Çin’in Shenzhen (Şıncın) şehri tarihî bir zirveye ev sahipliği yaptı. 17-18 Kasım tarihlerinde 33.’sü düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Zirvesi’ne elbette Trump, Putin ve Şi’nin üçlü zirvesi damga vurdu.
Yalta benzetmesi neden doğru değil?
1945 yılında II. Dünya Savaşı’nın bitmesine 3 ay kala Kırım-Yalta’daki ünlü Livadya Sarayı’nda Sovyetler Birliği lideri Stalin, ABD Başkanı Roosevelt ve İngiliz Başbakan Churchill bir araya gelmişti. Daha sonra “Yalta Konferansı” olarak adlandırılan ve savaşın galipleri olarak başta Avrupa olmak üzere dünyanın geleceğini ve savaş sonrası uluslararası düzeni şekillendirmişlerdi.
fazla oku
Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)
Türk ve dünya basını da bu konferansa referans vererek APEC’teki üçlü zirveyi sık sık Yalta 2.0 olarak adlandırdı. 1945 yılında Çin’i Çan Kay-şek liderliğindeki Milliyetçi Parti (Kuomintang) yönetiyordu ancak o da dâhil ÇKP ve bütün Çin, Yalta kararlarından oldukça mutsuz olmuşlardı. İlk olarak Çin kendisini diğer 3 büyük güçle eşit görüyordu ve konferansa davet edilmemeleri büyük şok olmuştu. İkinci şok ise alınan kararlar sonrası gelmişti. Buna göre Pekin, büyük kısmı Çin’e ait olan bugünkü Moğolistan başta olmak üzere Mançurya ve stratejik liman şehri Dalian’ı kaybetmiş ve buralara Sovyetler girmişti.
Çin’in APEC Zirvesi’yle ilgili diğer rahatsız olduğu konu da APEC’in üçlü zirveye indirgenmesi. APEC bölgesi dünya GSYH’sinin yüzde 60’ını oluşturuyor ve birliktelik içinde 21 ülke bulunuyor. Çin, yeni uluslararası düzenin Küresel Güney ile beraber kurulması gerektiğine inanıyor. Doğal olarak hem APEC içindeki ülkeleri hem de genel olarak Latin Amerika, Afrika ve Türkiye gibi yükselen güçleri dâhil etmek ve onlarla beraber yeni düzeni şekillendirmek Pekin için önemli.
Putin üzerinden dönen spekülasyon
Yine Türk basınına baktığımda en çok konuşulan konu, Şi Cinping’in neden Trump’ı havalimanında karşıladığı ama Putin’i karşılamaya gitmediği idi. Rusya Devlet Başkanı Putin, görev süresince 26 kez Çin’i ziyaret etti ve hemen hiçbirinde ÇKP Genel Sekreteri tarafından karşılanmadı.
Aynı şekilde Şi de Moskova’ya gittiğinde Putin karşılamaz. Yeri gelmişken bir bilgi vereyim, Şi Cinping’in babası Şi Congşün (Deng Şiaoping’in önemli yöneticilerinden) 1959 yılında Moskova’ya gittiğinde kendisine Nikolay Ostrovski’nin ünlü “Ve Çeliğe Su Verildi” kitabı hediye ediliyor ve bu kitaptan oğlu Şi çok etkileniyor. Babası ayrıca oğlu Şi Cinping’e Sovyetlerden birçok oyuncak da getiriyor. Şi’nin Rus kültürüne ilgisi, Kültür Devrimi zamanı kırsalda geçirdiği yıllarda okuduğu Rus edebiyatından kitaplarla daha da derinleşiyor.
Zaten Şi de Putin de kendi ülkelerinde her yeniden devlet başkanı seçildiklerinde ilk ziyaret ettikleri ülkeler Rusya ve Çin oluyor. Bu 2 ülke arasında kendi tanımlamalarıyla “sarsılmaz birliktelik” var ve ikisine yönelik yapılan asılsız yorumlar gerçeği yansıtmıyor.
Peki, Şi Cinping neden Trump’ı karşılamaya havalimanına gitti? Çünkü eylül ayında Şi, ABD’ye gittiğinde Trump, ABD tarihinde eşine az rastlanır şekilde havalimanına giderek onu karşılamıştı. Yani olan şey tamamen diplomatik mütekabiliyet. Altında bir şeyler arayanlar yanlış yere bakıyor.
Avrupa masada yok ama ikna edecek tek güç Çin
Diğer bir nokta da Avrupa’nın masada olmaması. Elbette Avrupa, APEC içerisinde bulunmuyor ama çağrılabilirdi. Nasıl ki hemen her sene NATO zirvelerine üye olmamalarına rağmen Japonya ve Güney Kore’nin davet edilmesi gibi AB de bu zirveye çağrılabilirdi. Benim Çin’deki kontaklarımdan öğrendiğime göre Pekin, AB temsilcilerini çağırmayı teklif etmiş ancak Trump ve Putin’den olumlu cevap gelmemiş.
Çin olmadan yeni düzen yok
Dünya düzeni hızla değişiyor. İroniktir, üçlü zirvede oturan liderlerden sadece Şi Cinping, Avrupa’nın hem küreselleşmeci hem de ona muhalif kanadıyla temas kurabilecek ve onları ikna edebilecek konumda. Ne Putin ne de Trump bunu yapabilir.
O yüzden Çin, hem bu zirvenin en büyük kazananı hem de geleceği şekillendirmede kendini eşsiz bir konumda görüyor. Zirveden çıkan 4 maddelik sonuç bildirgesinden vs. daha elzem olan şey şu ki önümüzdeki dönem Pekin’in merkezinde olmadığı bir dünya düzeninden artık söz edemeyiz.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish