Bir dönem vardı, üniversite kapılarında bekleyen genç kızların görüntüleri haber bültenlerinin “insani dram” köşesine sıkıştırılır, ardından aynı bültenlerde “laiklik hassasiyeti” üzerine uzun uzun konuşulurdu. Aynı ekran, aynı akşam içinde hem mağduriyeti gösterir hem o mağduriyeti üreten dili meşrulaştırırdı. Bu çelişki çoğu kişinin dikkatini çekmezdi; çünkü mesele hiçbir zaman o kapının önünde duran genç kız değildi. Tabii ki mesele, o kapının kime ait olduğuydu.

Bugün geriye dönüp bakıldığında 28 Şubat genellikle bir yasaklar dönemi olarak anlatılıyor. Başörtüsü yasağı, üniversite mağduriyetleri, kamu kurumlarındaki uygulamalar… Bunların tamamı yaşandı, evet, inkâr edilemez bir gerçek fakat bütün hikâyeyi bu başlıklara sıkıştırdığınızda meselenin asıl kısmı gözden kaçıyor. Çünkü o yıllarda kurulan şey bir yasak düzeninden çok daha başka, çok daha kalıcı bir hiyerarşiydi. Saygısızca yaşanıp bitmedi 28 Şubat. Ta o günlerden bugünü inşa etme girişimiydi. Maalesef kısmen de başardılar. Kim konuşabilir, kim dinlenir, kim ekrana çıkar, kim ciddiye alınır sorularının cevabı o dönemde verildi ve o cevaplar bugün hâlâ yürürlükte.

Pek tabii bu tablo bir gecede ortaya çıkmadı. Refah-Yol hükümetini dağıtan süreçteki askeri rejimle başlayan, medya aracılığıyla yayılan her saçmalık; akademi tarafından da meşrulaştırıldı, sermaye tarafından desteklendi ve zamanla bir “normal” hâline getirildi. 28 Şubat dediğimiz şey de bu yapının görünür olduğu bir andı. Burada bir şerh düşmek lazım, zira “post-modern darbe” demek 28 Şubat için oldukça yanlıştır. Bu bir vesayet darbesiydi.

Neyse, öncesi zaten vardı ve sonrası da oldu. Bu yüzden bugün “yasak kalktı, mesele bitti” demek kolaydır ama hakikati karşılamaz. Yasak ortadan kalktı fakat o yasağı mümkün kılan zihniyet ortadan tamamen kaybolmadı. Sadece biçim değiştirdi, yumuşadı, daha zor fark edilir bir hâle geldi.

Eskiden kapıdan içeri alınmıyordun. Bugün içeri giriyorsun. Ama mesele artık içeri girip girmemek değil; içeride sana nasıl bir yer verildiği. Kimse sana “giremezsin” demiyor, çünkü buna ihtiyaç yok. İçeride nerede duracağın, ne kadar konuşacağın, ne kadar görünür olacağın artık çok daha ince ayarlarla belirleniyor. Şeffaf duvarlar inşa edilmiş ve sana “senden” görünen insanlar dahi o şeffaf duvarların arkasına geçiyor zaman zaman. Sana oradan bakıyor. Açık yasakların yerini görünmez sınırların aldığı bir dönemdeyiz ve bu sınırların en net hissedildiği yer artık üniversite kapıları değil.

Bana sorarsanız—belki gazeteci olmanın da etkisiyle biraz algıda seçici davranıyorumdur—ama bu görünmez sınırların en net hissedildiği yerin televizyon ekranları olduğunu düşünüyorum.

Mesela herhangi bir akşam herhangi bir tartışma programını açtığınızda bunu fark etmek zor değil. Fikirler çarpışır, sesler yükselir, herkes konuşur. Ama biraz dikkat edince masada kimlerin olmadığını görürsünüz. Bu eksiklik bağırmaz; fakat tekrar ettikçe olağanlaşır. Elbette son yıllarda bu dengeyi zorlayan, farklı temsillere alan açmaya çalışan mecralar da var, yok değil; hatta her birine ayrıca teşekkür etmek gerekir.

Fakat 28 Şubat 1997’den, bugün 10 Nisan 2026’ya kadar uzanan bu çizgiye biraz mesafe alarak baktığınızda, karşınıza çıkan manzara değişmez: genel tabloyu dönüştürecek bir kırılmadan söz etmek için hâlâ erkendir. Görünürde çok şey değişmiş gibidir; alanlar genişlemiş, kapılar açılmış, farklı kimlikler kamusal alanda daha görünür hâle gelmiştir. Başörtülü kadınlar bugün siyasetten bürokrasiye, medyadan akademiye, kültürden sanata pek çok sahada vardır. Bu hakikat inkâr edilemez.

Ama mesele zaten çıplak gözle görülen bu yüzey değildir. Mesele, o görünürlüğün nasıl bir çerçeve içinde tutulduğudur.

İşte tam bu noktada tablo berraklaşır: dışlama ortadan kalkmamıştır, biçim değiştirmiştir ve kimin dışlanacağı da özenle seçilmiştir. Artık doğrudan iten, açıkça reddeden bir mekanizma yoktur; onun yerine daha incelikli, daha sofistike, daha inkâr edilebilir bir düzen kurulmuştur. Dışlama görünmezleşmiştir. Ve görünmez olanla mücadele etmek her zaman daha çetindir. Çünkü kimse dışladığını kabul etmez; ama siz yine de içeride tam anlamıyla yer bulamazsınız.

Benim “şeffaf duvar” dediğim şey tam olarak budur.

Vardır, ama yokmuş gibi davranılır. Çarpana kadar fark edilmez. Fark edildiğinde ise inkâr edilir.

Bu yüzden yapılması gereken şey geçmişi duygusal bir mağduriyet anlatısına hapsetmemek; o dönemin kurduğu zihniyetin bugün hangi araçlarla, hangi inceliklerle varlığını sürdürdüğünü görmek ve bu düzeni teşhis etmektir. Belki de daha önemlisi, onunla yüzleşmeyi göze almaktır.

Çünkü mesele geçmişte kalmış bir dönem değildir.

Mesele, geçmişin hâlâ bugünü yönetiyor olmasıdır.

