Pazartesi gününden bu yana on binlerce delege, dünyanın iklim geleceğini görüşmek üzere Antalya’da bir araya geliyor. Normalde daha çok deniz, kum ve güneş turizmiyle tanınan kentte düzenlenen 31. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), 20 Kasım’a kadar devam edecek. Bu yılki zirvenin başlangıç koşulları ise belki de hiç olmadığı kadar çelişkili.
Rakamlar oldukça çarpıcı. Son 4 yıl, ölçümlerin başladığı tarihten bu yana kaydedilen en sıcak yıllar oldu. Dünya Meteoroloji Örgütü, 2027 yılının yeni sıcaklık rekorları kırabileceği ihtimalini de göz ardı etmiyor. Olağanüstü güçlü bir El Niño etkisi de bu süreci hızlandırıyor. Birleşmiş Milletler’e göre Paris İklim Anlaşması’nın temel hedefi olan küresel ısınmayı 1,5 dereceyle sınırlama hedefi artık ulaşılabilir görünmüyor. Bundan sonraki temel mesele, bu sınırın ne ölçüde aşılacağını ve aşımın mümkün olduğunca kısa tutulup tutulamayacağını belirlemek. Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın verilerine göre mevcut politikalarla dünya, yaklaşık 2,8 derecelik bir ısınma senaryosuna doğru ilerliyor.
Üstelik siyasi koşullar da uluslararası iş birliğini kolaylaştırmıyor. ABD, Paris İklim Anlaşması’ndan çekildi. Oysa ülke, daha önce iklim finansmanının en büyük destekçilerinden biriydi. Avrupa’da bütçe kaynakları giderek daha fazla savunma harcamalarına yönlendirilirken Almanya da kalkınma iş birliği bütçesinde kesintiye gidiyor. Almanya Başbakanı Friedrich Merz zirveye katılmıyor. Çevre Bakanı Carsten Schneider ise ancak konferansın ikinci haftasında Antalya’da olacak.
Ev sahibi Türkiye'nin bu tabloya verdiği yanıt ise farklı bir yaklaşım üzerine kurulu. COP31’in başkanlığını Türkiye üstlenirken müzakerelere Avustralya liderlik ediyor. 2 ülke konferansı “Uygulama COP'u” (COP of Implementation) olarak tanımlıyor. Bu yaklaşımın temelinde yeni hedefler belirlemek yerine mevcut taahhütleri hayata geçirmek düşüncesi yatıyor. Çünkü artık yeni hedeflerden çok, somut projelere, yatırımlara ve finansmana ihtiyaç var.
Gündemin merkezinde, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payının 2035 yılına kadar yaklaşık yüzde 20’den yüzde 35’e çıkarılması önerisi bulunuyor. Bunun yanı sıra Türkiye’nin Sıfır Atık girişimi, dirençli kentlerin oluşturulması ve ulusal iklim planlarını finansmanı mümkün projelerle buluşturacak yeni bir platform da öne çıkan başlıklar arasında. Deprem felaketinden ağır biçimde etkilenen Hatay, dirençli kentler konusunda örnek bir model olarak gösteriliyor.
Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol’un anlattığına göre Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, yılın başında kendisine başarılı bir COP zirvesinin hangi ölçütlere göre değerlendirilebileceğini sormuş. Birol’un yanıtı 2 temel kritere dayanıyormuş: Zirveye katılan devlet ve hükümet başkanlarının sayısı ile ortaya konulacak somut bir sonuç. Organizasyon yetkililerinin açıklamasına göre Antalya’ya 102 devlet ve hükümet başkanı geldi. Bu sayı, önceki bazı konferansların katılım düzeyini aşıyor. Dolayısıyla ilk kriter karşılanmış görünüyor. İkinci kriterin karşılanıp karşılanmayacağı ise henüz belli değil.
Hedeflerle gerçekler arasındaki mesafenin ne kadar büyük olabileceğini, ironik biçimde, konferansa ev sahipliği yapan Türkiye’nin kendisi gösteriyor. Türkiye son yıllarda rüzgâr ve güneş enerjisi kapasitesini önemli ölçüde artırdı. Ülkenin 2053 yılına kadar net sıfır emisyona ulaşma hedefi de bulunuyor. Ancak 2025 yılında elektriğin yarısından fazlası hâlâ kömür ve doğal gazdan üretildi. Kömürden çıkış için belirlenmiş bir takvim de yok. Eleştirel çevreler, mevcut enerji politikalarıyla 2053 net sıfır hedefinin birbiriyle bağdaşmasının oldukça zor olduğunu savunuyor.
