İmam Ali’nin hilafeti "nas" (atama) ile mi, "nasb" (tayin) ile mi gerçekleşti?
Şayet "nas" iledir dersek, diğerlerinin hilafeti batıl olur. Şayet "nasb" (tayin) iledir dersek, o takdirde 14 asırdır ümmeti yiyip bitiren bu tefrikaya son vermiş oluruz.
Daha doğrusu, ümmeti içinde bulunduğu bu durumdan kurtarmanın yolu, kanaatimce mezheple ilgili meseleleri, bir mezhep fedaisi gibi değil, aynen bir akademisyen gibi tarafsızca ele alıp akademik izahatta bulunmaktan geçer.
İran’daki inkılaptan sonra din adamlarının itikadi konuları ele alması, insanların görüşlerinde de birtakım değişikliklerin oluşmasına sebep oldu. Ve yine Şiiler ile ilgili algılardaki kavramsal anlamların değişimlerine de sebebiyet verdi.
İran inkılabından önce gelenekçi Şii din adamlarının, Hz. Mehdi’nin zuhuruna kadar intizarda (beklentide) kalacakları düşünülürken ve yine onun "adalet devleti" kurmasıyla yeryüzünde bir kurtuluş olacağına inanılırken, İmam Humeyni namındaki bu yenilikçi müçtehidin, "velayet-i fakih" ve "İslami devlet" konusunu gündeme taşıdığı görüldü ve bu hususta da başarılı oldu.
Onun bu başarısı Şii fakihlerin zihninde birtakım oluşumlara da sebebiyet verdi. Yani İmam Humeyni’nin başarısı, onlar nezdinde o inkılabın "hak" oluşunun göstergesi sayıldı. Aynı zamanda bu başarı, birtakım "menfi" şeylerin ortaya çıkmasının da nedeni sayıldı.
Gerçek şu ki gerek tarihte ve gerek çağdaş insanın hukukuyla ilgili meselelerde yapılan birtakım araştırmalar, bizleri şu sonuca ulaştırdı:
Aslında "hilafet" ile "imamet" birbirinden ayrı iki konudur.
Hilafet; yani bir insanı kendine dünyevi yönetici tayin etmek, insanların özgür iradesi dâhilinde bulunan hakkıdır. Diğer bir ifadeyle "halife seçmek", aynen istediğin birisiyle evlilik yapmak, arzu ettiğin şeyi alıp satmak, canın çektiği yerde yaşamak vs. gibi bir durumdur. Nitekim fakihler şöyle bir temel ilkeden de söz ederler:
İnsanlar, kendi nefisleri ve malları üzerinde tasarruf yetkisine sahiptirler.
Bu ilkede söylenmek istenen şey şudur:
İnsanlar, adil bir yönetim tesis edip kendilerini yönetmeleri için milletvekillerine meşruiyet (yetki) verme salahiyetine haizdirler.
Ayrıca, gelenekçi Şii ulemanın istidlalde bulundukları ayet ve rivayetlere baktığımızda, bunların hiçbirinin Allah tarafından "hilafet" tayinine delalet etmediklerini müşahede etmekteyiz.
Oysaki benim burada hilafetle ilgili söylediğim bu konu hem modern dönemdeki demokrasi hem de rivayet ve dinî naslar ile uyum içerisindedir.
Buradan da şu sonuca ulaşıyoruz:
Halk tarafından tayin edilen Ebu Bekir’in hilafeti meşru bir hilafettir.
Daha doğrusu bizler, "dinî imamet" ile "dünyevi hilafet" arasında bir ayrım yapma mecburiyetindeyiz.
Evet, "dinî imamet", Şiilerin istidlal ettikleri gibi "nübüvvetin" bir devamı olabilir. Yani "dinî imamet", ilahi atamaya muhtaçtır.
Fakat Şiilerin söyledikleri "Gadir Hum", "Sakaleyn" ve bunlar gibi hadisler, İmam Ali ve Ehl-i Beyt’in faziletleri hususundadır. Yine bu hadisler onların "dünyevi hilafetine" değil de "dinî imametine" işaret ediyor.
Örneğin nebi, Gadir Hum hadisinde zımni olarak Müslümanlara şunu söylüyor:
Şayet dini istiyor iseniz, onu İmam Ali’den alınız.
