Artan hedefler, bitmeyen toplantılar ve özel hayata taşan mesailer. Çalışanların başarı adına ödediği bedel.
Dün hedefini yüzde 150 tutturan çalışan, bugün neden başarısızlık korkusuyla işe başlıyor?
Çünkü bazı şirketlerde başarının ödülü, daha yüksek hedef ve daha fazla iş yüküdür. Ne kadar çalışırsanız çalışın, bir türlü yeterli olamazsınız.
Bankacılıktan sigortacılığa, otomotivden perakendeye, telekomünikasyondan çağrı merkezlerine ve kurumsal satış ekiplerine kadar birçok sektörde benzer sorunlar yaşanıyor.
Çalışanların üzerindeki baskı çoğu zaman aynı: Daha fazla sat, daha fazla müşteri bul, daha fazla iş yap!
Çalışanın bilgisi, emeği ve karşılaştığı zorluklar ikinci plana atılırken ay sonunda ulaşılan rakamlar her şeyin önüne geçebiliyor.
Yeter ki tablolar yeşile dönsün, hedefler tutsun, yöneticiler sonuçlardan memnun kalsın. Çalışanın ne yaşadığı ise çoğu zaman önemsenmiyor.
Her ay sıfırlanan emek, sürekli büyüyen hedefler
Bir ay boyunca uğraşırsınız. Müşteri arar, satış yapar, sorun çözer, rapor hazırlar, gerektiğinde mesaiye kalırsınız.
Hedefinizi yüzde 100 değil, yüzde 150 gerçekleştirirsiniz. Tebrik edilirsiniz, belki birkaç gün başarınız konuşulur.
Sonra yeni ay başlar. Her şey sıfırlanır.
Geçen ay gösterdiğiniz çaba önemini kaybeder. Hatta yüksek performansınız, sizden daha fazlasını istemenin gerekçesi hâline gelir.
Bir süre sonra çalışan, başarılı olduğunda bile sevinemez hâle geliyor. Çünkü her yüksek performansın, bir sonraki ay karşısına daha ağır bir hedef olarak çıkmasından endişe ediyor.
Üstelik hedefler belirlenirken piyasa şartları, müşteri sayısı, bölgesel farklılıklar ve çalışanların gerçek iş yükü her zaman dikkate alınmıyor.
Ekonomi daralmış, müşterinin alım gücü düşmüş, rekabet artmış olabilir. Ancak hedefler aynı kalıyor, hatta yükseliyor.
Hedef tutmadığında ise açıklama hazır:
Daha fazla çaba göstermeliydiniz.
Çalışanın zaten ne kadar çaba gösterdiği, hangi engellerle karşılaştığı çoğu zaman sorgulanmıyor. Her sorunun çözümünü çalışanı daha fazla zorlamakta arayan bir yönetim anlayışının kendi yanlışlarını da görmesi gerekir.
İşin bir de ücret tarafı var.
Satış rakamları yükseliyor, sorumluluklar çoğalıyor, iş yükü ağırlaşıyor. Peki çalışanın maaşı ve primi aynı oranda artıyor mu?
Şirketin kârı büyürken çalışanın payına daha yüksek hedefler ve alım gücü düşen bir maaş kalıyorsa burada başarıdan değil, emeğin karşılığının verilmemesinden söz etmek gerekir.
Kazanç şirketin, yük çalışanın sırtındaysa ortada adil bir başarı paylaşımı yoktur.
Bitmeyen toplantılar ve özel hayata taşan mesailer
Bazı iş yerlerinde toplantı yapmak, iş yapmanın önüne geçmiş durumda.
Sabah hedef toplantısı, öğlen durum değerlendirmesi, akşam sonuç toplantısı... Yetmezse haftalık analizler, aylık değerlendirmeler ve ek raporlar.
Aynı rakamlar tekrar tekrar konuşuluyor.
“Neden gerideyiz?”
“Bugün ne kadar satış yaptınız?”
“Ay sonunu nasıl kapatacağız?”
Sabah işe gelen çalışana daha bilgisayarını açmadan neden hedefin gerisinde kaldığı soruluyor. Gün boyunca müşterilerle uğraşıyor, toplantılara katılıyor, yetişmeyen işlerini tamamlamaya çalışıyor.
Akşam mesai bittiğinde ise hâlâ hazırlanması gereken raporlar var. Ertesi sabah aynı sorgulama yeniden başlıyor.
Çalışanın zamanını toplantılarla tüketip ardından neden yeterince çalışmadığını sorgulamak nasıl bir mantıktır?
Toplantılar elbette gerekli. Fakat amacı belli olmayan ve yalnızca hesap sormaya yarayan toplantılar zaman kaybından başka bir şey değil.
Sorun iş yerinden çıkınca da bitmiyor.
Akşam gelen WhatsApp mesajları, hafta sonu istenen raporlar, tatilde cevaplanması beklenen e-postalar...
Bazı iş yerlerinde mesai dışında ulaşılabilir olmak neredeyse zorunluluk hâline gelmiş durumda.
Mesaja geç cevap veren ilgisiz, hafta sonu çalışmak istemeyen isteksiz, mesai bitince telefonunu kapatan sorumsuz görülebiliyor.
Mesai dışında çalışmak normal kabul edilirken, bu emeğin karşılığını ödemek neden aynı ölçüde normal görülmüyor?
Maaş ödemek, bir insanın bütün zamanını satın almak değildir.
İnsanların iş dışında da bir hayatı, aileleri, sorumlulukları ve dinlenme hakları var. Bunları yok sayarak sürekli yüksek performans beklemek, çalışanı da yapılan işi de yıpratıyor.
Başarı yönetimin, başarısızlık çalışanın mı?
Hedefler tutturulduğunda başarılı yönetimden, doğru kararlardan ve iyi planlamadan söz ediliyor.
Hedefler tutmadığında ise çalışanların performansı sorgulanıyor.
“Yeterince müşteri aramadınız.”
“Yeterince satış yapmadınız.”
“Daha çok uğraşmalıydınız.”
Peki hedef yanlış belirlenmişse? Personel eksikse?
İş yükü birkaç kişinin üzerine yıkılmışsa?
Yönetimin kararları işleri zorlaştırmışsa?
Bunların hesabını kim verecek?
Başarıyı kendisine, başarısızlığı çalışanına yazan yönetici önce kendi yöneticiliğini sorgulamalıdır.
Baskı yalnızca üst yönetimden gelmiyor. Bazı orta kademe yöneticiler, kendilerine yöneltilen baskıyı hiçbir değerlendirme yapmadan çalışanlarına aktarıyor.
Üst yönetim hedef istiyor, bölge yönetimi sonuç bekliyor, birim yöneticisi rapor talep ediyor. Sonunda bütün beklentiler işi yapan çalışanın omuzlarında birikiyor.
Bazı yöneticiler için önemli olan işlerin nasıl yapıldığı değil, üst yönetime hangi rakamların sunulduğu oluyor. Çalışanın sorunları görünmez kalırken sonuçlar yöneticinin başarısı olarak gösteriliyor.
Bir de çalışanların sürekli birbirleriyle yarıştırılması var.
Performans listeleri hazırlanıyor, isimler sıralanıyor, en yüksek ve en düşük sonuçlar herkesle paylaşılıyor.
Bu tablolar bazı iş yerlerinde çalışanları geliştirmekten çok baskı altında tutmanın aracına dönüşüyor. Aynı ekipteki insanlar birbirlerine destek olmak yerine rakip gibi davranmaya başlıyor.
Çalışan yalnızca hedefini tutturmaya değil, listenin son sıralarında görünmemeye de çalışıyor. Başarısız ilan edilme korkusu, yapılan işin önüne geçebiliyor.
Yöneticilik yalnızca rakam takip etmek ve çalışanı sıkıştırmak değildir. İyi bir yönetici, ekibinin sorunlarını görür, gerektiğinde üst yönetime itiraz eder ve çalışanlarının işini yapabileceği şartları oluşturur.
Çalışanların sürekli hesap vermek zorunda kaldığı bir yerde yöneticilerin de aldıkları kararların sorumluluğunu taşıması gerekir.
İşsizlik korkusu ve kurumsal ikiyüzlülük
Çalışma hayatındaki önemli gerçeklerden biri çoğu zaman görmezden geliniyor:
Herkes istediği zaman işinden ayrılabilecek durumda değil.
İnsanların kiraları, kredi borçları, faturaları, çocuklarının masrafları ve bakmakla yükümlü oldukları aileleri var.
Birçok çalışan yaşadığı baskıdan memnun olduğu için değil, geçinmek zorunda olduğu için susuyor.
İşini kaybetme korkusu, en ağır çalışma şartlarını bile kabullenmeye neden olabiliyor.
Bazı yöneticiler ise bu sessizliği memnuniyet, itiraz edilmemesini de yönetimlerinin başarısı sanıyor.
Çalışanın sessiz kalması, yaşadıklarından memnun olduğu anlamına gelmez.
Bazı iş yerlerinde sorunları dile getirmek bile ayrı bir sorun hâline geliyor.
