Bir İngiliz İngiltere'den bu kadar övgüyle bahsediyor mudur? Kraliyete bağlılık yeminleri eden Muhafazakâr Parti lideri Kemi Badenoch’tan bahsediyorum. Kendisi, İngiltere'nin geçmişi için artık yeterince özür dilediğini söylüyor ve köle ticareti için olası bir özrün ve tazminatın önüne geçmek için çabalıyor. Zira Badenoch'a göre böyle bir adım İngiltere'yi zayıf gösterir, "ağzını açan herkesi" tazminat istemeye davet eder.
Badenoch, Karayip ülkelerinin İngiltere'den özür beklemesini eleştiriyor. Bu durumda köle ticaretine karışan ve bundan kazanç sağlayan Afrika krallıklarının yöneticilerinin ve tüccarlarının da aynı şekilde özür borçlu olduğunu savunuyor. Köle ticaretine ait tarihsel sorumluluğu Afrika'ya doğru genişleterek Avrupa'nın kurduğu ekonomik ve siyasi sistemi arka plana itiyor.
Birilerinin Badenoch’a Transatlantik köle ticareti boyunca yaklaşık 12,5 milyon Afrikalının zorla Amerika kıtasına gönderildiğini ve milyonlarcasının bu süreçte hayatını kaybettiğini hatırlatması gerekiyor. Yeterince özür dilediğini iddia ettiği İngiltere’nin tazminatları mağdurlara değil, yaklaşık 40 bin köle sahibine ödediğini de eklemeli.
Nijerya kökenli siyasetçi Badenoch, İngiltere’yi yüceltirken atalarının ülkesi Nijerya hakkında sıklıkla olumsuz konuşuyor. Ülkeyi yolsuzluk, güvensizlik ve işlevsizlikle boğuşan bir yer olarak tanımlayarak neo-sömürgeci anlatıyı tekrarlıyor.
Yoruba kökenli Nijeryalı bir ailenin çocuğu olan Badenoch, çocukluğunun önemli bölümünü Lagos'ta geçirmiş, 16 yaşında İngiltere'ye yerleşmiş bir isim. Ama kendisine Nijeryalı denmesini reddediyor, Nijerya'dan ziyade Yoruba kimliğiyle tanımlanmayı tercih ediyor. Kuzey Nijerya halkıyla hiçbir ortak yanı olmadığını, Boko Haram'ın temsil ettiği İslamcı anlayışla bağının bulunmadığını belirtiyor, güney ve kuzeyin "etnik düşman" olduğunu söylüyor.
Badenoch Nijerya'nın siyasi ve sosyolojik yapısını okuyamıyor. "Etnik düşman" olarak nitelendirdiği kuzeyli halk da Boko Haram tarafından temsil edildiğini düşünmüyor. Aksine örgüt tarafından öldürülen ve yerinden edilenlerin önemli bir kısmı kuzeyli Müslümanlar. Güneyde yaşayan Yorubaların karşısına kuzeyli Müslümanları koyarken, Yoruba nüfusunun da yaklaşık yarısının Müslüman olduğunu bilmiyor mu?
Sadece 10 eski Nijerya valisinin Birleşik Krallık'ta 56 milyon sterlinlik mülkü var. Badenoch'un 'yolsuz Nijerya' eleştirisi, bu mülklerin Londra'da nasıl güvenle durduğunu soruyor mu?
Çok uluslu şirketlerin vergi kaçırması çoğu zaman yolsuzluk tartışmalarının dışında tutuluyor. Nijerya'nın 2007-2017 arasında bu yüzden 178 milyar dolar kaybettiği belirtiliyor. Yolsuzluğu yalnızca Nijerya’nın iç sorunu olarak çerçevelemek, küresel sistemi sorumluluktan aklamanın kolay yolu. Aynı sistem, Nijerya’da eğitilen hemşire ve doktorların İngiltere’de çalışmasıyla da işliyor.
Kimlik meselesi
Badenoch İngiltere siyasetinin en üst basamaklarına yükselmiş güçlü bir siyah kadın. Ancak bu başarının arkasında, Batı'ya entegre olma çabasının yarattığı kimlik ve aidiyet tartışması da var. Batı'ya uyum sağlamak başka şey, kendi geçmişini ve kimliğini küçümsemek başka şey. Söz konusu durum Badenoch'a özgü kişisel bir hikâye değil. Bugün Batı’da yaşayan çoğu göçmen postkolonyal kimlik, asimilasyon ve aidiyet sorunlarıyla yüzleşiyor.