Yani ayetlerin tefsirlerini, yargı kararlarını, fıkhî ve itikadi konuları Ali’den alınız.
Çünkü onun İslam için cihat etmede, ilmî ve bunun gibi konularda öncülüğü vardır.
Fakat onun "dünyevi hilafeti", ne Gadir hadisinde konu edilmiştir ne de başka bir yerde. Çünkü şayet nebi öyle bir şeyi ashabından isteseydi, onlardan İmam Ali için "biat" talebinde bulunurdu.
Daha açıkçası, şayet nebi İmam Ali’nin "halife" olmasını isteseydi, onlardan İmam’a "biat etmelerini" talep ederdi. Fakat böyle bir talebinin olmadığı görülmektedir.
Çünkü Gadir Hum denilen o bölgede nebinin okuduğu o hutbesinden sonra kimi sahabelerinin gelip İmam Ali’ye:
"Behhin behhin leke ya Ali/Ne mutlu sana, ne mutlu sana ey Ali" dediklerini görüyoruz.
"Baye’tüke, baye’tüke ala kitabillah/Allah’ın kitabı üzerinden sana biat ettim, sana biat ettim" deyip "biat" sığasını (söz kalıbını) ağzına alıp söyleyen olmamıştır.
Görüldüğü üzere nebinin ashabı, o hutbeden sonra "biat" kalıbını kullanmadıklarına göre, demek ki nebi onlardan İmam Ali’nin dünyevi devlet başkanı (halife) olması için ona biat etmelerini istememiştir; yalnızca dinde imam olmasını istemiş ki gelip İmam’a "Ne mutlu, ne mutlu sana ey Ali. Artık benim ve tüm mümin erkek ve mümine kadınların mevlası (dinde otorite sahibi) oldun." diyorlar.
Nitekim Kur’an’da (Maide: 55) ve birçok ayette de "mevla" kelimesi farklı anlamlarda kullanılmış ve onlardan biri de "dinde otorite sahibi" olma anlamında olmuştur.
Aslında birtakım hadislerde ve özellikle de Hz. Ali’ye nispet edilen "Nehcü’l-Belağa" isimli kitapta, İmam Ali’nin "hilafet" konusunun "şura" ile olacağını söylediği görülmektedir. Örneğin, Muaviye’ye yazdığı 6’ncı mektubunda şöyle diyor:
…Şura, Muhacir ve Ensar’a aittir. Eğer onlar bir kişi üzerinde birleşir ve onu imam (dünyevi önder) olarak adlandırırlarsa, bu durum Allah katında da bir rıza sebebidir.
Yani siyasal meşruiyet, ümmetin açık rızası ve ortak kararıyla oluşur. "Şura", meşruiyetin temel aracıdır. Toplumsal mutabakat ise ilahi rızayla çelişmez.
Dolayısıyla İmam Ali, "imamet" tamamen halk icadıdır ve nas yoktur demiyor. Fakat nas (atama), tek başına "siyasi zorlamaya dönüşemez" mesajı veriyor.
Aslında Şii ulemasının hatası şu oldu:
Şii uleması, Ümeyye oğullarının kendi yönetimlerine "kutsallık elbisesi" giydirdiklerinde ve kendi kurdukları devlet otoritelerinin "ilahi otorite" olduğunu iddia ettiklerinde (nitekim Yezit ve babası Muaviye gibi adamlar bile kendi yönetimlerinin "ilahi yönetim" olduğunu söylemişlerdi, hatta 3’üncü halife Osman b. Affan da isyancılar tarafından evi muhasara altına alınıp kendisini hilafet makamından azletmesi teklifi sunulduğunda, Osman onlara şu cevabı vermiştir:
Allah’ın bana giydirmiş olduğu şu hilafet elbisesini nasıl üzerimden çıkartabilirim.
Böylece bu sözüyle Osman, kendi hilafet yönetimini Allah’a nispet veriyordu.) Onların o günde söyledikleri bu söz, halk arasında gittikçe "hilafetin Allah’tan olduğu" düşüncesine dönmüş oldu.
Oysaki "hilafet" Allah’tan değil, insanlardandır. Nitekim "Sakife"de de böyle olmuştur. Fakat Emevîler bu fiili reddetmişlerdir.