Ve belki de en rahatsız edici gerçek şu: Geçmiş sandığımız kadar geçmişte kalmadı.
 

Fotoğraf: AFP

Meşruiyet dağıtım merkezi olarak televizyon

Pek tabii, insan doğası gereği zamanla her şeye alışır; eksik olana da, görünmeyene de, hatta yok sayılana bile. Bir süre sonra fark etmemeye başlar, daha da ötesi fark etmemeyi öğrenir. Bence asıl dikkat edilmesi gereken yer de bu “olağan” hâlin içinde kimin konuştuğunun ve kimin susturulduğunun belirlendiği alandır.

Bugün o alan televizyon. Neyin ciddiye alınacağını, hangi sesin ağırlık taşıdığını, kimin “uzman” olarak kabul edileceğini belirler. Kimlerin sürekli ekrana çıktığı, kimlerin tekrar tekrar davet edildiği, kimlerin görünür kılındığı ve kimlerin bu çemberin dışında bırakıldığı, kamusal aklın nasıl kurulduğunu gösteren en açık işarettir.

Tabii Türkiye’de bazı televizyon kanalları uzun süredir bir yayın alanı olmaktan çıktı. Daha çok bir seçme ve eleme mekanizması gibi çalışıyor. Bu mekanizma hâlâ aktif, hâlâ epey belirleyici ancak bir şey değişti ki o da yönteminin kendisi. Bir zamanlar bu dışlama açıktı, sertti, tartışmaya kapalıydı. Bugün daha incelikli, daha ustaca, daha inkâr edilebilir bir hâlde işliyor.

Bu inkâr mekanizması, Türk televizyon ekranlarına dikkatle bakıldığında tekrar eden bir düzenle hareket edildiğini hemen ele verir. Tartışma programlarında, analiz masalarında, haber yorumlarında başörtülü kadın sayısı istikrarlı biçimde sınırlı tutulur. Bir kişi, bazen iki kişi. Bu da elbette bir elin beş parmağını geçmeyecek kadar az sayıda mecrada vardır. Daha fazlası neredeyse hiç yoktur. Bu bir tesadüf mü, asla değil. Bu kurulmuş bir dengedir. Üstelik bu denge yokluk üzerinden kurulmaz da doz üzerinden çalışır. Yeterince görünürlük sağlanır ki “bakın varlar” denilebilsin; fakat hiçbir zaman çoğalacak, ağırlık oluşturacak bir yoğunluğa izin verilmez.

Çünkü çoğalma başladığı anda mesele değişir. Temsil istisna olmaktan çıkar ve norm hâline gelir. Ve tam da bu noktaya gelinmesi istenmez. Bu da bugün geldiğimiz Türkiye’de oldukça şaşırtıcı.

Burada çıkıp “yahu siz kim oluyorsunuz” demek yerine üretim alanında sayıca çoğalmanın çok daha etkili olacağı da aşikâr. İşin bir de tasvir boyutu var ki, içler acısı. Başörtü demek yerine “türbanlı” diyen cahil bir insan sürüsü var bu TV ekranlarında ve onların arka planlarında.

Elbette bunu yapanlar kim, aslında herkes biliyor. Onlar da kendilerini biliyor. Bu sebeple isim verip konuyu bir “dedikodu” malzemesine çevirmenin de bir manası yok.

Çünkü mesele birkaç program ya da birkaç ekran yüzü meselesi değil; bir zihniyet meselesi çünkü.

Hâlâ başörtülü kadını birey olarak değil, taşınması gereken bir anlam olarak gören bir bakış. Hâlâ başörtüsünü nötr bir kimlik gibi değil, dikkatle yönetilmesi gereken bir unsur gibi değerlendiren bir yaklaşım.

Daha açık söylemek gerekirse, bazı ekranlarda şu mantık hâlâ geçerli: başörtülü olursa sorun çıkar, izleyici rahatsız olur, denge bozulur. Bu cümle çoğu zaman açıkça kurulmaz; fakat kararlar tam olarak bu düşünceyle alınır. “Muhalif izleyiciyi kaybetmeyelim” gibi gerekçelerle süslenir, daha makul gösterilmeye çalışılır. Ama özünde olan şey değişmez. Ayrıca hiç de anlamam o “muhalif” izleyici kimdir ve başörtüden neden rahatsız olur…

Dahası, bu bir editoryal tercih değil. Bu bir problem. Ve evet, bu bir saçmalık.

Üstelik bu yaklaşım tek başına televizyon ekranlarıyla da sınırlı kalmaz. İş hayatında, beyaz yaka seviyesinde, yönetim kademelerinde, görünürlük gerektiren tüm alanlarda benzer bir mesafe korunur. Bu yüzden birçok başörtülü kadın kendisine sunulan alanlar üzerinden değil, kendi çabasıyla açtığı alanlar üzerinden var olur. Çalışarak, zorlayarak, çoğu zaman tek başına mücadele ederek. Tabiri caizse tırnaklarıyla kazıya kazıya. Bir de bu mücadeleye karanlık empatlar eklenir ki onlar en tehlikelisidir. “Senden”miş gibi görünür, tek derdi hak etmediği pozisyonunu korumaktır ama senin hem kadın hem de başörtülü olmanla ilgili içten içe problemi vardır. Anlaşılması zor, biliyorum. Ama varlar. Karar mekanizmalarında da yerlerini tutarlar.

Mesele fırsat verilmesi de değildir. Mesele, fırsatın baştan sınırlı tutulmasıdır.

Ve sonuçta ortaya çıkan tablo nettir: herkes konuşabilir, fakat herkes aynı ağırlıkta konuşamaz. İzin verilen ölçüde konuşulur ve o izinlerin kim tarafından verilip verilmediği hâlâ kocaman bir soru işareti olarak yerini korur.
 

Fotoğraflarla dünyadan haberler

Hepsini göster 30

Fotoğraflarla dünyadan haberler

• 1/30

  28 Ocak 2026 - Fransız Alpleri'ndeki lüks kayak merkezi Courchevel'deki 5 yıldızlı Grandes Alpes otelinde dün akşam çıkan yangına itfaiyeciler müdahale ediyor. Ünlü kayak merkezindeki otelden dün gece 90'dan fazla kişi tahliye edildi. Ayrıca yetkililer, yaklaşık 200 konuğu bulunan yakındaki Hotel Le Lana'nın da risk nedeniyle tahliye edildiğini söyledi. Kimsenin yaralanmadığı ve yangının diğer binalara sıçramasının engellendiği bildirildi. Jandarma yangının nedenini araştırıyor. İsviçre'nin Crans-Montana kasabasındaki bir barda yılbaşı gecesi çıkan yangında 40 kişinin hayatını kaybetmesi ve 100'den fazla kişinin yaralanmasının ardından bölgedeki güvenlik önlemleri mercek altında. (Alex Martin / AFP)

• 2/30

  27 Ocak 2026 - Bir protestocu, Seul'deki ABD Büyükelçiliği önünde Trump'ın Güney Kore'ye yönelik gümrük vergilerini artırma planlarını kınayan bir miting sırasında ABD Başkanı Donald Trump'ın maskesini takıyor. ABD Başkanı Donald Trump 26 Ocak'ta yaptığı açıklamada, aralarında otomobil, kereste ve ilaçların da bulunduğu Güney Kore mallarına uygulanan gümrük vergilerini artıracağını belirterek, ülkeyi Washington'la daha önce imzalanan ticaret anlaşmasına uymamakla suçladı. Ticaret anlaşmalarının ABD için çok önemli olduğunu vurgulayan Trump, bu anlaşmaların her birinde üzerinde mutabık kalınan işlem doğrultusunda gümrük vergilerini düşürmek için hızlı bir şekilde harekete geçtiklerini belirtti. Güney Kore Devlet Başkanlığı Ofisi’nden yapılan açıklamada, ABD’nin konuyla ilgili resmi bir bildirimde bulunmadığı belirtilerek, "Şu ana kadar, ABD yönetiminden tarafımıza konuyla ilgili resmi bir bildirim veya detaylarla ilgili bir açıklama yapılmamıştır" dendi. (Jung Yeon-je/AFP)

• 3/30

  26 Ocak 2026 - Ukrayna Silahlı Kuvvetleri 65. Mekanize Tugayı basın servisi tarafından yayımlanan bu fotoğraf, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sırasında Zaporijya bölgesinde açıklanmayan bir yerde insansız bir kara aracına yerleştirilmiş M2 Browning 50 kalibrelik makineli tüfeği test eden askerleri gösteriyor. 4. yılını doldurmak üzere olan savaşta barış görüşmeleri ABD Başkanı Donald Trump'ın baskısıyla hızlanmış gibi görünüyor. Ukrayna lideri Volodimir Zelenski, Trump'la görüşmelerinde "onurlu barış" vurgusu yapsa da ABD’nin askeri yardımları kesme tehdidi Kiev üzerinde büyük bir baskı oluşturuyor. Zelenski, toprak tavizi verilerek sağlanan bir barışın Putin’e zaman kazandıracağını ve bunun bir "barış değil, teslimiyet" olacağını savunuyor. Putin tarafıysa müzakerelere açık olduğunu belirtse de, Ukrayna'nın NATO üyeliğinden tamamen vazgeçmesini ve yaptırımların kaldırılmasını şart koşuyor. (Andriy Andriyenko/Ukrayna Silahlı Kuvvetleri 65. Mekanize Tugayı/AFP)

• 4/30

  25 Ocak 2026 - ABD'nin Missouri eyaletinin Columbia kentindeki bir yerleşim bölgesi, karın altında böyle göründü. Büyük bir kış fırtınası 24 Ocak'ta New Mexico'dan Kuzey Carolina'ya kadar kar ve yağmur yağdırarak ilerledi. Onlarca milyon Amerikalıyı elektrik kesintileri, ulaşım kaosu ve kemik dondurucu soğukla karşı karşıya bıraktı. Kimi yerlerde 30 santimetreye yakın kar beklenirken 10 binden fazla uçuş iptal edildi. New York'ta farklı adreslerde evsiz olduğu düşünülen 3 kişinin cansız bedenine ulaşıldı. ABD Başkanı Trump ise "Küresel ısınmaya ne oldu?" diye paylaşım yaptı. 350 milyon nüfuslu ABD'de 200 milyon kişinin bu soğuk hava dalgasından etkilenmesi bekleniyor. Yetkililer yoğun kar yağışlarına karşı önlem almaya çalışırken 16 eyalet ve başkent Washington D.C acil durum ilan etti. (Austin Johnson/AFP)

• 5/30

  24 Ocak 2026 - Avustralya Açık'ta yarışan İtalyan Lorenzo Musetti, üçüncü tur maçında Çek Tomas Machac'a karşı oynuyor. İtalyan tenisçi rakibini 5-7, 6-4, 6-2, 5-7 ve 6-2'lik setlerle 3-2 yenerek 4. tura yükseldi. Musetti'nin yanı sıra Jannik Sinner ve Luciano Darderi'nin de 4. tur biletini kazanmasıyla turnuva tarihinde ilk kez üç İtalyan erkek tenisçi bu aşamaya ulaşmış oldu. Tek erkeklerde son iki yılın şampiyonu Sinner, pazartesi günü 4. turda Darderi'yle karşı karşıya gelecek. Avustralya'nın Melbourne kentinde düzenlenen ve 18 Ocak'ta başlayan turnuva, 1 Şubat'ta sona erecek. (Edgar Su / Reuters)

• 6/30

  23 Ocak 2026 - Grönland'ın başkenti Nuuk'taki havalimanına inen Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen (ortada), Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen'la (solda) kucaklaşıyor. ABD Başkanı Donald Trump'ın Grönland'ı ele geçirme tehditlerinden geri adım atmasının ardından Frederiksen ve Nielsen görüşmeler yapacak. İsviçre'nin Davos kentinde düzenlenen 2026 Dünya Ekonomik Forumu'nda Trump, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'yle görüşmeleri sonucu Grönland ve Arktika'yı kapsayan bir anlaşmanın çerçevesinin oluşturulduğunu söylemişti. (Jonathan Nackstrand / AFP)

