Ben Profesör Doktor Uğur Batı. Karar Bilimi Uzmanıyım ve burada sanat, kültür, ikna, idealar ve düşünce patlamaları kaleme alıyorum.
O zaman daha sorulurken cevaplanamayan soruların köşesine hoş geldiniz.
Hangi şehre gidersem gideyim, bir havalimanının ya da tren garının kitapçısında birkaç dakika oyalanmadan edemem. Dil değişir, kapakların rengi değişir, fiyatlar değişir; ama raflarda hep aynı birkaç ismin durduğunu görürüm. Bu tanıdık isimler bana her seferinde yabancı bir sokakta eski bir dosta rastlamak gibi gelir.
Kitapların sınır tanımadığını bu yıl Kocaeli de gösterecek. Uluslararası 16. Kocaeli Kitap Fuarı, 3–11 Ekim tarihleri arasında Kocaeli Kongre Merkezi’nde 7 ülkeden yazarı ağırlıyor: Birleşik Krallık, Amerika, Filistin, Güney Kore, İtalya, Bosna Hersek ve Kolombiya. Aralarında Bir Ekonomik Tetikçinin İtirafları ile dünyanın pek çok dilinde okunan John Perkins de, Akdeniz ve Osmanlı tarihine dair kitaplarıyla tanınan tarihçi Roger Crowley de var.
Bir yazarın başka bir ülkenin fuarında okurlarla buluşabilmesi, kitabının o dile çevrilmiş, o ülkenin okurunun eline geçmiş olmasına bağlı. Bu yüzden zihnimde beliren ilk soru şu oldu:
Bu yolculuğu en uzağa götürenler, yani dünyada en çok okunan yazarlar kimler?
Uzun sürenin sessizliği
Tarih derslerinde bize hep savaşları, antlaşmaları, tahta çıkan ve tahttan inen hükümdarları öğrettiler. Yıllar sonra fark ettim ki asıl tarih, o büyük olayların altında sessizce akan bir nehir gibidir: Değişmeyen coğrafya, yavaş dönüşen gelenekler, kuşaktan kuşağa aktarılan alışkanlıklar.
Fransız tarihçi Fernand Braudel bu sessiz akışa "uzun süre" adını verir. Ona göre tarih 3 ayrı hızda akar: Coğrafyanın neredeyse kıpırdamayan zamanı, ekonomik ve toplumsal dalgaların orta hızlı zamanı ve olayların, yani haberlerin hızlı zamanı. Uluslararası 16. Kocaeli Kitap Fuarı’nın tema metninde Braudel’in adını görünce sevindim. Fuar, tarihi kronolojik bilginin ötesinde okumayı; gelişmeleri dönemin sosyal, siyasi, ekonomik ve kültürel şartlarıyla birlikte incelemeyi öneriyor. Braudel’in yıllar önce kurduğu düşünce, bir kitap fuarının davetine dönüşmüş.
Program da bu davetin arkasında duruyor. "Romanla Zaman ve Coğrafya Okumaları" oturumu, o yavaş zamanı edebiyatın içinde aramaya çağırıyor; "Dünya Tarihini Roman Üzerinden Okumak" ise ufku Anadolu’nun dışına taşıyor. Ben burada başka bir soru görüyorum: Bir roman, bir dağın, bir ovanın, bir kıyı kasabasının yüzyıllar boyunca değişmeyen ağırlığını, tarih kitaplarının kaçırdığı bir incelikle yakalayabilir mi?
Meseleye buradan baktığımda romanlar ve hatıratlar bana bu 3 zamanı birbirine bağlayan en güçlü köprüler gibi görünüyor. Bu yazıda o köprünün üzerinde biraz yürümek istiyorum.
Önce küçük bir not
Şunu baştan söyleyeyim: "En çok okunan" sorusunun kesin bir cevabı yok. Kimse dünyada hangi kitabın kaç kişi tarafından okunduğunu sayamaz. Bana göre elimizdeki en iyi ölçüt satış tahminleri. Aşağıdaki liste, yayıncıların açıkladığı rakamlara dayanan ve Guinness Rekorlar Kitabı başta olmak üzere çeşitli kaynaklarda kullanılan tahminlerden derlendi. Rakamlar kaynaktan kaynağa değişiyor; kesin değil, yaklaşık değerler. Kutsal kitapları ve siyasi metinleri listenin dışında tuttum. Bir de şunu unutmamak gerekiyor: Satış her zaman okunmak anlamına gelmez. Bir kitap satın alınıp rafta kalabilir, bir kütüphane kitabı ise yüzlerce el değiştirebilir.
1. William Shakespeare (İngiltere, 1564–1616)
Tahmini satışı 2 ila 4 milyar arasında gösterilen Shakespeare, 400 yılı aşkın süredir dünyanın dört bir yanında okunuyor, sahneleniyor, okullarda öğretiliyor. Hamlet, Romeo ve Juliet, Macbeth, Othello ve Kral Lear neredeyse her dile defalarca çevrildi. Kanaatimce onun kadar uzun süre ve bu kadar geniş bir coğrafyada okunmaya devam eden yazar yok denecek kadar az.
2. Agatha Christie (İngiltere, 1890–1976)
"Polisiyenin kraliçesi" olarak anılan Christie’nin kitaplarının 2 milyarı aştığı tahmin ediliyor. Hercule Poirot ve Miss Marple gibi unutulmaz dedektifleri yaratan yazar, UNESCO’nun çeviri kayıtlarına göre dünyanın en çok çevrilen yazarı. Doğu Ekspresinde Cinayet ve Ve Sonra Hiç Kimse Kalmadı gibi romanlarını anneler kızlarına, dedeler torunlarına devrediyor.