Gelenekçi Şii âlimler de bu düşünceyi onlardan almış ve "Hilafet Emevîlerin değil, Ehl-i Beyt’in hakkıdır" demişlerdir.
Tedrici olarak da siyasi hilafet, birtakım deliller ile kelam ilmine dönüşmüş ve o günden sonra "itikadi esaslardan birisi oluvermiştir."
Oysaki imamet ve hilafet hususunda gelenekçi Şiiler ile Sünniler arasında herhangi bir görüş ayrılığı söz konusu değildir.
Yani Şiiler "dinî imamet, İmam Ali’nin hakkıdır" derler ve bütün Sünniler de bu görüşü kabul ederler.
Çünkü onlar da İmam Ali’nin din, ilim, ihlas, cihat, yargı vs. gibi şeylerde nebiden sonra bir numara olduğunu söylerler. Hatta kimi Sünni kaynaklı hadislerde:
"Aranızda hüküm (yargı) konusunda en yetkili (bilgili olan) Ali b. Ebu Talip’tir" diye geçer.
Onun faziletleri hususunda başka birtakım hadisler de mevcuttur.
Elbette gelenekçi Sünni Müslümanlar İmam Ali’nin dışında diğer halifelerin de faziletlerini kabul ederler. Fakat gelenekçi Şii Müslümanlar ötekilerinin fazilet konusunu inkârdan gelirler.
Bu da ters bir siyasettir. Yani böyle bir siyasi durum insanları, karşıdakilerin faziletlerini inkâr etmeye icbar etmiştir. Çünkü öyle yapmasalardı denilebilirdi ki:
Şayet sen karşı tarafın faziletlerini kabul edeceksen, o takdirde onun hilafetini inkâr etmeye ne gerek vardır?
Kısacası, İmam Ali’nin imameti hakkında elbette ki naslar vardır. Fakat söz konusu naslar onun "ilahi atama" ile halife olmasını gerektirmiyor. Oysaki Şii din âlimleri "bu naslar imamın, ilahi atama ile halife olmasını gerektiriyor" derler.
Fakat ben diyorum ki bu naslar, kimi gelenekselci âlimler açısından her ne kadar hilafetin "ilahi olmasına" delalet etmiş olsa dahi, yine de gerçekte böyle değildir.
Daha açıkçası "yönetim" konusu ilahi değil, örfi bir konudur. Diğer bir ifadeyle "yönetim", dinî bir konu değildir ki Allah’ın hakkı olsun. Dolayısıyla yönetim, insanların hakkıdır.
Gelenekçi Sünni-Şii tüm Müslümanların bir hatası da şudur:
Bunların her iki kesimi de nebi yönetiminin "ilahi yönetim" olduğunu tasavvur etmişlerdir. Oysaki nebi yönetiminin meşruiyeti, Allah’tan değil, insanlardandır. Yani nebi, Mekke’den Medine’ye hareket etmeden önce yalnızca nebiydi. Medine’ye hicret ettikten sonra burada hem nebi hem de yönetimin başı oldu. Fakat Medine’ye gelmeden önce, Mekke’de iken yalnızca "nebi" idi.
Diğer bir ifadeyle onun nebevi vazifesi ile siyasi vazifesi ayrı şeylerdir. Hatta insanlar, nebinin dışında yönetim işine daha ehil olan birini dahi kendilerine yönetici olarak seçebilirler.
Çünkü Kur’an nebiler hakkında: "Bizim üzerimize düşen vazife sadece açıkça tebliğ etmektir" (Yasin: 17) diyor.
Hatta Kur’an’da İsrailoğulları hususunda şöyle bir ayet de vardır:
Onlar peygamberlerine gelip dediler ki: ‘Bize bir hükümdar tayin et ki Allah yolunda savaşalım.’ (Bakara: 246)
Talut ile Calut’un meselesi bilinen bir konudur. O nebi de Musa’dan sonra onların başına, Calut ile savaşmaları için "Talut"u tayin etti ve onlara "Ben nebiyim, yönetimin başına ben daha layığım" gibi bir söz de söylemedi.
Buradan şu durum ortaya çıkıyor:
"Dinî devlet" diye bir şey yoktur ve devlet, aslında medeni devlet olmalıdır. Medeni devleti "dinî devlete" dönüştürmek, aslında devleti tahrif etmektir.