Yıllar önce okuduğum ünlü Nijeryalı yazar Chimamanda Ngozi Adichie'nin Boynunun Etrafındaki Şey adlı kitabındaki "Evlilik Simsarları" (The Arrangers of Marriage) hikâyesini hatırlıyorum. ABD'ye gelin giden Chinaza üzerinden, kocası Ofodile'nin ülkeye uyum sağlamak için neredeyse her şeyden vazgeçişi ustalıkla anlatılıyor. Ofodile, Nijeryalı ismini bırakıp "Dave Bell" adını kullanıyor, Chinaza’nın da ismini değiştirmesini istiyor, evde Nijerya yemeği pişirtmiyor ki apartmandakilere koku gitmesin ve Afrika kökenleri anlaşılmasın. Asimilasyonu öyle içselleştiriyor ki evde bile İngilizce konuşma baskısı yapıyor. Sonu olmayan bir süreç bu. Çünkü kabul görmek için kendinden vazgeçtikçe, kabul edilmek istediği toplumun kriterlerini yeniden üretip duruyor.
Benzer mesele Frantz Fanon’un, meşhur eseri Siyah Deri, Beyaz Maskeler'de de var. Fransa'dan dönen Antilli gençler gerek giyim gerek tavırlarıyla Fransızlaşmış gibi davranıyor, kendi dillerini unutmuş gibi yapıp "r" harfini bir Parisli gibi yuvarlıyor. Fanon'un yabancılaşma olarak tanımladığı şey tam da bu: Sömürgeleştirilmiş birey, sömürgecinin dünyasında kabul görmek için onun dilini ve kültürünü benimserken kendi kimliğiyle arasına mesafe koyuyor.
Sömürge tarihine baktığımızda da ilginç bir hiyerarşi görüyoruz. Fransız sömürge yönetimleri ve Belçika Kongo’sundaki évolué (gelişmiş, evrimleşmiş) sınıfı. Fransız eğitimi almış, Fransızcayı iyi konuşan, Hıristiyanlığı ve Batılı kültürel normları benimsemiş yerli seçkinlerdi bunlar. Sıradan yerliden üstün bu sınıf sömürge yönetiminin sunduğu ayrıcalıklardan yararlanabiliyordu. Ancak bu ayrıcalıklar onları beyaz Fransızlarla/Belçikalılarla eşit hale getirmiyordu. Sömürge düzeninin hiyerarşisi varlığını koruyordu. Badenoch'un İngiltere'deki siyasi konumunu da bu tarihsel örnek üzerinden düşünmek mümkün. Sözde diğer göçmenlerden üstün bir konuma yerleşebilir, alkışlanabilir, iktidarın en üst kademelerine yükselebilir. Ama İngiliz toplumundaki göçmen karşıtlığı ve ırksal hiyerarşinin bu sayede ortadan kalkacağını düşünüyorsa çok yanılıyor.
Bu durumun yalnızca Afrika kökenlilere özgü olmadığını da belirtmek gerek. Dünyanın farklı yerlerinden Avrupa ve Amerika'ya göç eden pek çok insan, az ya da çok benzer bir aidiyet gerilimi yaşıyor. Batı kültürünün “üstün kültür” kabul edildiği bir dünya düzeninde Batılı gibi giyinmek, konuşmak, davranmak ve düşünmek için insanın kendi geçmişini küçümsemesi, hatta zaman zaman yok sayması bekleniyor.
Bu yüzden Badenoch'un siyasal söylemi, Batı'nın “tarihsel üstünlük” anlatısını yeniden üretiyor. Batı'ya kendi tarihini savunmak için, sömürge geçmişini sorgulamayan, Afrika'nın sorunlarını Afrika'nın siyasi yetersizlikleri üzerinden açıklayan siyah siyasetçiler de lazım!
“Makbul göçmen” olarak vitrine konulan Badenoch, göçmen karşıtı politikalara da meşruiyet kazandırabiliyor. “Bakın bir göçmen kökenli bile “göçmen karşıtı söylem” benimsiyor, o halde söz konusu politikalar ırkçı değil” sonucuna varılmak isteniyor.
Sömürgeciliğin sona ermediğini tekrar söylemeye gerek var mı? Bugün sömürgecilik bir düşünme biçimi, bilgi hiyerarşisi ve dünyayı anlamlandırma sistemi yaratarak varlığını koruyor. Afrika'nın kendi tarihine, toplumlarına ve sorunlarına hâlâ Batı'nın kavramlarıyla bakması, ilerlemeyi ve medeniyeti Batılı ölçütlerle tanımlaması bu mirasın devam ettiğini gösteriyor.
Kemi Badenoch bu düzenin tek örneği değil. Onun neden böyle düşündüğünü sormanın ötesine geçip böyle düşünen bir siyasetçinin Batı'da neden bu kadar kullanışlı olduğunu görmek gerekiyor.
Kaynaklar:
https://dailytrust.com/10-ex-governors-linked-with-56m-properties-in-uk/
https://saharareporters.com/2021/04/28/how-35-former-serving-governors-acquired-800-properties-worth-over-n152billion-dubai
https://www.financeuncovered.org/stories/pandora-papers-nigeria-offshore-london-properties
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
