Tarım, Hollywood yıldızlarından devletlere kadar herkesin yatırım yaptığı yeni jeopolitik teknoloji alanına dönüştü. Hollywood starları tarım/gıda alanında inovatif çözümler üreten girişimlere milyarlarca dolarlık erken yatırım yapıyor. Leonardo DiCaprio dikey tarım şirketlerine, protein dönüşümü yapan Beyond Meat gibi hücresel tarıma, Beyoncé organik üretim yapan girişimlere, Gwyneth Paltrow kentleşmeye, su sorununa çözüm üreten kent tarımı startuplarına yatırım yapıyor.
Hollywood gıdanın geleceğini mi şekillendiriyor?
Starlar hayat görüşlerine göre yatırım yapıyor. Kimi etik nedenlerle, kimi para için, kimi de iklim değişikliği ile mücadeleye katkı sunmak amacıyla. Meghan Markle etik gıdaya yatırım yapanlardan, ABD’nin en güçlü kadınlarından Oprah Winfrey de tarım-gıda destekçilerinden.
fazla oku
Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)
Starlar tarımın geleceğini kontrol edecek sistemlere yatırım yapıyor
Hollywood starları, oynadıkları küresel kıtlık senaryolarını oynayan güzel yüzler olmaktan çıkıp, hikâyenin yönünü belirleyecek etkili aktörlere dönüşüyorlar. Onların yediği içtiği trende, yatırımları finansal değere dönüşüyor. Gıda biliminin arkasındaki üretim ve teknoloji dünyasına yatırım yaparak yeni beslenme kültürünün ortağına dönüşüyor, vitrine akıllarını koyuyorlar. Gıdanın geleceğini Hollywood ustalığıyla yeniden tanımlamak, yönlendirmek starların yeni rolü bambaşka. Hollywood’un el attığı her alan iş dünyasının ilgisini çekiyor.
3,26 trilyon dolarlık soru: Tarım çöküyor mu?
Tarım teknoloji girişimlerinin geleceği beslemek hedefi yanında en büyük misyonu tarımı iklimden koruyacak teknoloji geliştirmek. 1991 ile 2023 yılları arasında afetlerin küresel tarıma etkisi 3,26 trilyon dolar. Afetler aynı dönemde 4,6 milyar ton tahılı, 2,8 milyar ton meyve ve sebzeyi, 900 milyon ton et/süt ürünlerini yok etti. En çok yoksul ülkeler etkileniyor. Şirketlerin, ülkelerin, starların tarım teknoloji yatırımları tarımı iklimden koruyabilir mi? Ülkeler tarım teknolojileriyle yeni fırsat alanları yaratabilirler mi?
İklim şokları verimi düşürüyor
Nature’de yayınlanan bir makaleye göre her 1 derece artış, mısırda yüzde 7,4, buğdayda yüzde 6 oranında verim kaybına neden oluyor. Veriler artık sadece bilgi değil, hayatta kalma aracına dönüşünce, iş dünyası yeni bir fırsat alanı olarak tarıma yatırım yapıyor.
Etkili taım teknolojilerinin odağında toprak, veri, verim var
Dünyada hâlihazırda kullanılan tarım teknolojileri verimlilik artışı sağlıyor, işgücü bağımlılığını azaltıyor, çevresel etkileri düşürüyor, karar destek sistemlerini güçlendiriyor. Frontiers’e göre “CRISPR ve biyoteknoloji çözümleri ile verim yüzde 50 artırılırken, pestisit kullanımı yüzde 50 düşürülüyor, IoT tabanlı sulama teknolojileri yüzde 60’a varan su verimi sağlıyor, yapay zeka bitki hastalıklarını erken tespit ederek kaynak kullanımını optimize ediyor, zararı azaltıyor. Dijital ikizler ile gerçek zamanlı simülasyon yapılarak üretim planı yapılıyor, kaynak kullanımı optimize edilirken arz-talep dengesi sağlanıyor.”
Pazar büyüyor
15,70 milyar dolarlık küresel akıllı tarım pazarının 2029’da 23,38 milyar dolar olması öngörülüyor. AgrFunder’a göre tarım yönetimi yazılımı, sensör teknolojisi ve IoT segmentindeki şirketler 2023 yılında 662 milyon Avro yatırım aldı.