Yani İslami evlilik, İslam ekonomisi, İslam siyaseti vs. gibi şeyler tümüyle örfi konulardır ve bunlar, Müslüman toplumun aklından kaynaklanıyor.
Evet, dinin bu hususta tavsiyeleri olabilir; örneğin ticarette hile yapmamayı, faizin haramlığı vs. gibi şeyler tavsiye edilebilir.
Fakat bizlerin gelip de burada İslami ticaret, İslami evlilik, İslami yönetim vs. gibi cümleler kurmamız bütünüyle hatadır. Zira zati itibarıyla yönetim örfidir.
Örneğin M. Bakır es-Sadr’ın "Bizim İktisadımız", "Bizim Siyasetimiz", "Bizim Felsefemiz" gibi kavramları söylemesi ve bunlarla ilgili eserler yazması ve yine bunları getirip İslam’a mal etmesi doğru değildir.
Yani dindeki rüşvet, katlamalı faiz, aşırı kazanç sağlama, kara para aklama, aldatma vs. gibi şeyler, dinsiz toplumlarda da yasaktır. Demek ki mesele dinî değil, ahlaksaldır.
Gerçek şu ki nasihatler, bir toplumda görüş oluşturmaz, yalnızca nasihat olarak kalırlar. Dolayısıyla nasihatler, "beşerî akıl" ile ilgili konulardır.
Fakat İslami topluluklar ya da İslam’ın hayatın tümüne müdahale edebileceğini iddia edenler, "İslam’ın siyaset, ekonomi vs. gibi şeylerde görüşünün olduğunu sonradan üretmişlerdir."
Oysaki İslam’ın bu hususlarda yalnızca nasihat ve tavsiyeleri vardır.
Örneğin İslam, siyaset ile ilgili şunu tavsiye eder: "Yönetimin adil olması gerekir."
Fakat ne Kur’an ne de Sünnet, yöneticinin adaleti demokrasi, diktatörlük ya da monarşi ile mi icra edeceğini açıklamıyor.
Peygamber ve Raşit halifeler dönemindeki dinî yönetim, yalnızca nasihatler ile sınırlı değildi elbette. Onların dönemindeki dinî yönetimden kasıt, "dini yaymaktı."
O dönemin şartlarında dini yaymak da döneminin âlimlerine göre "şeriatı tatbik ile mümkündü." Fakat içinde bulunduğumuz çağda İslam’ın savaş ya da fütuhatla yayılması mümkün değildir.
Şu anda İslam’ın yayılması ancak barış kanallarıyla mümkündür. Yani bu çağda dinin neşri, ancak yayın, basın, televizyon tartışmaları ve konferanslar ile mümkün olabilir.
Fakat o çağın kültürel yapısına göre o kültür yalnızca cihadı kabul ediyordu. Bundan dolayı bu dönemimizde İslam’ın savaşlarla yayılmasının hatalı olduğunu söylüyoruz.
Dolayısıyla bu dönemin aklî ölçülerine göre savaşlarla dini yaymak büyük bir hatadır. Fakat o döneme göre kesinlikle doğrudur.
Dolayısıyla o dönemi, dönemimizin akıl kuralları üzerinden yargılayan kimi aydın ve kültürlü insanlar hata içerisindeler.
Yani çağımızın kimi aydın gözüken insanları o dönemi, içerisinde bulundukları bu çağın rasyonalitesi üzerinden yargılamaktalar.
Örneğin kadına erkeğin yarı hakkının verilmesi, kölelik ve cariyelik konusunun icra edilmesi ya da dinî yönetimi kabullenmeleri vs. bu çağın rasyonalitesi ile uyum sağlamamaktadır.
Düşünmüyorlar ki bu işler tümüyle o çağın kültürü ile uyum içerisindedir ve yine o kültür açısından bunların tümü de doğru şeylerdir. Fakat çağımızda beşer akılcılığı hayli ilerledi ve bundan dolayı o çağın görüşleri de yanlış görülür oldu.
