Geleneksel Batı Hint oturma odalarında (Windrush kuşağı diye bilinen bu grubun üyelerinin hayatını kaybetmeye başlamasıyla bu odalara Birleşik Krallık'ta artık nadiren rastlanıyor) kraliyet ailesinin amblemini ve büyük olasılıkla merhum Kraliçe II. Elizabeth ve/veya Prens Philip'in bir fotoğrafını taşıyan bir tabak, bir çay fincanı ya da belki de minik bir seramik zille karşılaşmak kuvvetle muhtemel. Cam vitrinlerin, radyogramın ve naylon kaplı koltukların arasındaki bu ıvır zıvır eşyalar, Britanya halkı tarafından denk kabul edileceği yanılgısına kapılan bir kuşağın hayranlığını temsil ediyordu.

Ve açıkçası bu benim midemi bulandırıyor.

Kral III. Charles, ekim sonundan kasım başına uzanan Karayipler gezisi kapsamında yurtdışındaydı. Bu hamle, "halkın, kültürün ve mirasın" kutlanması olarak gerekçelendirilse de aslında tamamen kendi çıkarlarına hizmet eden bir halkla ilişkiler çalışması. Bizi unutmayın, biz hâlâ önemliyiz. Bahamalar, Guyana ve Antigua ve Barbuda'yı ziyaret etti, bir Junkanoo festivalinin sokaktaki geçit töreninde tuhaf bir dans etti ve tropikal bir sağanağa şemsiyesiz yakalanınca duyduğu hoşnutsuzluğu belli etti; tam 73 saniye yağmurda kaldı!

3 Kasım'da Antigua'da düzenlenen İngiliz Milletler Topluluğu Hükümet Başkanları Toplantısı'ndaki konuşmasında Kral Charles, "Bizden önce gelenlerin eylemlerini değiştiremeyiz" dedi. Bundan kısa süre önce açıklama yapan Buckingham Sarayı, Charles'ın siyasi açıdan tarafsız olduğunu ve resmi bir özür ve tazminat olasılığıyla ilgili "politika belirleme" sürecinde yer almadığını belirtmişti (açıklamaları adamın kendisinin değil de "saray"ın yayımlaması ne kadar da ilginç). Kral, "Fakat geçmişten ders çıkarabiliriz. Transatlantik köle ticareti, bu adaların üzerine hâlâ gölge düşürüyor" diye ekledi.

Öyleyse birlikte ders çıkaralım mı?

Şahsen, kendisine Quobna Ottobah Cugoano'nun hikayesini hatırlatmak isterim. Günümüz Gana kıyılarında doğan ve 1786'da Londra'da yaşayan bu siyah eski kölenin hikayesi, tarihçi Brooke Newman'ın yakın zamanda yayımlanan The Crown's Silence: The Hidden History of Slavery and the British Monarchy (Kraliyetin Sessizliği: Kölelik ve Britanya Monarşisinin Gizli Tarihi) adlı kitabında yeniden anlatılıyor. Hayatının o döneminde artık "yüksek" çevrelerde dolaşan Cugoano, bir gün Kral III. Charles'ın büyük-büyük-büyük-büyük dedesi Galler Prensi George'a bir paket göndermeye karar verdi. Paketin içinde, Britanya Karayipleri'nde devam eden transatlantik köle ticaretinin vahşetini ve iğrençliklerini anlatan broşürler vardı.

Hatırlatmak gerekirse (ki Charles, köle ticaretiyle ilgili "sarsılmaz dürüstlük" iddialarına rağmen bunu hatırlatmaya tenezzül etmedi) bu ticaret, 12,5 milyondan fazla Afrikalının Amerika kıtasına kaçırılmasını içeriyordu. 1730'lara gelindiğinde Britanya dünyada köle ticaretinin en büyük ülkesiydi. Britanyalı erkekler ve kadınlar, bazıları benim atalarım olan binlerce ama binlerce siyah insanı köleleştirip baskı altına aldı, onlara tecavüz etti, üzerlerinde deneyler yaptı, onları acımasızca öldürdü ve insanlık dışı muameleye maruz bıraktı. Bu olaylar özellikle de kendine has şiddetiyle tanınan Jamaika gibi kolonilerde yaşandı. Jamaika'nın Mavi Dağları'nın eteklerindeki bir Maron topluluğunda, birkaç yıl önce onların prangalarını ellerimde tuttum. Ağır ve zehirliydiler.