İş yükünden şikâyet eden isteksiz, hedeflerin gerçekçi olmadığını söyleyen olumsuz, hakkını arayan ise sorun çıkaran biri olarak görülebiliyor.
Bir insanın başka seçeneğinin olmaması, mevcut çalışma şartlarının adil olduğunu göstermez.
İşin bir de şirketlerin kullandığı güzel sözler tarafı var.
Biz büyük bir aileyiz.
Ama fazla mesai söz konusu olduğunda çalışanın kendi ailesine ayıracağı zaman önemsenmeyebiliyor.
Çalışanlarımız bizim için çok değerli.
Ama maaş artışlarında veya ağır iş yükü karşısında aynı duyarlılık gösterilmeyebiliyor.
Yıllarca fazladan sorumluluk alan insanların maaşı ve unvanı yerinde sayarken şirket toplantılarında çalışanların ne kadar değerli olduğundan söz edilmesi de ayrı bir çelişki.
Çalışanına değer veren, emeğinin karşılığını ödeyen ve adil davranan iş yerleri de var. Ancak güzel sözlerin arkasına saklanarak kötü çalışma şartlarını normal göstermeye çalışan şirketlerin sorgulanması gerekiyor.
Çalışana değer vermek, bunu toplantılarda anlatmakla değil, maaşında, çalışma saatlerinde ve gördüğü muamelede göstermekle olur.
İnsanı tüketen düzen
Bir tarafta artan iş yükü, uzayan mesailer ve bitmeyen performans baskısı...
Diğer tarafta çalışanlara verilen stres yönetimi, motivasyon ve iş-yaşam dengesi eğitimleri.
İnsanı strese sokan şartlar değişmiyor ama o strese nasıl dayanacağı anlatılıyor. İş yükü azaltılmadan zamanını daha iyi kullanması, mesai dışında da çalışması beklenirken ailesine daha fazla vakit ayırması isteniyor.
Sürekli baskı altında çalışmanın bedeli yalnızca yorgunluk değil. Zamanla uyku sorunları, gerginlik, işe gitmek istememe ve tükenmişlik de ortaya çıkabiliyor.
İnsan sabah işe giderken daha gün başlamadan yorulmuş hissedebiliyor. Akşam eve döndüğünde ise zihni hâlâ işte kalıyor.
Çalışanların bazen motivasyon konuşmasına değil; yeterli personele, gerçekçi hedeflere ve mesai bitince rahat bırakılmaya ihtiyacı var.
Hedef baskısından yalnızca çalışanlar zarar görmüyor.
Sürekli satış yapmak zorunda bırakılan bir çalışan, müşterinin ihtiyacından çok kendi hedefini düşünmeye itilebiliyor.
Müşterinin ihtiyacı olmayan bir ürünün satılması kısa vadede rakamları yükseltebilir. Ancak uzun vadede hem müşterinin güvenini hem de şirketin itibarını zedeler.
Hedef koymak yanlış değil. Şirketler satış yapmak, büyümek ve para kazanmak ister. Çalışanların performansının değerlendirilmesi de iş hayatının bir parçasıdır.
Ancak hiçbir hedef, çalışanı tüketmenin gerekçesi olamaz.
Bir insanın değeri yalnızca kaç ürün sattığıyla, kaç müşteri kazandırdığıyla veya ne kadar ciro yaptığıyla ölçülemez.
İşini düzgün yapan, müşterisine doğru bilgi veren ve sorumluluklarını yerine getiren bir çalışan, yalnızca belirlenen rakama ulaşamadığı için değersiz hâle gelmez.
Şirketin başarısını yalnızca satış rakamlarıyla ölçenler, o rakamların arkasında çalışan insanların hangi şartlarda yaşadığını da görmek zorunda.
Hedefler bitmez, insan ömrü biter
Bir süre sonra yaptığınız fedakârlıklar teşekkür edilecek davranışlar olmaktan çıkar, sizden beklenen günlük işlere dönüşür.
Kaçırılan aile yemekleri, ertelenen tatiller, çocuklarla geçirilemeyen zaman, bozulan sağlık ve sürekli hissedilen yorgunluk...
Bunların hiçbirini ay sonunda tutturulan hedefler geri getirmez.
Şirketlerin kazanması ve büyümesi elbette önemlidir. Ancak bunun bedelini sürekli çalışanların sağlığı, zamanı ve özel hayatı ödüyorsa ortada ciddi bir sorun vardır.
Hedefler her ay sıfırlanır. Ama uğruna harcanan ömür geri gelmez.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