Kur’an’da geçen her hüküm elbette ki taabbudî (teslimiyete dayalı) hükümler değildir. Ahlak, hukuk, muamelat, diyet, kısas vs. gibi hükümlerin tümü "imzai hükümlerdir." Yani önceden uygulamaları örfte geçerli kılınan ve o dönemin akılcılığı ile uyum içerisinde olan hükümlerdir.
Şunu da arz edeyim ki her dönemin zararı, maslahatına tabidir. Diğer bir tabirle "hüküm verirken zarar, maslahata göre belirlenir." Yani asıl olan maslahattır, mefsedet ise maslahatla bağlantılı ve ikincildir.
Bu ilke, tüm fakihlerin nezdinde bilinen ve yaygın olan bir kaidedir. Fakat fakihler ısrarla beşer aklının mefasid ve mesalihleri (zarar ve faydaları) idrak etmekten aciz olduğunu vurgularlar.
Oysaki bizlere göre bu hiç de öyle değildir. Özellikle de muamelat hususunda bunun böyle olduğunu söyleyemeyiz.
Örneğin yönetim, ekonomi ve yargı gibi konular, beşerin örfünde olan şeylerdir ve beşer bunları anlıyor. Mesela hırsızlık, zulüm, yalan, hile vs.nin kötü; adalet, doğruluk, empati vs.nin de güzel olduğunu herkes bilir.
"Adaletin; hakkın sahibine iade edilmesi olduğu" gibi konular, beşer tarafından bilinen bir gerçektir ve vicdan karşısında güneş gibi ortadadır.
Fakat işaret ettiğimiz gibi o dönemde kadınlarla ilgili hükümler de adaletle uyumludur. Yani o dönemin kültürü, erkeğin karşısında kadının onur ve kerametini koruyordu.
Fakat içinde bulunduğumuz çağda kadın hakkındaki görüşler hayli değişime uğramıştır. Zira çağımızın en bariz değerlerinden birisi, kadın ile erkeğin eşitliği olmuştur. Fakat o çağda kadın erkeğe nispeten hayli küçültülmüştür.
İslam gelip kadına erkeğin hukukunun yarısını verince bu durum adalete denk olmuş ve kadın bundan hayli mutluluk duymuştur.
Çünkü kadın İslam öncesi mirastan hak alma hakkına sahip değildi. Tanık olma ve cizye konusunda da öyleydi.
İşte İslam gelip onlara diyetin yarısını ya da tanık olmada yarı hak sahibi olma yetkisini verince sevinip seslerini çıkarmaz olmuşlardır.
Bu hususlarla ilgili her din âlimi herhangi bir şey söylemiyor. Çünkü o âlimler de adeta o dönemi yaşıyorlar. Fakat bu dönemde yaşadığını görecek kabiliyette olan birileri bu gibi sözleri söylüyorlar.
Asır değişmiş ve insan hakları ve bunun gibi şeylerde gelişmeler olduğu için artık kadınların kendileri kendi haklarını talep eder olmuşlardır.
Kur’an, bir kanunu koyduğu zaman onu namaz ve oruç gibi taabbudî (teslimiyetçi) esası üzere koyduğunu kabul etmemek lazım. Çünkü Kur’an’ın genel görüşleri, o dönemdeki insan ve kadınların çıkarları üzerine dayalıdır.
Başka bir deyişle, kanun ya da hükmü koymadaki hedef, adaleti tahakkuk ettirmektir. Yani bir kanunun (hükmün) meşruiyetini onun hedefinden anlarız. Bundaki hedef ise adaleti tatbik etmektir.
Kanun, ne kadar adaleti tahakkuk ettirmeye yakın ise o kadar üstündür. Daha açıkçası en üstün kanun, adaleti tatbik eden kanundur. Bunun ölçü ve sınırını belirleyen de kolektif akıldır.
Nebi dönemindeki kolektif akıl ve hatta kadının aklı, kendini eksik görüyordu ve bu durumu kadınlar dahi itiraf ediyorlardı. Yani kadınlar, kendilerinin akıl cihetiyle eksik olduklarını söylerlerdi.
Dolayısıyla o dönemde konulan şer’i hükümler (yani kadına erkeğin yarısı kadar miras verilmesi, tanıklık vs.), akıl ile mutabık idi, fakat şu dönemde öyle değildir.