Hükümet ise enerji güvenliği ile iklim korumasını birbirine karşıt 2 hedef olarak görmüyor. Aksine, bunları aynı stratejinin birbirini tamamlayan unsurları olarak değerlendiriyor. Yakında faaliyete geçmesi beklenen Akkuyu Nükleer Güç Santrali de bu yaklaşımın bir parçası. Sanayileşmiş ülkeler ile gelişmekte olan ülkeler arasında bir konumda bulunan Türkiye, her 2 tarafın argümanlarını da yakından tanıyor.
Bununla birlikte COP zirvelerinin değişmeyen temel tartışma konusu yine finansman. 2 yıl önce Bakü’de düzenlenen COP29’da, gelişmiş ülkelerin 2035 yılına kadar yılda en az 300 milyar dolar iklim finansmanı sağlaması konusunda anlaşmaya varılmıştı. Ancak verilen sözlerle gerçekten aktarılan kaynaklar arasındaki uçurum hâlâ büyük ve giderek büyüyor.
Küresel ısınmaya en az katkıda bulunan, ancak sonuçlarından en ağır biçimde etkilenen yoksul ülkeler açısından bu mesele yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda bir güven sorunu. Zengin ülkeler ise kendi bütçelerinin sınırlı olduğunu vurguluyor ve karşılığında emisyonların azaltılması konusunda daha hızlı adımlar atılmasını talep ediyor. Her 2 tarafın da kendine göre haklı gerekçeleri var. Ancak bu 2 yaklaşımın bir araya getirilememesi, müzakerelerin önündeki en büyük engellerden birini oluşturuyor.
Öte yandan gelişmelerin yalnızca müzakere salonlarında yaşanmadığını gösteren önemli bir örnek de güneş enerjisi. Dünya genelinde kurulu güneş enerjisi kapasitesi 2025 yılında, 2015 yılındaki seviyesinin 10 katından fazlasına ulaştı. Birçok bölgede güneş enerjisi artık en ucuz elektrik üretim kaynağı konumunda. Enerji kaynaklı küresel emisyonların son dönemde yalnızca yüzde 0,4 artmış olması da bu dönüşümün etkisini ortaya koyuyor.
Ancak bu hızlı büyümenin bir de gölgede kalan tarafı var: Güneş enerjisi sektörünün Çin sanayisine ve teknolojisine bağımlılığı giderek artıyor. Dolayısıyla enerji dönüşümü, bir yandan iklim mücadelesine katkı sağlarken diğer yandan yeni ekonomik ve jeopolitik bağımlılıkları da beraberinde getiriyor.
Bir de Antalya’daki konferansın gündeminde çok fazla yer bulmayan başka bir mesele var: Türkiye’deki siyasi ve toplumsal özgürlükler. Muhalefet, sivil toplum kuruluşları ve eleştirel medya ciddi baskılarla karşı karşıya. Bu nedenle çevre örgütlerinin ve sendikaların konferans süresince görüşlerini ne ölçüde özgürce dile getirebilecekleri de yakından takip ediliyor. Çünkü diyalog iddiasının ne kadar samimi olduğunu anlamak için yalnızca müzakere masalarındaki konuşmalara değil, farklı seslere ne kadar alan açıldığına da bakmak gerekiyor.
Antalya’dan geriye ne kalacağını, müzakerelerin henüz ilk günlerinde söylemek mümkün değil. Tarihî bir atılım beklenmiyor. Belki de böyle bir atılımı tek ölçüt olarak görmek doğru değil. Asıl belirleyici olan, verilen sözlerin ölçülebilir, takip edilebilir ve hayata geçirilmiş sonuçlara dönüşüp dönüşmeyeceği.
Antalya’da 10 günün sonunda yalnızca yeni vaatler değil, bu vaatlerin ne kadarının gerçeğe dönüştüğü de belli olacak.
Umut ile şüphe arasındaki bu 10 günün ardından dünya, iklim mücadelesinde bir adım daha ileri mi gidecek, yoksa bir kez daha verilen sözlerle yetinmek zorunda mı kalacak?
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