Cugoano, geleceğin kralı Prens George'a, Afrikalılara yönelik insanlık dışı ve kötü muameleyi göz önünde bulundurarak "insanların alınıp satıldığı bu insafsız ticareti" sona erdirmesi için yalvardı. Ancak Prens George hiçbir şey yapmadı. Newman'ın da belirttiği gibi, monarşinin o noktada zaten onlarca yıldır transatlantik köle ticaretinden kâr elde ettiği, transatlantik kölelik seferlerine yatırım yaptığı, köle ticareti yapan şirketlere imtiyazlar tanıdığı ve buradan üretilen paraya sırtını yasladığı düşünülürse, bu tavır bilhassa korkunçtu. En az iki Britanya hükümdarının amblemi, bazı kölelerin derisine dağlanmıştı. Açık açık söylemek gerekirse Charles'ın ataları, mide bulandırıcı siyah insan ticaretinden doğrudan para kazanmış ve muhtemelen hiç suçluluk duymamıştı.

Yine de şaşırtıcı bir şekilde Kral Charles, ülkesi ya da ailesi adına resmi bir özür yayımlamadı; oysa bu, pek çok kişinin asgari adım olarak kabul edeceği bir şey olurdu. Bunun yerine saray, resmi özür olasılığıyla ilgili Charles'ın "politika belirleme sürecinde yer almadığı" yönünde bir açıklama yayımladı. Özür dilemek veya müdahale etmek, sahici bir sorumluluk üstlenmek ve bizzat monarşinin temellerini sarsmak anlamına gelirdi. Ancak aynı zamanda, bu kralın uzun süredir desteklediğini söylediği türden bir modernizme yönelmek olurdu.

Nüfuzu ve önemi giderek azalan kraliyet ailesi, onlarca yıl içinde halka karşı rol yapma sanatında ustalaştı. Windrush kuşağını kutladılar, "etki yaratan Siyah Britanyalıları" Buckingham Sarayı'na davet ettiler, tartışmalı MBE ve OBE'leri (Britanya İmparatorluk Nişanı) dağıttılar. Ancak çay içme turlarına ve normal insan taklitlerine rağmen onlar, bazılarının tepede, bazılarının ise en dipte olmasına izin veren o hiyerarşik, kendisini başkalarından üstün gören sınıf sisteminin vücut bulmuş hali. 

Britanya'da krallar ve kraliçeler olduğu sürece köleleştirilen ve boyunduruk altına alınanların hayaletleri de her zaman kol gezecek. Üzerimizde dolaşan tayf, eşitlikten çok ama çok uzak olduğumuzu hatırlatıyor: halkımın bir zamanlar dayak yiyip acımasızca boyun eğdirildiği topraklarda, Majestelerine şemsiyeyi yetiştirmek için koşan hizmetçi.

Yine de ne mutlu ki, şüphesiz Britanyalı Karayipliler arasında krala ve ülkeye hayranlık duyan eski bir gelenek olduğu kadar, uzun zamandır süregelen bir direniş geleneği de var. Karayipler'in dört bir yanındaki etkili aktivistlerin adalet çağrıları artık içeriden, Britanya monarşisinin tarihsel bağlarının bulunduğu topraklardan yükseliyor. Bu sesler güçlendikçe monarşinin samimiyetsizliğini görmezden gelmek de zorlaşıyor.

independent.co.uk/voices

Independent Türkçe için çeviren: Büşra Ağaç