Açıkçası, kolektif akıl takyit altına alınan akıl olmazken, mümine kadınların akılları naslar ile takyit edilmişlerdir. Dolayısıyla da naslar açısından onlarınki tam anlamıyla akıl değildir.
Fakat gerçek şu ki dinî akıl, kanunları düzenlemek ve biçimlendirmekte hüccet değildir. Hüccet olan, mücerret ve salt akıldır.
Dönemimizin kadınları ise hükümlere (kanunlara) bakmaksızın "Ben erkek ile eşitim" diyorlar.
Geleneksel İslam ile medeni İslam’ın farkı
Medeni İslam’dan kastım, toplumsal medeniyet ile uyum içerisinde olan yönetim şeklidir.
Çünkü dinin aslı İslam değil, medeni yönetim ile mutabakat içerisinde olan şeylerdir. Yani medeni olan kanunlardır.
Şu anda İslam’da büyük ve bir o kadar da tehlikeli tahrifler vardır. Zira "İslam din ve devlettir" denilir.
Oysaki İslam yalnızca "dindir." Fakat "devlet" kavramı İslam’a, siyasi Sünni ve Şiiler tarafından ilave edilmiştir. Özellikle de bu görüş, 1960’lı yıllardaki Seyyit Kutup, Mevdudi, Hasan el-Benna vs. gibilerinin ürettikleri şeylerdir.
Tabii ki bu düşünce tedrici olarak bunlar gibi Sünni âlimlerden Şii âlimlere sirayet etmiş, İmam Humeyni ve Şehit Sadır gibilerinin üzerlerinde de etki bırakmıştır.
Dolayısıyla asıl İslam, Allah’a iman ve salih amel üzerine bina edilmiştir.
Kur’an’ın tüm ayetlerine bakıldığında, insanı her zaman iman ve salih amele davet eder.
"İman" ise Allah ve insanı sevmek ve insanlara hayır vermeyi istemektir. İşte iman budur ve bu, "zihinsel" değil, "varoluşsal" bir durumdur.
Geleneksel İslamcılar "zihni İslam’ı" şöyle açıklarlar:
İslam; zihinde birtakım bilgilerden ibarettir.
Yani İslam, semadan nebiye nazil olmuş ve tatbik edildiği takdirde insanın hem dünyası hem de ahireti için faydalı olan şeylerdir.
Fakat medeni İslam, "irfan odaklı bir perspektiften hareket eder." Yani ona göre dinin aslı Kur’an ve Sünnet değildir. Nitekim Sünni ve Şii selefiler böyle inanırlar.
Medeni İslam açısından dinin aslı "hub"dur, bu da varoluşsal bir durumdur ve nebi bu varoluşsal hâli elde etmiştir.
Yani nebi, nebi olmadan 20-30 yıl öncesinden Hira Mağarası’nda ibadet etmiş, Allah’a karşı kalbinde bir hubb/sevgi beslemiş ve onunla irtibat kurmuş, bunun sonucunda da varlığı nurlanmış, böylece de insanların hidayeti için gönderilmiştir.
Demek ki dinde asıl olan "Hubbu’llah/Allah sevgisi"dir. Bu hubdan sonra da Kur’an ve Sünnet, nebideki bu varoluşsal bilincin ilk belirtisi olmuşlardır. Yani Kur’an ve Sünnet, imanın belirtisidir.
Diğer bir ifadeyle, hakiki İslam’dan Kur’an ve Sünnet zuhur etmedi, dolayısıyla bunlar İslam’ın aslı da değillerdir. Bundan ötürü diyoruz ki medeni İslam’da asıl olan sevgidir.
Dolayısıyla sevgi, koşullara göre kendini yeniler ve değişimlerle birlikte şekil alır. Fakat şayet asıl İslam Kur’an ve Sünnettir dersek aklı donuklaştırmış oluruz.
Yani tüm kanunları ve beşer aklının mahsulü olan demokrasi, insan hakları vs. gibi şeylerin tümünü reddetmiş bulunuruz.
Evet, demokrasi, hukukun üstünlüğü, özgürlük vs. gibi şeylerin İslam hükümlerinden üstün olduklarını söyleyebiliriz ama Kur’an ve Sünnet’ten de üstündür diyemeyiz.
