“Karbon ayak izi” meselesine inanır ya da inanmazsınız, “iklim” konularını halisâne bulur ya da komplo mu dersiniz bilmem ama şurası net ki COP31 biyopolitiktir, bunu inkâr edemezsiniz; COP30 da öyleydi, COP32 de öyle olacak…
İklim krizi kimin hayatını koruyacak?
İklim krizinden söz ettiğimizde aklımıza ilk olarak eriyen buzullar, yükselen deniz seviyeleri, kuraklık, karbon salınımı ve küresel ısınma geliyor. Oysa iklim krizi artık yalnızca doğanın değil, insan yaşamının da nasıl yönetileceğine ilişkin siyasi bir mesele. Hatta daha açık söyleyelim: İklim krizi, kimin korunacağına, kimin risk altında bırakılacağına ve yaşamın maliyetini kimin üstleneceğine ilişkin bir iktidar meselesidir.
Bu nedenle Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31'i (Conference of the Parties) yalnızca çevre politikaları üzerinden okumak eksik kalır. COP31 aynı zamanda biyopolitik bir meseledir.
Peki neden?
Fransız düşünür Michel Foucault, modern iktidarın yalnızca yasaklayan, cezalandıran veya itaat bekleyen bir güç olmadığını söyler. Modern devlet aynı zamanda yaşamı yönetir. Nüfusun sağlığı, doğum ve ölüm oranları, hastalıklar, ortalama yaşam süresi ve insanların karşı karşıya olduğu riskler siyasal yönetimin konusudur.
Foucault bu yönetim biçimini “biyopolitika” kavramıyla açıklar.
Biyopolitika, en yalın ifadeyle, “yaşamın (biyolojik varlığımızın) siyasal iktidarın konusu hâline gelmesi” şeklinde açıklanabilir.
Şimdi bu kavramı iklim krizine taşıyalım.
Bu COP toplantılarının düzenlendiği şehirlere bakmak bile iklim siyasetindeki değişimi görmek için yeterli. 1995'te Berlin'de başlayan süreç, 1997'de Kyoto'da emisyonların sınırlandırılmasına, 2015'te Paris'te küresel bir iklim anlaşmasına uzandı. Sonra dünyanın önemli petrol merkezlerinden Dubai'de ve fosil yakıt üreticisi Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de devam etti. 2025'te Amazon ormanlarının kapısındaki Belém'e, 2026'da Antalya'ya taşındı. Bu şehirlerin seçiminin başlı başına bir siyasi mesaj olarak tasarlandığını zannetmiyorum. Ancak şu soruyu göz ardı etmek de mümkün değil: İklim krizinin bedelini kim ödeyecek, kim korunacak, kim korunamayacak?
Bir ülkede aşırı sıcaklar nedeniyle insanlar ölüyorsa, bu yalnızca meteorolojik bir olay mıdır? Kuraklık nedeniyle tarım yapılamıyor, insanlar göç etmek zorunda kalıyorsa bu yalnızca çevresel bir sorun mudur? Hava kirliliği bazı bölgelerde yaşayan insanların ömrünü kısaltırken diğerleri temiz su ve havaya ulaşabiliyorsa, burada yalnızca doğadan mı söz ediyoruz?
Elbette hayır.
Çünkü bu sonuçların her biri siyasal kararlarla ilişkilidir. Hangi bölgeye yatırım yapılacağı, kimlerin temiz suya ulaşabileceği, hangi şehirlerin aşırı sıcaklara karşı korunacağı, hangi toplulukların iklim krizinin ekonomik yükünü taşıyacağı siyasi tercihlerle belirlenir.
İşte biyopolitika tam burada başlar.
COP31'de tartışılan enerji dönüşümü, iklim finansmanı, gıda güvenliği ve uyum politikaları da bu nedenle yalnızca teknik düzenlemeler değildir. Bunlar, insanların hangi koşullarda yaşayacağını belirleyen kararlardır.
Üstelik iklim krizinin sonuçları herkesi aynı ölçüde etkilemiyor.
Aynı sıcak hava dalgası, klimalı bir evde yaşayan insanla sokakta çalışan insan için aynı anlama gelmez. Kuraklık, ekonomik gücü yüksek bir ülkeyle geçimini tarımdan sağlayan yoksul bir toplumda aynı sonuçları doğurmaz. Sel felaketi, güvenli konutlarda yaşayanlarla dere yatağındaki güvencesiz evlerde yaşayanlar için aynı risk değildir.
Doğa olayı aynı olabilir. Ama kırılganlık eşit değildir.
Dolayısıyla iklim politikalarının temel sorusu yalnızca gezegenin nasıl korunacağı değil, insanların hangi koşullarda ve ne kadar eşit korunacağıdır. Çünkü mesele yalnızca insanların eşit korunması değil, kimin ne kadar korunmaya ihtiyaç duyduğunun gözetilmesi ve korumanın adilâne sağlanmasıdır.
Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor. Biyopolitika mutlaka baskı, otoriterlik veya kötü yönetim anlamına gelmez. Devletin halk sağlığını koruması, temiz su sağlaması, salgınları önlemesi ya da iklim kaynaklı ölümleri azaltması da bu yönetimin kapsamına girer.
Asıl mesele, yaşamı koruma yetkisinin nasıl kullanıldığıdır.
Kim korunuyor? Kim dışarıda bırakılıyor? Kaynaklar kime ayrılıyor? Riskler kimlerin üzerine yükleniyor? Ve bütün bu kararları kim, hangi demokratik denetim altında alıyor?
COP31'e bu sorularla bakıldığında karşımıza yalnızca bir iklim zirvesi değil, yaşamın geleceğine ilişkin küresel bir siyaset çıkıyor.
Çünkü iklim krizi artık yalnızca dünyanın ne kadar ısınacağı sorusu değildir. O ısınmanın bedelini kimin ödeyeceği sorusudur.
Ve belki de COP31'in en önemli biyopolitik sorusu şudur: Dünya herkes için mi kurtarılacak, yoksa yalnızca kendisini koruyabilecek güce sahip olanlar için mi?
Ne de olsa “Hepimiz eşitiz ama bazılarımız daha eşit” öyle değil mi?
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
