Giriş: Anlatı, Travma ve Pragmatizm Karışımı
Ortadoğu’daki çatışmalar, psikolojik travma ve kolektif mağduriyet anlatılarının yanı sıra, derin bir politik çıkarcılık, kurnaz pragmatizm ve transactional (işlemci) güç oyunu üzerine kuruludur. Liderler ve rejimler, nesiller boyu süren “sonsuz sınama” döngüsünü (yıkım, manevi zafer anlatısı, motivasyon ve yeni yıkım) hem iç meşruiyet için kullanır, hem de uluslararası arenada rant, güvenlik ve hegemonya kazanmak için bir kaldıraç haline getirir.
20 Şubat 2026 itibarıyla Donald Trump’ın Barış Kurulu girişimi (19 Şubat Washington toplantısı) ve İran’a verdiği 10-15 günlük ültimatom, bu iki katmanlı dinamiğin en çıplak haliyle karşı karşıya geldiği andır: Bir yanda travma ve ethos beslenen ideolojik direniş, diğer yanda Trump’ın “sadece kazananlar” işlemci yaklaşımıyla şekillenen kurnaz fırsatçılık.
1. Psikolojik ve Sosyolojik Temel: Anlatı Döngüsünün Motoru
İnsan zihni travmatik kaosa karşı anlam yaratma ihtiyacı duyar. Kolektif travmalar (Nakba, Holokost, işgaller, yenilgiler) nesiller arası aktarılır ve kimlik füzyonu yaratır: Birey kendini grupla özdeşleştirir, fedakârlık varoluşsal olur.
- Bilişsel uyumsuzluk azaltma: Reel yenilgi karşısında “manevi zafer” anlatısı üretilir.
- Çatışma ethosu (Daniel Bar-Tal): Haklı mağduriyet, düşman şeytanlaştırma, zafer kaçınılmazlığı.
- Kurumsallaşma: Eğitim, medya, şehitlik kültürü, anma törenleri.
Somut örnek: Gazze’de 2023–2025 yıkımına rağmen Hamas’ın “direniş büyüyor” retoriği; Hizbullah’ın 2024–2025 ağır kayıplarına rağmen “caydırıcılık korundu” iddiası.
2. Anlatı Döngüsünün İşleyişi: Sonsuz Sınama ve Paralel Gerçeklikler
Politikacılar büyük anlatı pompalar: “Zafer yakındır”, “stratejik sabır”, “direniş kırılmaz”. Reel yıkım “yapay sonuç” üretir: “Şehitler boşa gitmedi”, “düşman çaresizliğini gösterdi”.
Her iki taraf da kendine moral zafer atfeder, karşı tarafı “çöküşün eşiğinde” görür. Zarar gören taraf motive olur ve yeni raunt başlar.
Somut örnek: 2025 İran nükleer tesis vuruşları sonrası rejimin “irademiz kırılmadı” anlatısı; İsrail’in “Hamas’ı yok ettik” iddiası.
3. Bölgesel Dinamiklerin Katmanları: Askeri, Politik ve Ekonomik Çıkarcılık
- Askeri: Asimetrik direniş (roket, tünel, vekil), teknolojik üstünlük (hassas vuruş, Demir Kubbe) ile karşı karşıya.
- Politik: Liderler anlatıyı iç meşruiyet ve güç konsolidasyonu için kullanır (Netanyahu kutuplaşmayı örter, İran rejimi ekonomik krizde “dış düşman” vurgular).
- Ekonomik: Çatışma rant ekonomisi üretir: Yardım fonları, kaçakçılık, yeniden inşa döngüsü, vekil ağlarına kaynak aktarımı.
Bu katmanlar, ideolojiden çok çıkarcı pragmatizm ile işler: Barış, mevcut rant ağlarını tehdit eder.
4. Küresel Maliyetler: Bölgesel Döngünün Evrensel Faturası
- Doğrudan maliyet: ABD yardımları, operasyonlar 31–34 milyar dolar (2023–2025).
- Bölgesel yıkım: Gazze enkazı 70 milyar dolar ve (ilk 3 yıl 20 milyar dolar acil ihtiyaç), Lübnan 14 milyar dolar.
- Küresel şok: Petrol 108 milyar dolar ve (Hürmüz kapanırsa), enflasyon artışı, GSYİH kaybı yıllık 550 milyar dolar (hafif senaryo); 2 trilyon dolar (şiddetli).
- İnsani yük: 16 milyondan fazla yerinden edilmiş, beyin göçü trilyonlarca dolar fırsat maliyeti. (Ölümleri ve yaralanmaları buraya siz ekleyebilirsiniz…)
Gazze
Somut gösterge: Kızıldeniz/Husi saldırıları Süveyş trafiğini düşürdü, Mısır milyarlarca dolar kaybetti.
5. Trump’ın Transactional Yaklaşımı: Kurnaz Politika ve Çıkarcı Buluşma
Trump’ın “anlaşma yapıcı” tarzı, Ortadoğu’nun geleneksel politikacılarının kurnaz pragmatizmi ile doğrudan örtüşür. Bölge aktörleri yıllardır anlatı döngüsünü rant, meşruiyet ve güç için kullanır; Trump da aynı oyunu oynar ama daha çıplak, işlemci bir versiyonuyla: Dünyayı kazananlar ve kaybedenler diye ayırır, güçlü olanı ödüllendirir, zayıfı kenara iter.
5.1 Buluşma Mekanizması
Trump’ın formülü: Baskı, ültimatom, büyük fon vaadi ve prestij. Bu, bölgedeki liderlerin “güçlü kalma” ve “rant toplama” ihtiyacını karşılar. Ortak zemin: İdeoloji yerine kısa vadeli kazanç (güvenlik, ekonomik fırsat, bölgesel hegemonya).
5.2 Kazananlar: Fırsatçı Pragmatizm Kazanıyor
- İsrail (Netanyahu ve sağ koalisyon) - En büyük kazanan. Hamas/Hizbullah zayıfladı, İran vuruldu. Barış Kurulu İsrail taleplerini meşrulaştırıyor (Hamas silahsızlandırma, Uluslararası İstikrar Gücü - ISF, 5.000 kişilik askeri üs). Netanyahu iç krizleri “Trump zaferi” diye örter. Kazanç: Stratejik üstünlük ve Gazze yönetiminin dışarıdan kontrolü.
- Körfez monarşileri (BAE, Suudi Arabistan, Katar, Kuveyt, Bahreyn) - Barış Kurulu’na katılarak “barış yatırımcıları” oldular. BAE 1.2 milyar dolar, toplam 7 milyar dolardan fazla taahhüt. İbrahim Anlaşmaları genişletmesi ve Yeni Gazze yatırımı (Refah’ta 100 bin ev, Dubai benzeri modernleşme) ile anti-İran ittifakı. Trump’ın “prestijli kurul” övgüsü iç meşruiyet sağlıyor; yeniden inşa fonları (Dünya Bankası yönetimi) rant kapısı açıyor.
- Diğer üyeler (Kazakistan, Azerbaycan, Fas, Özbekistan vb.) - 40’tan fazla ülke katılımı İran tehdidini azaltırken prestij ve fon getiriyor. FIFA’dan 75 milyon dolar spor projesi gibi ek fırsatlar var.
- Trump kendisi - “Anlaşma yapıcı” imajı güçleniyor; ABD’de “barış getiren lider” anlatısı pekişiyor.
Trump’ın Gazze Projesi (10 yıl sonra)
5.3 Kaybedenler: İdeolojik Direniş Köşeye Sıkışıyor
- Filistinliler (Hamas ve halk) - Gazze enkazına (70 milyar dolardan fazla) rağmen “Yeni Gazze” vizyonu “dış dayatma/emperyal proje” diye algılanıyor. Kurul’da Filistinli katılım minimum; Gazze Yönetimi Ulusal Komitesi (NCAG) teknokrat yönetim “işgal” riski taşıyor. Hamas silahsızlandırma şartı direniş ethos’unu kırıyor; bu yeni mağduriyet döngüsü.
- İran rejimi - En ağır kaybeden. 2025 saldırıları nükleer tesisleri hasarladı; şimdi 10-15 günlük ültimatom (19 Şubat konuşması: “anlamlı anlaşma” yoksa “gerçekten kötü şeyler / onlar için talihsizlik”). ABD yığınak (Gerald R. Ford ve Abraham Lincoln uçak gemileri, F-35’ler, tankerler; 2003 Irak’tan beri en büyük). İran “blöf” diyor ama vekil ağı zayıf, ekonomi çökmüş. Anlaşma “teslimiyet” diye damgalanır; vuruş olursa Hürmüz kapanması ve küresel şok.
USS Ford
6. Politikayı Şekillendiren Dinamik: Transactional Güç Oyunu
Trump’ın kurnaz pragmatizmi, bölgenin fırsatçı liderlerini “sadece kazananlar” kulübüne davet ediyor. Körfez ülkeleri hızlı anlaşma yapıyor çünkü rant ile güvenlik getirisi yüksek. İran’la ültimatom “anlaşma veya yıkım” ikilemi yaratıyor. Anlatı manipülasyonu: Trump “Gaza savaşı bitti, radikalizm yuvası değil” diyor; Körfez “yatırımcı barış” diye çerçeveliyor.
Risk: Fonlar yetersiz (70 milyar dolar ihtiyaca karşılık 17 milyar dolardan fazla başlangıç), ateşkes kırılgan (İsrail ihlalleri devam ediyor). Uzun vadede “emperyal proje” algısı yeni direniş doğurursa, döngü daha pahalı versiyonuyla devam eder.
Sonuç: Döngü Kırılır mı, Yoksa Yeni Bir Transactional Versiyon mu Başlar?
Trump’ın yaklaşımı, Ortadoğu’nun anlatı makinesini kısa vadeli kazanç ve çıkarcı pragmatizm ile yeniden yapılandırmaya çalışıyor. Başarı şansı: Fonlar akar, ISF güvenlik sağlar, refah travmayı telafi ederse mümkün. Ancak psikolojik kökler (travma, aidiyet) ve sosyolojik kurumlar (direniş ethosu) hâlâ güçlü. Anlatı “teslimiyet/emperyal proje” diye damgalanırsa direniş motive olur.
Hamaney
20 Şubat 2026’da ültimatom saati işliyor, yığınak sürüyor. Döngü yavaşlayabilir ama tamamen bitmesi uzak. Kırılma için alternatif anlatı (refah, onur, güvenlik) psikolojik ihtiyaçları karşılamalı. Aksi takdirde “sonsuz sınama”nın transactional, daha kurnaz ve küresel faturalı yeni bir versiyonu başlar.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