Dünyada 10 binden fazla tarım girişimi var
Tarım sektöründe 699 binden fazla girişimci 2,3 milyon yeni patent başvurusunda bulundu.
Akıllı tarım tüm dünyada 192 bin kişiyi istihdam ediyor
Yıllık ortalama yüzde 7,72’lik büyüme ile pek çok sektörden önde. Tarımın onlarca farklı alanında girişimciler ortaya koydukları benzersiz çözümlerini anlatmak için yatırımcı arıyor.
Tarımsal zekânın tarladaki izi
Hollywood starları, Türk iş dünyası yanında John Deere gibi küresel tarım devleri de yeni tarım teknoloji alanlarına yatırım yapıyor. Deere & Co dronlarla çalışan mahsul izleme ve görüntüleme şirketi Sentera’yı satın aldı, dünya çapında 100 milyon dönümden fazla alandaki verileri yönetiyor. Nesnelerin internetiyle veriler ve traktörler birlikte hareket ederek girdi maliyetleri düşürülüyor, herbisit ve pestisit kullanımı azaltılıyor.
Veri silolarında gelecek besleniyor
Tarım Endüstrisi Elektronik Vakfı’nın başlattığı yeni bir girişim olan “Tarımsal Birlikte Çalışılabilirlik Ağı” ile ekipman üreticileri, veri merkezleri ve çiftlik yönetim sistemleri birbirine bağlanıyor. Silolar artık sadece tahıl depolamıyor; küresel veri siloları tarım ekosistemini birbirine entegre ediyor, değer yaratıyor.
Milyar dolarlık girişimler
Indigo Agriculture dünyanın en değerli tarım teknoloji girişimlerinden. Piyasa değeri 4 milyar dolardan yüksek. Mikrobiyal tohum teknolojileri alanında çalışıyor, karbon kredisi yaratarak çiftçilere ek gelir modeli sağlıyor. Tarım ve iklim finansmanını birleştiriyor.
Pivot Bio, azot üreten bakteriler tasarlayarak toprağı besliyor. Girişimler karbon, biyoloji ve veri ekseninde ilerliyor.
Dijital çobanlar kırlarda
Yeni Zelandalı inek teknoloji girişimi Halter, 1 milyar dolarlık değerlemeyle 100 milyon dolar yatırım aldı ve unicorn oldu. Girişim, akıllı tasmalar, bağlantı kuleleri gibi araçlarla hayvanların ses ve titreşim sinyallerini kullanarak meralarda sanal çiftler kuruyor. Sürüleri izliyor, yönlendiriyor. Dijital çoban olarak adlandırılan sistem, hayvancılığın en büyük problemlerinden çoban sorununu çözmeye aday.
Dünya tarım teknoloji girişimciliği haritası
Nature’deki bir araştırma dünyadaki 9 milyon küresel şirketi, 25 bin teknoloji, 190 milyon patenti taradı. Küresel tarım teknoloji haritası çıkarıldı. Haritaya göre Batı Avrupa ve Hindistan’da güçlü bir girişimci yoğunluğu var. Bölgeyi ABD izlerken, Bangalore, Londra, Haydarabad, Nairobi ve Pune diğer öne çıkan tarım teknoloji inovasyon merkezleri. İçlerinde şimdilik Türkiye yok. Girişimci destekleri arttıkça, tarım teknoloji ekosistemi genişledikçe Türkiye için gelecekte önemli bir ihracat kalemine dönüşebilir.
Tarım teknoloji pazarı kuşkusuz sadece tarımsal görüntüleme ürünlerinden ibaret değil. Dikey tarım yenilikleri, bitki biyoteknolojisi, CRISPR-Cas9’da dahil olmak üzere gen düzenleme teknolojilerini, sentetik biyoloji uygulamaları gibi yenilikleri de kapsıyor.
