmanlar, Kahire'nin son derece karmaşık bir denklemle karşı karşıya olduğu görüşünde birleşiyor.

Tutum ve politikalar arasında bazı görüş ayrılıkları bulunsa da Mısır, krizin iki tarafıyla da dengeli ilişkiler sürdürmeye ve herhangi bir siyasi kampa bağımlı hâle gelmekten kaçınmaya çalışıyor. Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı analize göre Kahire, batı komşusu Libya'da istikrarın yalnızca taraflardan biriyle ilişki kurularak sağlanamayacağının farkında.

Mısır'ın Dışişleri eski Bakan Yardımcısı ve Arap İşlerinden Sorumlu Büyükelçi Yasir Osman, Mısır-Libya ilişkilerinin ortak çıkarlara dayanan iki ülke arasındaki sıradan ilişkilerden çok daha derin olduğunu belirtiyor.

Osman yaptığı açıklamada, iki ülkeyi bir araya getiren unsurların tarihsel ve toplumsal ortaklıkların yanı sıra kan bağı, kader birliği ve ulusal güvenlikteki ortaklık olduğunu ifade ediyor. Bu iç içe geçmişliğin anlaşılması için Mısır'daki Libya vatandaşlarının ve Libya'daki Mısır vatandaşlarının sayısına bakmanın yeterli olduğunu belirtiyor.

Bu değerlendirmeden hareketle Osman, ikili ilişkilerin gücünün ve sağlamlığının, taraflar arasındaki görüş ayrılıklarına karşı dayanıklılığını da açıkladığını belirtiyor. Ona göre bu tür farklılıklar, özellikle bölgesel tablonun karmaşıklaştığı ve bölgedeki krizlerin biriktiği mevcut dönemde, devletler arasındaki ilişkilerde olağan karşılanmalı.

Osman, bazı dosyalarda görüş ayrılıkları yaşanmasına rağmen iki ülkenin de son dönemde karşılıklı ziyaretleri ve diplomatik temasları yoğunlaştırma konusunda kararlı bir tutum sergilediğini vurguluyor. Bütün meselelerin açık ve şeffaf biçimde diyalog masasına taşındığını, herkesin çıkarlarını koruyacak ortak anlayışların geliştirilmesinin hedeflendiğini belirtiyor. Aynı zamanda iki ülke arasındaki stratejik ve kader birliğine dayalı ilişkilerin, tüm alanlarda ortak iş birliğinin derinleştirilmesi yoluyla ön planda tutulduğunu ifade ediyor.

Osman'a göre iki ülke arasındaki olgun stratejik ilişkiler, ikili ilişkilerin bütün boyutlarının ve meselelerinin ortak çıkarları, Arap ulusal güvenliğinin gereklerini ve tarihsel-toplumsal bağları önceleyen kardeşlik çerçevesinde yönetilmesine imkân tanıyor.
 

Mısır'ın Libya'daki önceliği, rakip yönetimler arasındaki bölünmüşlüğü sona erdirmek ve cumhurbaşkanlığı ile parlamento seçimlerinin önünü açmak. (AFP)
Mısır'ın Libya'daki önceliği, rakip yönetimler arasındaki bölünmüşlüğü sona erdirmek ve cumhurbaşkanlığı ile parlamento seçimlerinin önünü açmak / Fotoğraf: AFP

 

Öte yandan Mısır'ın Dışişleri eski Bakan Yardımcısı Büyükelçi Rakha Ahmed Hassan, Libya Temsilciler Meclisi'nin Türkiye ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılması anlaşmasını onaylamasının Mısır ile doğu yönetimi arasındaki ilişkileri etkilediğini belirtiyor. Ancak tarafların bu gelişmenin sonuçlarını kontrol altına alma çabalarının, iki ülkenin görüş ayrılıklarını aşma ve birbirleri açısından taşıdıkları önemi teyit etme konusundaki kararlılığını gösterdiğini ifade ediyor.

Rakha, yaptığı açıklamada, anlaşmanın onaylanmasının beklenmedik ve sürpriz bir gelişme olduğunu belirtiyor. Libya Temsilciler Meclisi'nin, dönemin Başbakanı Fayiz es-Serrac'ın 2019 yılında Türkiye ile imzaladığı aynı anlaşmayı daha önce reddettiğini hatırlatan Rakha, meclisin bu kez uluslararası deniz hukuku kurallarına aykırı olduğu ve tanınmadığı gerekçesiyle karşı çıktığı anlaşmayı, Mısır üzerindeki olası sonuçlarını dikkate almadan onayladığını söylüyor.