Çünkü Kur’an ve Sünnet’in hidayet kitabı olmaları ve de Allah’a yönlendirici özellikleri bulunmaları hasebiyle ve yine o kitapta "iman"dan söz etmesi ve "Muttakiler için bir hidayettir" (Bakara: 2) denildiği için bunu söyleme imkânına sahip değilizdir.
Kur’an, müminlerin ağzınca da şöyle der:
Rabbimiz. Gerçekten biz, iman çağrısını yapan bir çağrıcıyı işittik ve ‘Rabbinize iman edin’ denildiğinde biz de iman ettik. (Âl-i İmran: 193)
Yani müminler, insanları İslam hükümetine davet etmiyor, imana davet ediyor ve Kur’an da bunu tasdik ediyor.
Dolayısıyla medeni İslam, şayet Allah ve insan sevgisi üzerine tesis edilirse o takdirde beşerî düşünce ve akait ile uyum içerisinde olur ve akait ikinci sırada yer alır. Daha doğrusu "asıl/ilke" olmaktan çıkar.
Çünkü şu anda dahi tüm din âlimleri, "tevhit", "nübüvvet" ve "miat" gibi akaidin "Usul-ü din/dinin asılları" olduğundan söz ederler.
Şayet bizler "Allah ve insan sevgisi"nin asıl olduğunu söyler isek o takdirde Budizm, Hristiyanlık, Mecusilik vs. gibi çeşitli inanışları da muhtemelen kabul etmiş oluruz.
Kısacası irfan mektebine mensup olan arifler, insanların taşıdıkları zahiri kimliklerine değil, onların kalbine bakarlar. Nitekim Kur’an da, "Ancak Allah’a salim bir kalple gelen kimse" (Kaf: 89) diyor, "salim bir akıl ya da salim bir akide ile gelen kimse" demiyor.
Benim bu şekildeki açık konuşmalarımdan rahatsız olan kimselerin varlığından haberdarım. Zira benim bu düşüncelerim, o kesimin menfaatlerini tehdit ettiği için tabii ki bana tepki gösterip belki tekfir bile edeceklerdir ve bu da normaldir.
Zira benim hedefim insandır, onların hedefi ise dindir. Dolayısıyla da din üzerinden bir dükkân açıp geçim temin etmektir.
Benim kanaatimce her insanın kimi fikirlerden etkilenmesi gerekir. Şayet etkilenmiyor ve sabit kalıyorsa onun aklında sorun vardır demektir.
Çünkü etkilenmeyen akıl, sağlıklı akıl değildir. Sağlıklı akıl ve sağlıklı insan mutlaka değişime uğramalıdır. Şayet bir insan donuk olur ve eskiler üzerine kalır ise onlar aynen nebiye itiraz eden o müşrikler gibi olurlar. Zira onlar şöyle demişlerdi:
Biz babalarımızı bir inanç üzerinde bulduk, elbette biz onların izlerinden giderek doğru yolu buluruz. (Zuhruf: 22)
"İmanın" sağlam kalması şartıyla sağlıklı akıl sahiplerinde değişim elbette ki olabilir.
Fakat şu anda siyasi İslam âlimleri "akidenin sağlığı" için vurgu yapıyorlar. Bizse akidenin değil, kalbin ve imanın sağlamlığını tembih ediyoruz.
Çünkü bakıyoruz ki Kur’an, İblis’in muvahhit olduğundan, Allah’a ve ahirete iman ettiğinden söz ediyor. Yani İblis de "Usul-ü din"e iman eden birisiydi. Fakat aynı zamanda Kur’an onun kâfir olduğundan da söz ediyor:
O (İblis) direndi, kibirlendi ve kâfirlerden oldu. (Bakara: 34)
Çünkü İblis’in akidesi vardı ama kalbi sağlam değildi. Yani Adem’e karşı kalbinde kıskançlık ve kibir taşıyordu.
Dolayısıyla imanın esası budur. Yani insanın kalbi kıskançlık ve kibirden temiz olmalıdır ve ondan beklenilen de budur.
Diğer bir ifadeyle din, insanı bu tür pis hasletlerden korumak ve kurtarmak için olmalıdır. Rezil sıfatlardan ya da maddi düşkünlüklerden mahfuz edip ona manevi boyut kazandırmalı ve manevi hayat vermelidir.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