3. Barbara Cartland (İngiltere, 1901–2000)
Romantik aşk romanlarıyla tanınan Cartland 700’ü aşkın kitap yazdı. Tahmini satışı 500 milyon ile 1 milyar arasında. Uzun ömrü boyunca olağanüstü bir üretkenlik gösteren yazar, 1 yılda en çok roman yayımlayan yazar olarak rekorlar kitabına da girdi.
4. Danielle Steel (ABD, 1947)
Yaşayan en çok satan yazarlardan biri. Aile, aşk, kayıp ve yeniden başlamak temalarını işleyen romanlarının sayısı 200’e yaklaşıyor. Tahmini satışı 500 ile 800 milyon arasında. Kitapları yıllar boyunca en çok satanlar listelerinden hiç inmedi.
5. Harold Robbins (ABD, 1916–1997)
Tutku, güç ve para dünyasını anlatan popüler romanlarıyla 20. yüzyılın ikinci yarısında büyük kitlelere ulaştı. En tanınmış romanı The Carpetbaggers. Kitaplarının yaklaşık 750 milyon sattığı tahmin ediliyor.
6. Georges Simenon (Belçika, 1903–1989)
Fransızca yazan Belçikalı yazar, Komiser Maigret karakteriyle polisiye edebiyatın klasikleri arasına girdi. Olağanüstü hızlı yazmasıyla bilinen Simenon’un yüzlerce romanı var. Tahmini satışı 500 ile 700 milyon arasında. Burada dikkatimi çeken şu: Listedeki İngilizce yazmayan birkaç yazardan biri o.
7. J. K. Rowling (İngiltere, 1965)
Harry Potter serisi, 1997’de yayımlanan ilk kitabıyla bütün bir kuşağın okuma alışkanlığını değiştirdi. 7 kitaplık seri 80’in üzerinde dile çevrildi. Tahmini satış 600 ile 650 milyon arasında. Rowling, çocuklara ve gençlere kalın kitapları sevdiren yazar olarak da anılıyor; o kalın ciltleri gece yarısı yorgan altında fenerle okuyan çocukları düşündükçe içim ısınıyor.
8. Eiichiro Oda (Japonya, 1975)
Listeyi hazırlarken beni en çok gülümseten isim bu oldu: Bir çizgi roman, yani manga yazarı. Oda’nın 1997’den bu yana süren One Piece serisinin baskı sayısı yarım milyarı çoktan aştı; tek bir yazarın yarattığı çizgi roman serileri arasında dünya rekoru olarak kayıtlara geçti. Oda’nın listede yer alması bana şunu gösteriyor: Okumanın biçimi de değişiyor.
9. Enid Blyton (İngiltere, 1897–1968)
Kuşaklar boyu çocukların ilk sevdiği yazarlardan biri. Beşler ve Gizli Yediler gibi serileriyle çocuk edebiyatının en çok okunan isimlerinden oldu. Yüzlerce kitap yazdı. Tahmini satışı 400 ile 600 milyon arasında. En çok çevrilen yazarlar listesinde de üst sıralarda.
10. Jackie Collins (İngiltere, 1937–2015)
Hollywood’un ışıltılı ve karanlık dünyasını anlatan 30’u aşkın romanıyla tanınan Collins’in kitaplarının 400 ile 500 milyon arasında sattığı tahmin ediliyor.
Listenin bana söyledikleri
Listeye bir adım geriden baktığımda birkaç şey görüyorum.
• İlki, en çok okunan yazarların büyük çoğunluğunun İngilizce yazması. İngilizcenin küresel yayıncılıktaki ağırlığı, okurun ulaşabildiği kitabı da belirliyor.
• İkincisi, polisiye, romantik roman ve çocuk edebiyatı gibi popüler türlerin ağırlığı. Buradan şunu çıkarıyorum: Geniş kitleleri okumaya çeken şey çoğu zaman merak ve keyif.
• Üçüncüsü de bir manga yazarının listeye girmesiyle görülen değişim: Okumanın biçimi çeşitleniyor ama okumanın kendisi sürüyor.
Bana kalırsa buradaki asıl mesele, listenin dışında kalanlar. Tolstoy, Jules Verne, Hans Christian Andersen ve Grimm Kardeşler de dünyada en çok okunan ve en çok çevrilen yazarlar arasında sayılıyor. Kocaeli’ye gelecek 7 yazar da bize aynı şeyi hatırlatıyor: Hangi dilde yazılmış olursa olsun, bir kitap iyi bir çevirmenle buluştuğunda sınır tanımıyor. O yüzden fuarda bir yabancı yazarın imzasını alırken, kitabın iç kapağındaki çevirmen adına da bir teşekkür bakışı bırakmayı unutmayalım.
Neyse. Bitiriyorum. Bitiyorum!
Başlarken demiştim.
Ben Profesör Doktor Uğur Batı. Karar Bilimi Uzmanı ve 3 boyutlu düşünce ahtapotuyum.
Ve hepinize şöyle sesleniyorum:
Biz size düşünmeyin demiyoruz, hobi olarak yine düşünün.
Ve büyük düşünün ki seneye de düşünürsünüz!
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