Rakha, Mısır'ın deniz yetki alanları anlaşmasına yönelik itirazlarının siyasi açıdan geniş yankı uyandırmasına ve ekonomik ve güvenlik çıkarları bakımından sonuçlar doğurmasına rağmen, tüm tarafların meselenin siyasi ya da diplomatik bir çatışmaya dönüşmesini önlemek için durumu kontrol altına almaya çalıştığını ifade ediyor. Bu değerlendirmesiyle Mısır'ın doğu ve batıdaki yönetimlerle ve Türkiye'yle gerçekleştirdiği yoğun diplomatik temaslara işaret ediyor.

Türkiye-Libya deniz yetki alanları anlaşmasına Mısır'ın yanı sıra Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi de karşı çıktı. Avrupa Birliği de anlaşmanın üçüncü ülkelerin haklarını etkilediği ve uluslararası deniz hukuku ile bağdaşmadığı gerekçesiyle itirazını açıkladı.

Mısır, Yunanistan, Güney Kıbrıs, Avrupa Birliği, Bahreyn ve Birleşik Arap Emirlikleri, 26 Ekim'de Birleşmiş Milletler nezdinde ortak bir açıklama yayımlayarak anlaşmaya ve bunun hukuki ve bölgesel sonuçlarına karşı olduklarını bildirdi.

Mısır'ın Libya içindeki stratejik tercihlerinde değişikliğe gidip gitmediği sorusuna ilişkin değerlendirmesinde ise Rakha, Libya'daki gelişmelerin yakından takip edilmesi hâlinde Temsilciler Meclisi eski Başkanı Akile Salih'in Türkiye ile diyaloğu başlatan ve Ankara'yı Libya ile ilişkileri geliştirmeye davet eden isim olduğunun görüleceğini belirtiyor.

Rakha, bu dönemde Türkiye'nin Trablus hükümetiyle de iyi ilişkilere sahip olduğunu hatırlatarak doğudaki yönetimin Ankara ile ilişkilerde bir denge kurmaya çalıştığını ifade ediyor. Kahire'nin bu gelişmenin farkında olduğunu ve sürece ciddi ve aktif biçimde yaklaşmaya çalıştığını vurguluyor.


Libya-Türkiye deniz yetki alanları anlaşmazlığı nasıl aşılacak?

Son günlerde Trablus'taki Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, Libya-Mısır Ortak Komitesi'nin anlaşmayı ve Mısır'ın buna ilişkin kaygılarını görüşmeye hazır olduğunu açıkladı. Bu açıklama, Trablus yönetiminin iki ülke arasındaki ilişkileri zorlaştırabilecek tek taraflı tutumlar yerine diyalog ve doğrudan koordinasyon yoluyla çözüm arayışında olduğuna işaret ediyor.

Dibeybe basına yaptığı açıklamada, ortak komitenin gelecek toplantısında deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin görüşlerin, haritaların ve tutumların ele alınabileceğini söyledi. Tek taraflı kararların ya da katı tutumlarda ısrar etmenin sonuç vermeyeceğini vurgulayan Dibeybe, Libya ve Mısır halklarının çıkarlarını gözeten uzlaşıların sağlanması gerektiğini belirtti.

Bu açıklamalar, Dibeybe ile Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati'nin 7 Kasım'da Trablus'ta gerçekleştirdiği görüşmenin ardından yapıldı. Görüşmede deniz yetki alanları konusundaki anlaşmazlığın yanı sıra ekonomik ve ticari iş birliği ile yeniden imar dosyaları da ele alındı. Bu gelişme, iki tarafın anlaşmazlığı siyasi ve diplomatik istişareler çerçevesinde tutma arzusunu ortaya koyuyor.
 

Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati'yi Trablus'ta kabul etti.(Mısır Dışişleri Bakanlığı)
Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati'yi Trablus'ta kabul etti  / Fotoğraf: Mısır Dışişleri Bakanlığı

 

Mısır'ın Libya'daki diplomatik hamleleri nereye evriliyor?

Kahire, Libya'da iki hükümetin yanı sıra rekabet hâlindeki güvenlik, askerî ve mali kurumların varlığını sürdürmesinin yalnızca kapsamlı bir siyasi uzlaşıya ulaşma ihtimalini zayıflatmadığını, aynı zamanda ülkeyi bölgesel ve uluslararası güç mücadelelerine açık hâle getirdiğini değerlendiriyor. Bu durum Libya'nın birliğini ve istikrarını tehdit ederken, ülkedeki kaosun başta Mısır olmak üzere komşu ülkelere yayılma riskini de artırıyor.

Ancak Mısır'ın bu yöndeki girişimleri, rakip bölgesel aktörlerin nüfuzunun artmasıyla birlikte bir durgunlukla karşı karşıya. Bu durum, Libya'daki tabloyu Kahire açısından daha da karmaşık hâle getiriyor.

Büyükelçi Rakha Hassan'ın değerlendirmesine göre Mısır'ın Libya'daki iki iktidar merkeziyle ilişkilerinde son dönemde yakaladığı denge, Mısır'ın çıkarları doğrultusunda hareket edebilmesi açısından önemli bir gelişme.