• 7/30

  21 Ocak 2026 - ABD Başkanı Donald Trump, Davos'ta düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu'nda merakla beklenen konuşmasını yaptı. Özellikle son zamanlarda gündeme oturan Grönland'ı satın alma konusunda söylenecekleri beklenen Trump, konuşmasında Avrupa'nın son 10 yıldır doğru yolda olmadığını öne sürdü. Avrupa'ya "Biz olmasaydık Almanca ve Japonca konuşurdunuz" diye seslenen ABD Başkanı, Grönland'ı sadece kendilerinin koruyabileceklerini söyleyip satın alma görüşmelerinin derhal başlamasını talep etti. (Markus Schreiber/AP)

• 8/30

  20 Ocak 2026 - Fransa Devlet Başkanı Emmanuel Macron, Davos'ta düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu'nda. Bu yıl "Diyalog Ruhu" temasıyla gerçekleştirilen zirveye, uluslararası sivil toplum kuruluşları ve çok sayıda akademisyenin yanı sıra küresel iş dünyasının önde gelen temsilcileri de katılıyor. Jeopolitik ve jeoekonomik risklerin arttığı bu dönemde, katılımcılar küresel ekonomi, teknolojik dönüşüm, yapay zeka ve sürdürülebilirlik gibi zorlu konuları tartışacak. ABD Başkanı Trump'ın zirve kapsamındaki konuşmasını 21 Ocak'ta öğleden sonra yapması planlanırken Trump'a Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Hazine Bakanı Scott Bessent ve Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer'ın eşlik etmesi bekleniyor. (Fabrice Coffrini/AFP)

• 9/30

  19 Ocak 2026 - İspanya'nın güneyindeki Endülüs bölgesinin Kurtuba kenti yakınlarında iki hızlı trenin karıştığı kazada hayatını kaybedenlerin sayısının 39'a yükseldiği bildirildi. İspanya demir yolu ulaşım şirketi Renfe, kaza sebebiyle Endülüs istikametindeki 200'den fazla seferin iptal edildiğini duyurdu. Ulaştırma Bakanı Oscar Puente, Malaga-Madrid seferini yapan hızlı trenin raydan çıktığı kazayla ilgili, "Son derece tuhaf bir kaza" değerlendirmesinde bulundu. Puente, trenin yeni olduğunu, rayların yenilendiğini ve kazanın düz hat üzerinde meydana geldiğini söyledi. Başbakan Pedro Sanchez, kaza nedeniyle bugünkü tüm programlarını iptal etti. Sanchez'in gün içinde kaza bölgesine giderek yetkililerle görüşeceği bildirildi (AFP)

• 10/30

  18 Ocak 2026 - Danimarkalı askerler Grönland'ın Nuuk kentindeki limanda karaya çıkıyor. Danimarka Savunma Bakanlığı, 2026'da Grönland ve çevresinde bir dizi NATO müttefikiyle birlikte tatbikat faaliyetleriyle varlığını arttırmaya devam edeceğini açıkladı. Yapılan açıklamaya göre bu faaliyetler Grönland makamları ve Grönland hükümeti Naalakkersuisut'la işbirliği içinde gerçekleştirilecek. ABD Başkanı Donald Trump'ın, ülkesinin "ulusal güvenlik amacıyla Grönland'a ihtiyacının olduğu" söylemini sürdürmesi, Danimarka Krallığı'na bağlı özerk bölge Grönland'ı gündemde tutmaya devam ediyor. ABD'nin Grönland konusunda Danimarka'ya destek veren 8 Avrupa ülkesi için ek gümrük vergisi uygulama kararı almasının Arktik'teki güvenlik durumunu daha da endişeli hale getirdiği belirtiliyor. (Mads Claus Rasmussen/AFP)

• 11/30

  17 Ocak 2026 - İspanya'nın başkenti Madrid'de düzenlenen "OFF February" etkinliğinde zombi kılığına girmiş bir kişi telefonunu kullanıyor. Fransa, İspanya, Birleşik Krallık ve ABD'de başlatılan OFF Hareketi, zaman ve dikkati geri kazanmak için şubatın 28 günü boyunca sosyal medya uygulamalarını telefondan silmeyi öneriyor. İlk etkinliğini bugün düzenleyen hareket, sosyal medya platformlarıyla daha sağlıkl, bağımlılık içermeyen bir ilişki kurulmasını amaçlıyor. Hareketin kurucusu olan sosyolog Diego Hidalgo "Bu dijital zombiler, toplum olarak hepimizi temsil ediyor" diyor. (Oscar del Pozo / AFP)

• 12/30

  16 Ocak 2026 - Güney Kore'nin başkenti Seul'ün gecekondu mahallesi Guryong'da çıkan yangın sonucu dumanlar yükseliyor. Gangnam semtindeki mahallede erken saatlerde çıkan büyük yangın 8 saat süren çalışmaların ardından söndürüldü. Yangında hayatını kaybeden olmadığı ancak bölgede yaşayan 258 kişinin tahliye edildiği bildirildi. Yetkililer, yangının nedenini ve yol açtığı hasarın boyutunun araştırılacağını duyurdu. Genellikle Seul'ün son büyük gecekondu mahallesi diye tanımlanan Guryong'da birçok kişi yeniden yapılanma nedeniyle bölgeden taşındı ancak Gangnam Şehir Planlama Departmanı'na göre hâlâ yaklaşık 336 hane var. (YONHAP / AFP)

• 13/30

  15 Ocak 2026 - İran'ın başkenti Tahran'ın Sadeghieh Meydanı'nda bir adam, yanına fotoğrafta görünmeyen, üzerinde, "Bu, Tahran'ın yeni otobüslerinden biriydi ve parası halkın vergileriyle ödendi" yazan bir tabela yerleştirilen otobüs enkazında. İran'da başlangıçta ekonomik sıkıntıların yol açtığı protesto hareketi, 1979'da iktidara gelmesinden bu yana dini liderliğe yönelik en büyük meydan okumalardan birine dönüştü. İnternetin büyük ölçüde kesildiği ülkede, sınırlı iletişim kanallarından gelen bilgiler, güvenlik güçlerinin sert müdahalesiyle can kaybının hızla arttığını ortaya koyuyor.ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’na (HRANA) göre, protestolarda en az 2 bin 571 kişi öldü, 18 binden fazla kişi gözaltına alındı. BBC’nin ABD’deki yayın ortağı CBS ise İran içinden ve dışından kaynaklara atıfta bulunarak, protestolarda öldürülenlerin sayısının yaklaşık 12 bin olduğunu ve rakamın 20 bine ulaşabileceğini açıkladı. (Atta Kenare/AFP)