Dünya tarım girişimlerini destekliyor
2025’de ABD Tarım Bakanlığı İklim Dostu Emtia Ortaklıkları kapsamında 141 projeye 3,1 milyar dolar destek verdi. AB Komisyonu, Ortak Tarım Politikası CAP kapsamında 865 milyar Avroluk bir Bölgesel Ortaklık Fonu kurdu. Amaç tarımda olası dijital bağımlılığı önlemek, teknoloji bağımsızlığı sağlamak.
Türkiye tarım girişimciliğinde bir üs olabilir mi?
Teknoloji girişimcilerinin son yıllarda en çok ilgilendiği alanlardan biri tarım teknolojileri. STK’lar, kamu kurumları, TÜBİTAK, TEKNOFEST gibi oluşumlar gençlerin teknoloji girişimciliğini motive ederken yeni fonlar girişimcilere can suyu oluyor. NUROL’un başlattığı Terre Future Labs onlardan biri.
Nurol Holding ve Girişimcilik Vakfı iş birliğiyle hayata geçirilen Terra Future Labs, sürdürülebilir tarım ve gıda teknolojileri alanında desteklediği girişimlere can suyu olacak destekler verdi.
Dokuz ay süren program boyunca girişimler; büyüme stratejisi, yatırımcı hazırlığı, iş geliştirme, marka ve iletişim, hukuk ve şirketleşme ile sürdürülebilir tarım ve gıda teknolojileri alanlarında kapsamlı destekler aldı. Uzman mentorlarla bire bir çalışma ile güçlü bir iş ağına erişim imkânı buldular.
Girişimlere can suyu
Program kapsamında desteklenen SoilBiom girişimi, toprak sağlığını geliştirme üzerine analizler yapıyor, çözümler üretiyor. Dünya Bankası, FAO tarım-gıdanın küresel tüm aktörleri odağa toprağın konulması gerektiğini sıklıkla tekrarlıyor. Toprak restorasyonundan, toprağa dengeleyici organik madde eklenmesi gibi çalışan yüzlerce girişim toprağı yeniden iyileştirmeye aday. Yummate, dünyayı kasıp kavuran sağlıklı atıştırmalıklar segmentinde protein ve lif oranı yüksek cipsler üretiyor.
İş dünyasının yeşil yatırım hevesi
Nurol Holding Sürdürülebilirlik Koordinatörü Ceyda Çarmıklı, “Tarım artık ülkeler için toplumsal dayanıklılık meselesi. Türkiye’nin tarım sektöründe teknolojiyle, veriyle ve yeni bakış açılarıyla çözüm geliştiren, yön veren ve dünyaya katkı sunan ülkelerden biri olabileceğine inanıyoruz” diyerek Türkiye’nin uzun vadede bölgesel bir biyoteknoloji üssü olabileceğinin altını çiziyor.
Yeşil getiri, “temiz” şirketler para kazanıyor mu?
Yeşil şirketler bu kadar popülerken yatırımcısına kazandırıyor mu sorusu artık sadece girişimcilerin, yatırımcıların değil borsada oynayan herkesin aklında. Gelirlerinin yarısından fazlasını “sürdürülebilir” faaliyetlerden elde eden halka açık ABD şirketlerinden oluşan Clean200 endeksi, 1 Temmuz 2016’dan bu yana yüzde 283 brüt getiri sağladı. Aynı dönemde MSCI ACWI yüzde 221’de kalırken, MSCI ACWI/Enerji Endeksi yüzde 111 getiri elde etti. AgFunder’e göre 2024 yılında küresel tarım ve gıda teknolojisi yatırımları 16 milyar dolar gerçekleşti.
Velhasıl, tarım artık tarlada değil. Veri merkezlerinde, laboratuvarlarda, girişim hızlandırma programlarında. Küresel devler gibi Hollywood’da dönüşümü erken fark edenlerden. Yatırımı yapılan şey tarımdan çok algoritmalar ve gıda kontrolü. Türkiye’den çıkan Terra Future Labs gibi modeller, sadece bir program değil, bir iddia. Tarımın geleceğinde söz sahibi olmak, Türkiye’yi yeşil girişimlere üs yapmak hayal değil, hedef. Gelecekte gıdayı üreten değil, verisini yöneten kazanacak.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish