Bilim insanları yanıtladı: İyi uykunun püf noktası nedir?

Kıdemli fitness yazarı Harry Bullmore, harika bir uyku için en iyi ipuçlarını paylaşan birçok uzmanla geçen yıl röportaj yaptı. Ne zaman uyanıp ne yemek gerektiğinden derin dinlenme için en uygun yatak odası koşullarına kadar işte uzmanların tavsiyeleri

(Unsplash)

Pratik yapmak mükemmelliğe götürür ya da en azından öyle derler. Birçok insan içinse uyku bunun önemli bir istisnasıdır. 

Her gece bu eyleme saatler ayırmamıza rağmen milyonlarca kişi düzenli olarak tatmin edici bir uyku uyuyamıyor ve bunun yarattığı zincirleme etki gayet ciddi. 

Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Servisi'nden (NHS) pratisyen hekim Dr. Radha Modgil, "Uyku, aktif olarak yönetilmesi gereken bir süreçtir" diyor. 

Uykuda hücrelerimiz onarılır, vücudumuz fiziksel olarak iyileşir ve zihnimiz dinlenerek gün içindeki anılarla olayları işler.

Kaliteli uyku dikkat, konsantrasyon ve dayanıklılığı artırır. Bunun bağışıklık sistemimiz için de faydalıdır. Ancak düzgün uyuyamayanlarda kilo alma eğiliminin, yüksek tansiyon, koroner arter hastalığı, diyabet ve felç riskinin arttığını biliyoruz.

Hayatlarımızdaki geniş kapsamlı etkisine rağmen uyku hâlâ sağlığın en çok göz ardı edilen temel unsurlarından biri. Dr. Modgil'in deyimiyle uyku "ihmal edilen küçük kardeş" muamelesi görüyor. Beslenme ve egzersiz genellikle manşetlere taşınırken, son zamanlarda yapılan araştırmalar ve fitness takip cihazlarının yaygınlaşması birçok kişiyi uyku düzenlerini iyileştirmeye teşvik etti.

Bu akıllıca bir hareket. "Mükemmel" gece uykusu kişiden kişiye değişebilir, hatta ulaşılması imkansız olabilir. Ancak gece uykunuzda küçük iyileştirmeler yapmak bile nasıl göründüğünüz, hissettiğiniz ve işlevselliğiniz üzerinde olumlu bir etki yaratabilir. The Independent'ın kıdemli fitness yazarı olarak geçen yıl bu konuyla ilgili birçok uzmanla röportaj yaptım. İşte üzerinde hemfikir oldukları ipuçları.

Uyuma ve uyanma saatlerini mümkün mertebe tutarlı hale getirin 

Uyku hakkında karşılaştığım çoğu tavsiye, vücuttaki neredeyse tüm sistemlerle bağlantılı 24 saatlik bir iç saat olan sirkadiyen ritminizle ilişkili. 

Vücudunuz düzenli bir rutinde çalıştığında ve sirkadiyen ritminizle uyum sağladığında, bu sistemler senkronize olup sorunsuz çalışır. Düzensiz bir programsa sistemi altüst edip sağlığı birçok açıdan olumsuz etkileyebilir. 

WHOOP giyilebilir teknoloji şirketinde araştırma, algoritmalar ve veri alanından sorumlu kıdemli başkan yardımcısı Emily Capodilupo, "Yatma ve kalkma saatini tutarlı hale getirmek sadece uyku değil, genel sağlık için de yapılabilecek en iyi şeylerden biri" diyor. 

Bu, enflamasyonu azaltır, kanser ve tip 2 diyabet riskini düşürür ve metabolik sağlığı iyileştirir.

Uyandıktan kısa süre sonra güneş ışığı almak da sirkadiyen ritminizle uyumlu olmanızı sağlar. 

Dr. Modgil, "Doğal gün ışığı, uyku düzenimizi ve melatonin gibi uyku hormonlarımızı etkiler" diyor. 

Gün içinde mümkün olduğunca fazla doğal gün ışığına maruz kalmak çok önemlidir.

Gün içinde egzersiz yapmak ve uykuya dalmadan önce en az birkaç saat dinlenmek de uyku kalitesini artırıp uykuya dalma süresini kısaltmayı sağlayabilir diye ekliyor.

Yatma vaktinizle ilgili alışkanlıklar geliştirin

Yoğun iş temposu, sosyal etkinlikler ve aile hayatı düzenli bir rutin sürdürmeyi çıplak elle kaygan bir balığı yakalamaya çalışmak kadar zor hale getirebilir. Buna bağlı kalamıyorsanız vücudunuzu daha iyi bir uykuya hazırlamak için başka yollar da var.

Bunların en etkililerinden biri, yatma saatiyle ilgili birkaç işaret ya da nispeten tutarlı davranış oluşturmaktır. Örneğin yatmadan önceki saatlerde loş ışığa geçebilir, bir süre kitap okuyabilir veya en basitinden pijamalarınızı giyebilirsiniz.

Bunu vücudunuz için bir uyarı olarak düşünün. Yatmadan önce hep aynı saatte gerçekleştirdiğinizde bu eylem uykuyla ilişkilendirilecek; yaptığınız anda vücudunuzun iç sistemleri sizi dinlendirici bir geceye hazırlamaya başlayacaktır.

Capodilupo, "Vücudunuzun uykunun yaklaştığını öngörmesini sağlarsanız uyku kalitesi çok daha yüksek olur" diye açıklıyor. 