• 14/30

  14 Ocak 2026 - Kurtarma çalışanları Tayland'ın Nakhon Ratchasima eyaletinde inşaat vincinin çökmesi sonucu raydan çıkan trenin vagonunun kaldırılmasını izliyor. Yetkililer, Tayland'da Çin destekli bir hızlı tren projesindeki bir vincin bir yolcu treninin üzerine çökerek raydan çıkmasına neden olduğunu, 32 kişinin öldüğünü ve 64 kişinin de yaralandığını söyledi. (Lillian Suwanrumpha/AFP)

• 15/30

  13 Ocak 2026 - Eğlence severler, Makedonya'nın güneybatısındaki Vevcani köyünde düzenlenen karnaval alayına katıldı. Yaklaşık 1400 yıllık bir geçmişe sahip olan karnaval, her yıl Jülyen takvimine göre Yeni Yıl'ın başlangıcı olan ve Makedon Ortodoks Kilisesi tarafından da kutlanan Aziz Basil Bayramı arifesinde düzenleniyor. Karnaval kapsamında kullanılan maskeler, 2025 yılında Kuzey Makedonya’da ve dünyada yaşanan politik, sosyal ve kültürel gelişmeleri hiciv yoluyla yansıtıyor. Büyük bir gizlilik içinde hazırlanan bu maskeler, yalnızca bir kez kullanılıyor ve sonraki yıllara aktarılmıyor. Karnavalın son gününde maskelerin yakılmasıysa kötülüklerin geride bırakılması ve toplumsal arınmanın simgesi olarak yorumlanıyor. Bu ritüel, Vevcani Karnavalı’nı yaşayan kültürel miras örneklerinden biri haline getiriyor. (Robert Atanasovski/AFP)

• 16/30

  12 Ocak 2026 - Halk arasında Bobi Wine diye bilinen Uganda muhalefet lideri ve Ulusal Birlik Platformu (NUP) başkan adayı Robert Kyagulanyi Ssentamu'nun bir destekçisi, Kampala'da partinin 2026 genel seçimi öncesindeki son mitingi sırasında yüzünü ABD bayrağıyla kapatırken sıkılı yumruğunu kaldırıyor. Liderliğini yaptığı bir gerilla hareketinin Tanzanya'dan da destek alarak başarılı olmasıyla 1986'dan beri Uganda'yı yöneten 81 yaşındaki Yoweri Museveni, cumhurbaşkanlığına bir dönem daha devam etmek istiyor. Perşembe düzenlenecek seçimlerde Museveni'nin bir kez daha kazanması bekleniyor. Uzun iktidarı boyunca göreceli bir istikrar, ekonomik büyüme, eğitimde gelişme ve HIV oranlarında düşüş görülse de muhalefet onu demokrasi karşıtlığıyla suçluyor. (Luis Tato/AFP)

• 17/30

  11 Ocak 2026 - Fransa'nın başkenti Paris'te, İran İslam Cumhuriyeti'ni kınayan kitlesel gösterileri desteklemek amacıyla eylem düzenlendi. İran'da İslam cumhuriyetine karşı üç yıldan uzun süredir düzenlenen en büyük eylemde en az 192 protestocu öldürülürken, yetkililerin gösterileri bastırmak için "katliam" yaptığına dair uyarılar da artıyor. Başlangıçta hayat pahalılığına duyulan öfkeyle başlayan protestolar, 1979 devriminden bu yana İran'da yürürlükte olan teokratik sisteme karşı bir harekete dönüştü ve iki haftadır sürüyor. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, göstericilerin itirazlarını görmezden gelmediklerini, sorunları çözmek için çaba gösterdiklerini söyledi. Tahran yönetimi aynı zamanda ülke genelinde internet ve telekomünikasyon kesintisi uyguluyor. (Kiran Ridley/AFP)

• 18/30

  10 Ocak 2026 - Suriye hükümeti güvenlik güçleri, Halep'in Şeyh Maksud mahallesindeki bir sokakta nöbet tutuyor. Bölgedeki çatışmalar günlerdir devam ederken Suriye ordusu, mahallede YPG/SDG’ye yönelik yürüttüğü operasyonun tamamlandığını bugün açıkladı. Açıklamada sivil halka evlerinde kalma çağrısı yapılarak "Çünkü SDG ve PKK terör örgütü unsurları (halkın) arasında saklanmaktadır" dendi. Bugün ayrıca SDG tarafından fırlatıldığı düşünülen drone, vali binasını vurdu. Saldırıda hayatını kaybeden veya yaralanan olup olmadığına dair henüz bir açıklama yapılmadı. (Bakr ALkasem / AFP)

• 19/30

  9 Ocak 2026 - İsrail ordusunun yerinden edilmiş ailelerin yaşadığı çadır kampını bombalamasının ardından Gazze'deki El Şati Mülteci Kampı'ndaki iki Filistinli giysi topluyor. Ekimde Hamas'la ateşkes yapmasına rağmen İsrail, Filistin'e yönelik saldırılarını sürdürüyor. Gazze'deki sivil savunma teşkilatı dünkü hava saldırılarında 5'i çocuk en az 13 kişinin öldürüldüğünü duyurdu. İsrail ise bugünkü açıklamasında "başarısız bir füze" fırlatmasına karşılık olarak "Gazze Şeridi'nin güney ve kuzeyindeki Hamas teröristlerini ve terör altyapısını tam isabetle vurduğunu" savundu. Ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana İsrail'in düzenlenlediği saldırılarda 439 kişinin öldüğü, 1223 kişinin yaralandığı aktarılıyor. (Omar Al-Qattaa/ AFP)