Rakha, "Başlangıçtan itibaren Libya'daki bütün taraflarla, özellikle de aramızda görüş ayrılıkları olsa bile Trablus hükümetiyle ilişkiler kurmamız gerekiyordu. Uzun süre doğu Libya'ya odaklanılması, batıdaki yönetim ve Dibeybe çevresinde bir hassasiyet oluşturdu. Şimdi bunu telafi etmeye çalışıyoruz" ifadelerini kullanıyor.

Mısır'ın Libya'da istikrarı sağlama çabalarının, ülkedeki iki iktidar merkeziyle dengeli ilişkiler ve güçlü bir diplomatik varlık gerektirdiğini vurguluyor.

Kahire ile doğudaki yönetim arasındaki görüş ayrılıklarının Libya kurumlarını birleştirme ve seçimlere gidilmesini sağlama çabalarını etkileyip etkilemeyeceği sorusuna ise Rakha, bunun Mısır'ın rolünü etkileyeceğini düşünmediğini belirterek cevaplıyor. Libyalıların hem doğuda hem de batıda Mısır'ın kendileri açısından taşıdığı önemin ve merkezi rolünün farkında olduğunu ifade ediyor.

Rakha'ya göre asıl önemli soru, Libya'daki bölünmüşlüğü sona erdirecek bir siyasi anlaşmaya varılıp varılamayacağı ve tarafların 18 ay içerisinde seçim yapılmasını öngören bir planı kabul etmeye hazır olup olmadığı.

Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati'yi Trablus'ta kabul etti.(Mısır Dışişleri Bakanlığı)
Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati'yi Trablus'ta kabul etti.(Mısır Dışişleri Bakanlığı)
Hassan'a göre son dönemde Kahire ile Trablus hükümeti arasındaki ilişkilerde yaşanan görece iyileşme, Mısır'ın doğu ve batı kampları arasında uzlaşı sağlayabilmesi ve somut sonuçlara ulaşabilmesi açısından olumlu bir işaret niteliği taşıyor.

Hassan, Kahire'nin artık Libya'nın çıkarlarına hizmet edecek bir denge politikası izlemeye çalıştığını ve ülkenin içinde bulunduğu çatışma ve kriz döngüsünden çıkmasına katkıda bulunmayı hedeflediğini belirtiyor.

Rakha, Libya'daki tabloyu daha da zorlaştıran unsurun ise her iki tarafın da bölünmüşlüğün devamına yönelmesi ve bunu sona erdirme konusunda isteksiz davranması olduğunu ifade ediyor. Dış aktörlerin de bu bölünmüşlüğü desteklediğini belirtiyor.

Buna karşılık Libyalı siyasi analist Muhammed ez-Zübeydi, tarafların Mısır ile ilişkilerin önemini ve merkezi niteliğini kavradığını söylüyor.

Ez-Zübeydi yaptığı açıklamada, bazı siyasi çekişmelerin ya da tutum farklılıklarının Kahire ile köklü ilişkilerin önemini gölgeleyemeyeceğini ifade ediyor.

Bazı görüş ayrılıklarının Mısır hükümeti ile Libya'nın doğusundaki yönetim arasında resmî düzeyde mutlaka bir anlaşmazlık bulunduğu anlamına gelmediğini savunan Zübeydi, konunun olduğundan daha büyük gösterilmesini iki taraf arasındaki ilişkileri germek isteyen bazı aktörlerin tutumuna bağlıyor.

Zübeydi, Mısır'ın ulusal güvenliğinin Libya'da, özellikle de ülkenin doğusunda yaşanan gelişmelerle doğrudan bağlantılı olduğunu, aynı durumun Libya için de geçerli olduğunu vurguluyor.

Bazı aktörlerin iki ülke arasındaki ilişkileri germeye çalışmasının güçlü ve köklü bağları zedeleyemeyeceğini belirten Zübeydi, yaşanabilecek herhangi bir gerilimin iki ülkenin de çıkarına olmadığını ve tarafların bu tür sorunları aşması gerektiğini ifade ediyor.

Öte yandan Mısır'ın eski Dışişleri Bakan Yardımcısı ve Birleşmiş Milletler ile uluslararası kuruluşlardan sorumlu Büyükelçi Seyid Kasım el-Mısri, Libya krizinin çözümündeki en büyük engelin Libyalı taraflardan ziyade, bir tarafı diğerine karşı silah, para ve siyasi destekle güçlendiren dış aktörler olduğunu düşünüyor.

El-Mısri, değerlendirmesinde Mısır'ın yanı sıra bölgesel ve uluslararası düzeyde yürütülen mevcut girişimlerin farklılığının, krizin köklerine odaklanılması ve bölünmüşlüğün devam etmesini isteyen uluslararası aktörlerin etkisinin kırılmaya çalışılması olduğunu belirtiyor.