Yatma ve kalkma saatleriniz tutarlı hale geldiğinde, yatmadan yaklaşık iki saat önce hormonal olarak uykuya hazırlanırsınız.

Uyku vaktinin yaklaştığını gösteren tutarlı işaretler oluşturmak da vücudunuza dinlenme zamanının geldiğini bildirerek bu sisteme katkıda bulunur. Bunların her gece yapılması gerekmiyor fakat düzenli uygulayabilirseniz, gerçekten ihtiyacınız olduğunda daha iyi bir uyku sağlamak için kullanılabilirler.
 


Yatak odanızı sığınağa dönüştürün 

Stres iyi uykunun düşmanıdır. Dolayısıyla sizi rahatlatan ve mümkün mertebe az sayıda dikkat dağıtıcı unsur barındıran bir yatak odası ortamı yaratmak önemlidir.

Dr. Modgil, "Yatak odanıza bir bakın. Sizi strese sokabilecek herhangi bir cihaz, işten kalan şeyler ya da başka şeyler görüyor musunuz?" diye soruyor ve ekliyor: 

Yatak odanızı bir sığınak ve dinlenme yeri olarak görün çünkü beyniniz iş için kullandığınız dizüstü bilgisayarı görür görmez strese girip uyumak istemeyecektir.

Ortamınızı detaylıca ayarlayın

İnsan performansı bilimcisi Dr. Andy Galpin ve meslektaşlarının hakemli dergi Lifestyle Medicine'de bu yıl yayımladığı makalede, uyku kalitesini etkileyen "bilimsel olarak bilinen tüm" çevresel etkenler belirlendi.

Bunlar arasında gürültüye maruz kalma, ışığa maruz kalma, ekran süresi, sıcaklık, hava kalitesi, uyku ergonomisi, kokular, yatak partnerleri ve uyku izleme cihazları yer alıyor. 

fazla oku

Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)

Çoğu kişi için bunların bazıları, örneğin "uyku tercihleri uyuşmadığı" için bir partnerle yatakları ayırmak veya hava kalitesini ayarlamak kontrol edilmesi zor etkenlerdir. Ancak diğer bazı alanlarda daha iyi bir uyku için değişiklikler yapılabilir.

Makalede, serin bir uyku ortamı (17 ila 21 santigrat derece) ve 45 db'lik gürültü sınırı (Google'a göre "sessiz bir kütüphane"ye eşdeğer) tavsiye ediliyor. Yatmadan önceki saatlerde evde yumuşak ve loş bir ışık seviyesinin korunması öneriliyor. 

Diğer bir öneri de telefonun uçak modu veya rahatsız etme gibi özelliklerini kullanarak "felaket kaydırmasını" (doomscrolling) durdurmak. Ayrıca kokusunu seviyorsanız lavanta esansiyel yağı "kısmen kaygıyı azaltarak" uykuya dalmayı kolaylaştırabilir. 

Son olarak makalede uyku takibi yapan bir fitness cihazının gerçekten yararlı olup olmadığının gözden geçirilmesi öneriliyor. Bazıları için daha iyi uyku değerleri peşinde koşmanın yarattığı stres uykuyu olumsuz etkileyebilir; bu durum "ortosomni" olarak da biliniyor. 

Kaliteli uykunun ne olduğunu anlayın

Dr. Galpin'e göre etkili uyku; uyku süresi, kalitesi, düzeni ve zamanlamasının yanı sıra gün içinde nasıl hissedip performans gösterdiğiniz gibi öznel etkenlerin bileşimidir.

Birçok giyilebilir cihaz artık uykuyu takip etme seçeneği sunuyor ancak Dr. Galpin daha basit bir başarı ölçütü öneriyor: 

Uyandığımda tamamen zinde hissediyorsam, zihnim açıksa, enerjim iyiyse, antrenman yapabiliyor, iyileşebiliyor, kendimi harika hissediyor ve gece yeniden uykum geliyorsa, fitness takip cihazının ne söylediğini hiç umursamam.

Gündüz işlevselliğiniz gerçekten iyiyse muhtemelen uykunuzla çok fazla uğraşmanıza gerek yoktur.

Uyanınca kendinizi dinç hissetmiyorsanız, uyku kalitenizi iyileştirmek için değiştirebileceğiniz birçok çevresel ve davranışsal etken var. Bunlar yukarıda özetlendi. 

Gelgelelim teşhis edilmemiş uyku bozukluğundan muzdarip kişilerde bu müdahalelerin aynı derecede etkili olması pek mümkün değil. 

Günü geçirmek için "bol miktarda uyarıcıya" ihtiyaç duyma, aşırı horlama, gündüz aşırı uyku hali, gece düzenli olarak uyanma ve uykuya dalmanın 20 dakikadan uzun sürmesi, Dr. Galpin'e göre teşhis edilmemiş bir uyku bozukluğunuzun olabileceğine dair belirtiler arasında yer alıyor. 

Dr. Galpin, bu etkenlerden birinden muzdaripseniz ya da yukarıdaki tavsiyeler işe yaramıyorsa, uyku bozukluğunuz olup olmadığını tespit etmek ve sonraki uygun adımları belirlemek için daha ileri düzeyde "yüksek hassasiyetli testler" yaptırmanızı öneriyor. 

independent.co.uk/news

Independent Türkçe için çeviren: Yasin Sofuoğlu

Bu makale kaynağından aslına sadık kalınarak çevrilmiştir. İfade edilen görüşler Independent Türkçe’nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.

© The Independent

DAHA FAZLA HABER OKU