• 20/30

  8 Ocak 2026 - Fransa’da çiftçiler, Avrupa Birliği’nin Güney Amerika ülkeleriyle imzalamayı planladığı kapsamlı serbest ticaret anlaşmasını protesto etmek için sabaha karşı Paris’e giden yolları ve kentin simge noktalarını trafiğe kapattı. Eylemler, Mercosur anlaşmasının yanı sıra hükümetin tarım politikalarına yönelik tepkileri de içeriyor. Farklı çiftçi sendikalarının çağrısıyla düzenlenen protestolarda, planlanan anlaşmanın Mercosur ülkelerinden AB pazarına ucuz gıda girişini artıracağı ve Avrupalı üreticileri zor durumda bırakacağı savunuldu. Çiftçiler ayrıca hükümetin sığır hastalığıyla mücadelede izlediği politikaya da tepki gösterdi. Koordinasyon Rurale sendikasının üst düzey yöneticilerinden Stephane Pelletier, yaptığı açıklamada, "Öfkeyle umutsuzluk arasındayız. Terk edilmişlik hissi yaşıyoruz; Mercosur bunun en somut örneği" dedi. Çiftçiler, polis kontrol noktalarını aşarak kente girdi. Polis, çatışmadan kaçınarak göstericileri çevreledi. (Gonzalo Fuentes/Reuters)

• 21/30

  7 Ocak 2026 - Arjantin'in Patagonya bölgesindeki şiddetli orman yangınları kontrol altına alınamadı. 700'den fazla yerli ve turist bölgeden tahliye edildi. Arjantin'in Patagonya bölgesinde pazartesi gününden bu yana etkisini artıran yangınlar, özellikle Chubut eyaletine bağlı El Hoyo kasabası ile Puerto Patriada çevresini etkiledi. Alevler çok sayıda evi ve işletmeyi küle çevirdi. Yangının yüksek sıcaklık, şiddetli rüzgar ve uzun süredir devam eden kuraklık nedeniyle hızla yayıldığı bildirildi. El Hoyo Belediye Başkanı César Salamín, yangının gece boyunca da etkisini sürdürdüğünü belirterek "Bize hiç nefes aldırmadı. Gece boyu sıcaklık düşmedi, rüzgar dinmedi. Ancak sabaha karşı biraz duruldu. Aynı anda pek çok cephede mücadele verdik. Elimizdeki kaynaklar yetersiz kaldı" dedi. (Maxi Jonas/Reuters)

• 22/30

  6 Ocak 2026 - Endonezya Ulusal Arama ve Kurtarma Ajansı (BASARNAS) tarafından yayımlanan bu fotoğrafta, Endonezya'nın Kuzey Sulawesi eyaletinin Sitaro bölgesini vuran ani sellerin ardından kurtarma ekipleri ve köylüler mağdurları ararken görülüyor. Ani sellerde en az 14 kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. Yetkililer, kayıp kişilerin aranmasına devam edildiğini açıkladı. Yerel kurtarma ajansının sözcüsü Nuriadin Gumeleng, pazartesi sabahı erken saatlerde yağan şiddetli yağmurun, Siau Tagulandang Biaro bölgesinde bulunan Siau adasında ani sellere neden olduğunu söyledi. Ülke afet hafifletme ajansı sözcüsü Abdul Muhari yaptığı açıklamada, ani sellerin ardından en az 444 kişinin yerel okullara ve kiliselere tahliye edildiğini belirtti. (BASARNAS/AP)

• 23/30

  5 Ocak 2025 - Toyosu balık pazarındaki Yeni Yıl müzayedesinin ardından, Tokyo'daki "Sushizanmai" suşi restoranında bir çalışan, 243 kilogramlık bir mavi yüzgeçli ton balığının başını kaldırıyor. Japon bir suşi girişimcisi, Tokyo'nun ana balık pazarında düzenlenen yıllık prestijli yeni yıl müzayedesinde, dev bir mavi yüzgeçli ton balığı için 3,2 milyon dolar ödeyerek, önceki tüm zamanların en yüksek fiyat rekorunu kırdı. Suşi ve sashimiye olan yoğun talep nedeniyle Pasifik mavi yüzgeçli ton balığı geçmişte iklim değişikliği ve aşırı avlanma yüzünden tehdit altındaki türler arasında yer almıştı. Ancak son yıllarda uygulanan koruma önlemleri sayesinde stokların toparlanma sürecine girdiği belirtiliyor. (Yuichi Yamazaki/AFP)

• 24/30

  4 Ocak 2026 - ABD'li kayakçı Nina O'Brien, FIS Alp Disiplini Dünya Kupası'nın Slovenya'da düzenlenen ayağında Kadınlar Slalom kategorisinde yarışırken. Geçen yıl ekimde 60. kez başlayan dünya kupası, bu yıl martta sona erecek. Alp Disiplini dahil FIS bünyesinde düzenlenen diğer kış sporları Eurosport kanallarından izlenebiliyor. (Jure Makovec/AFP)

• 25/30

  3 Ocak 2026 - Venezuela'nın başkenti Karakas'ta patlama sesleri ve uçakların gürültüsünü duyan halk sokakta koşuyor. ABD Başkanı Donald Trump aylardır süren tehditlerin ardından bugün erken saatlerde Venezuela'nın çeşitli yerlerine saldırı başlattı. Yerel saatle gece 2 sularında başlayan saldırıların ardından ülkede OHAL ilan edildi. Sonraki saatlerde Trump, Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro ve eşininin yakalanarak ülkeden çıkarıldığını duyurdu. Trump, Güney Amerika ülkesini uyuşturucu nedeniyle hedef aldığını savunurken, Maduro asıl hedefin petrol rezervleri olduğunu söylüyor. (Matias Delacroix/AP)

• 26/30

  2 Ocak 2026 - Angelina Jolie, Mısır'ın Refah Sınır Kapısı'nda Kızılay çalışanlarıyla konuşuyor. Amerikalı oyuncu ve eski BM Özel Elçisi Jolie, Mısır'a nakledilen yaralı Filistinlilerin durumunu görmek ve harap olmuş bölgeye yapılan yardım teslimatlarını incelemek üzere bu ziyareti gerçekleştirdi. Ünlü oyuncu, sınır hattındaki temaslarının yanı sıra El-Ariş Genel Hastanesi'ne giderek tıbbi hizmetleri inceledi. Ziyaret sırasında sağlık personelinin hasta kabul süreçleri ve tedavi çalışmaları hakkında da bilgi aldı. Jolie, "çalışanlara ve gönüllülere gösterdikleri çaba ve emekleri için teşekkür ederek" bölgeden ayrıldı. (Mohamed Arafat/AP)

• 27/30

  1 Ocak 2026 - İsviçre'nin Crans-Montana kayak merkezindeki patlamanın ardından kurtarma ekipleri çalışıyor. Ülkenin kuzeyindeki kayak merkezinde Le Constellation adlı barda yeni yılın ilk saatlerinde çıkan yangında onlarca kişinin hayatını kaybettiği, yaklaşık 100 kişininse yaralandığı bildirildi. Reuters'a göre İtalya Dışişleri Bakanlığı, İsviçre polisinden alınan bilgilere göre yaklaşık 40 kişinin öldüğünü söylese de İsviçreli yetkililer net bir rakam vermedi. Başlangıçta patlama olarak bildirilen yangının nedeni belirsizliğini koruyor ancak yetkililer, bunun bir saldırıdan ziyade kaza gibi göründüğünü belirtiyor. BFM TV'ye konuşan iki tanık yangının, üzerinde maytap olan şampanya şişelerinin ahşap tavana çok yakın taşınması sonucu başladığını söyledi. (Maxime Schmid / AFP)

• 28/30

  31 Aralık 2025 - Sidney'de yılbaşı kutlamalarında Sidney Liman Köprüsü ve Sydney Opera Binası üzerinde gece yarısı gökyüzünü havai fişekler aydınlattı. Avustralya TSİ 16.00 itibarıyla yeni yıla merhaba dedi. Dünyada yılbaşı ilk olarak Samoa ile Kiribati'ye bağlı Kiritimati Adası'nda kutlandı. Avustralya'nın ardından sırasıyla Japonya, Tayvan, Çin ve Rusya yeni yıla girecek ülkeler arasında yer alıyor. (Saeed Khan/AFP)

• 29/30

  30 Aralık 2025 - Peru'nun Cusco bölgesindeki Pampacahua'da, 30 Aralık 2025 tarihinde, Machu Picchu ile Ollantaytambo'yu birbirine bağlayan güzergahta iki tren kafa kafaya çarpıştı. Yetkililer, Peru'nun güneydoğusundaki Machu Picchu'ya giden güzergahta iki turist treni arasında meydana gelen çarpışmada en az bir kişinin öldüğünü ve 40 kişinin yaralandığını bildirdi. Yaralılardan yaklaşık 20’sinin durumunun ciddi olduğunu belirtti. Yaralananlar arasında yabancı turistlerin de bulunduğu aktarıldı. Peru polisi, ağırlıklı olarak turistleri taşıyan trenler arasındaki çarpışmaya ilişkin soruşturma başlattı. (Carolina Paucar/AFP)

• 30/30

  29 Aralık 2025 - Gazze Şeridi'nin merkezindeki Bureyc mülteci kampında yerinden edilmiş bir Filistinli kız çocuk. İsrail ordusu, Bureyc'in doğu bölgelerine hava saldırısı gerçekleştirdi. Refah kentinin doğu bölgeleri topçu atışlarıyla vurulurken, Gazze kentinin doğusu da hedef alındı. Gazze Şeridi'nde 10 Ekim'de yürürlüğe giren ateşkes anlaşmasını hemen her gün ihlal eden İsrail ordusu, Filistinlilere yönelik saldırılarına devam ediyor. Gazze'deki hükümetin verilerine göre, ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana düzenlenen saldırılarda, 418 sivil yaşamını yitirdi 1141 kişi yaralandı. Gazze Sivil Savunma Müdürlüğü Sözcüsü Mahmud Basal, yaptığı yazılı açıklamada, İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik saldırıları sonucu evlerini kaybeden Filistinlilerin zorlu kış şartlarına dikkati çekti. Bölgedeki dondurucu hava dalgası nedeniyle Gazze Şeridi'nde bu ay 25 Filistinlinin hayatını kaybettiğini aktaran Basal, bunlar arasında 6 çocuğun olduğunu belirtti. (Eyad Bala/AFP)

Temsil yükü

Televizyonun kurduğu bu görünürlük düzeni, ekranda yer bulup bulamamak olmaktan çıkar ve daha derin bir yere, insanın kendi iç dünyasına kadar uzanır. Çünkü görünürlük arttıkça taşınan yük de artar.

Bazılarının yıllar yılı dayattığı o kör baskıya göre başörtülü kadın uzun süre tek başına kendisi olarak var olamadı. Söylediği her söz, attığı her adım, yaptığı her hata bir kimliğe bağlandı. Bir fikrini dile getirdiğinde bu fikir bireysel bir görüş olarak kalmadı; bir grubun sesi gibi algılandı. Hata yaptığında bu hata kişisel sınırlar içinde kalmadı; genelleştirildi, büyütüldü, temsil ettiği varsayılan herkesin üzerine yayıldı. Elbette biz başörtülü kadınların da temsil şuurunda olması gerektiği su götürmez bir gerçek; ancak burada bahsettiğim daha başka bir şey.

Neyse, bu durum zamanla ağır bir bilinç oluşturdu. O “türbanlı” kadınlar kendisini daha fazla izlemeye başladı. Ne söylediğine çok daha fazla dikkat eden, nasıl söylediğini defaatle tartan, ne kadar görünür olacağına karar verirken iki kere düşünen… Bu, dışarıdan bakıldığında temkin gibi görünür; ama aslında uzun yılların oluşturduğu bir iç denetim mekanizmasıdır.

İşte bu yüzden başörtülü kadının kamusal alandaki varlığı çoğu zaman kontrollüdür. Daha dikkatli, daha ölçülü, daha hesaplı… Bu tam olarak öğrenilmiş bir davranış biçimidir. Çünkü kişi bilir ki yapacağı en küçük hata kendisine ait kalmayacaktır.

Bu durum gündelik hayatta da kendini gösterir. Tartışmadan kaçınmak, geri çekilmek, çocuğunu parka götürdüğünde hakkın olan salıncak sırasını başkasına vermek, trafikte yol hakkına sahipken “aman neyse” deyip yol vermek, ortamı germemek, “yanlış anlaşılma” ihtimalini en aza indirmek… Bunlar basit tercihler değildir. Bunlar, sürekli mercekte tutulmanın ve sürekli değerlendirilmenin doğurduğu reflekslerdir.

Ama burada durup şunu da söylemek gerekir: bu tabloyu tek başına dışarıdan gelen bir baskıyla açıklamak eksik kalır. Çünkü bir noktadan sonra insan kendini de geri çekmeyi öğrenir. Görünür olmaktan kaçınır, öne çıkmamayı tercih eder, risk almamayı seçer. Bu bir öğrenilmiş savunma biçimidir.

Fakat şu da açıktır ki bu refleks sürdükçe kurulan düzen de kendini sürdürür.

Çünkü dışarıdan kurulan sınırlar kadar içeride kabul edilen sınırlar da belirleyicidir.

Kontrollü kabul rejimi

Bu noktada temsilin ağırlığı insanın içine yerleştiğinde mesele görünürlükten çıkar, belirleyiciliğe evrilir. Kimin göründüğünden çok kimin yön verdiği önem kazanır. İşte tam bu yerde bugünün düzeni kendini ele verir.

Bir dönemi gerçekten bitiren şey, yasakların ortadan kalkması değildir; o yasakları mümkün kılan zihniyetin çözülmesidir. Türkiye’de yaşanan farklı bir seyir izledi. Yasaklar kaldırıldı, kapılar açıldı, alanlar genişledi. Evet, artık başörtümüzle kamuda ve üniversitede yer buluyoruz. Ancak o alanların içinde nasıl bir düzen kurulduğu, kimlerin merkeze yerleştiği ve kimlerin sınırda tutulduğu meselesi büyük ölçüde aynı kaldı.

En basit hâliyle düşünün: 28 Şubat zihniyetini taşıyan bir akademisyen derse girer, verdiği örnekleri dönüp dolaştırır ve çoğu zaman sizi işaret eder; tavrında örtük bir üstünlük hissi vardır. Sizinle ne derdi olabilir, diye düşünürsünüz. Ama bakışı, tonu, seçtiği örnekler çok şey anlatır. Siz ise annenizin, teyzenizin, halanızın bir zamanlar perukla girmek zorunda kaldığı ya da hiç giremediği o üniversite amfisinde oturuyorsunuzdur. Fiziksel engeller kalkmıştır belki; fakat kendinizi hâlâ görünmeyen sınırlarla çevrili bir düzenin ortasında bulursunuz.

Bugün kimse başörtülü kadına “giremezsin” demiyor. Buna ihtiyaç da yok. Çünkü mesele kapıdan geçmek değil; içeride nasıl bir konumda durduğunuzdur. Başörtülü kadın bugün üniversitede de, medyada da, bürokraside de, iş dünyasında da yer buluyor. Fakat bu varlık kendiliğinden oluşmuş bir eşitlik üretmiyor. Daha çok dikkatle kurulmuş bir görünürlük düzeni içinde gerçekleşiyor; var olmanıza izin veriliyor, fakat o varlığın sınırları çoğu zaman başkaları tarafından çiziliyor.

Alan açılıyor gibi görünür. Ama o alanın sınırları baştan belirlenmiş olur. Konuşmasına izin verilir, fakat ne kadar konuşacağı ve ne kadar öne çıkacağı sessizce tayin edilir. Görünür kılınır, fakat çoğalmasına ve ağırlık oluşturmasına izin verilmez. Bu durum açık bir dışlama değildir; daha incelikli bir konumlandırmadır.

Ve bu konumlandırmanın en berrak hâli, görünür olanın en yoğun olduğu yerde kendini gösterir: medyada, televizyon ekranlarında, tartışma masalarında. Orada kurulan denge, burada anlatılan düzenin küçük bir modeli gibi işler; görünürlük vardır ama ölçülüdür, temsil vardır ama sınırlıdır, varlık vardır ama ağırlık yoktur.

İşte bu yüzden mesele bireysel bir tecrübe olarak görülemez; yapısal bir yerleşim meselesidir. Konumlandırma çoğu zaman dışlamadan daha güçlüdür, çünkü dışlama tepki doğurur, konumlandırma ise alışkanlık üretir. İnsan zamanla kendisine verilen yerin doğal olduğuna inanır, daha fazlasını talep etmemeyi öğrenir ve hatta talep etmeyi riskli görmeye başlar.

İşte bu noktada 28 Şubat’ın en kalıcı mirası ortaya çıkar: dışarıda değil, içeride, insanın içinde… Bu etki bireyle sınırlı kalmaz, kurumların işleyişine, ekranların diline, görünürlüğün sınırlarına da yerleşir. Bu miras artık açık yasaklar üretmez, daha derin bir şey üretir: içselleştirilmiş sınırlar; davranışta, dilde, duruşta kendini gösteren, ne zaman geri çekileceğini, ne zaman susacağını, ne zaman öne çıkmamayı tercih edeceğini bilen bir refleks hâline gelir ve en çok da görünür olan alanlarda yeniden üretilir.

Bugün gelinen noktada iki gerçek yan yana durur; bir yanda artan görünürlük, genişleyen alanlar, farklı mecralarda var olabilme imkânı, diğer yanda hâlâ merkeze yerleşemeyen, temkinle hareket eden, kendini defalarca tartarak var eden bir kimlik vardır ve bu iki gerçek en çok da ekranlarda, kürsülerde, görünürlüğün üretildiği alanlarda karşı karşıya gelir. Bu çelişki çözülmeden eşitlikten söz etmek mümkün değildir; çünkü mesele hiçbir zaman kapıdan içeri girmek değildi, mesele içeride yer açabilmekti ve bugün soru artık son derece nettir: başörtülü kadın içeride, fakat içeride ne kadar söz sahibi, ne kadar belirleyici, ne kadar merkezde; yoksa hâlâ görünür kılındığı kadar mı var ve belki de asıl mesele şudur ki biz bu düzenin içinde gerçekten var mıyız, yoksa hâlâ o düzenin bize çizdiği sınırlar içinde mi hareket ediyoruz.

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.