El-Mısri'ye göre Libya krizinin çözümü, taraflardan birini diğerine karşı destekleyen uluslararası aktörlerin süreçten uzaklaştırılması olmadan mümkün değil.

Mevcut tablodaki farklılığın, Libya'nın doğusundaki ve batısındaki her iki siyasi kampın da artık çözüm zamanının geldiğini hissetmeye başlaması olduğunu belirten el-Mısri, koşulların çözüm için uygun hâle geldiğini ve bütün tarafların bu fırsatı değerlendirmesi gerektiğini ifade ediyor.

El-Mısri, tarafların bu anlayışa ulaşması hâlinde, Libya'nın birliğini ve egemenliğini koruyarak ülkede istikrar ve güvenliğin yeniden tesis edilmesinde çıkarı bulunan bölgesel ve uluslararası aktörlerin desteğiyle krizin çözümünün çok daha kolay hâle geleceğini savunuyor.

Libya'daki siyasi süreçte geçen ağustos ayında da önemli bir gelişme yaşandı. Libyalı tarafların temsilcileri, yol haritasının iki temel adımı üzerinde uzlaşmaya vardı. Bunlar, Yüksek Ulusal Seçim Komisyonu'nun yeniden yapılandırılması ve seçimlerin anayasal ve hukuki çerçevesine ilişkin anlaşmazlıkların giderilmesiydi.

Anlaşma kapsamında cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimlerinin en geç 24 ay içerisinde gerçekleştirilmesi hedeflendi. Ancak bu uzlaşı, siyasi sürecin tamamlandığı anlamına gelmiyor. Yol haritasının hayata geçirilmesi için rekabet hâlindeki kurumlar ve siyasi güçler arasında daha geniş kapsamlı bir uzlaşmaya ihtiyaç duyuluyor.
 

Mısır Genel İstihbarat Teşkilatı Başkanı Hasan Reşad, geçen cuma günü Libya ordusu Başkomutan Yardımcısı Saddam Hafter'i kabul etti. ( Saddam Hafter'in Facebook hesabı)
Mısır Genel İstihbarat Teşkilatı Başkanı Hasan Reşad, geçen cuma günü Libya ordusu Başkomutan Yardımcısı Saddam Hafter'i kabul etti / Fotoğraf: Saddam Hafter'in Facebook hesabı

 

Geçen cuma günü ABD de Libya'daki kurumların birleştirilmesine yönelik çabaların engellenmemesi konusunda uyarıda bulundu. Washington, Afrika ülkesinde birlik ve istikrar sürecini baltalamaya çalışan kişi ve kuruluşlara karşı müttefikleriyle birlikte adım atmaya hazır olduğunu bildirdi.

ABD Başkanı'nın Arap ve Afrika İşlerinden Sorumlu Danışmanı Massad Boulos, X platformundan yaptığı açıklamada, Libya'nın doğusu ve batısındaki liderlerin bir yılı aşkın süredir askerî, siyasi, yargısal ve ekonomik kurumları birleştirmeyi amaçlayan ve "tarihî" olarak nitelendirdiği bir girişim üzerinde çalıştığını belirtti. Bu girişimin, yıllardır beklenen parlamento ve cumhurbaşkanlığı seçimlerinin önünü açmayı hedeflediğini ifade etti.

Boulos, iki tarafın kurumların birleştirilmesine yönelik "kapsamlı ve açık bir çerçeve" üzerinde anlaşmaya vardığını ve bu çerçevenin hem yerel hem de uluslararası düzeyde geniş destek gördüğünü kaydetti.

Askerî kurumların, bütçenin, seçim sürecinin ve yargı kurumlarının birleştirilmesine ilişkin dosyalarda somut ilerleme sağlandığını belirten Boulos, bu gelişmelerin ABD'nin ve Birleşmiş Milletler Libya Destek Misyonu'nun yürüttüğü çalışmaları tamamlayıcı nitelikte olduğunu ifade etti.

Anlaşmanın uygulanma zamanının geldiğini vurgulayan Boulos, artık daha fazla gecikmeye, bahaneye ya da süreci engelleyici girişimlere yer olmadığını belirtti.

Boulos ayrıca ABD'nin bölgesel, Arap ve uluslararası ortaklarıyla birlikte Libyalıların öncülüğünde yürütülen sürecin başarıya ulaşması için gerekli destek, yardım ve güvenceleri sunduğunu ve sunmaya devam edeceğini ifade etti

 

 

*Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.

Bu makale Independent Türkçe Londra merkezli Independent Arabia gazetesinden çevrilmiştir.

Independent Arabia

DAHA FAZLA HABER OKU