Modern savaş, artık yalnızca fiziki cephelerde değil; zihinlerde, algılarda ve sembollerde de yürütülmektedir. Sınırları çizilmiş coğrafi alanların ötesine taşan bu yeni mücadele biçiminde propaganda ve psikolojik harp, sadece birer taktik araç değil, aynı zamanda toplumsal bilinç inşasının stratejik bileşenleridir.

Özellikle 20'nci yüzyıldan itibaren, toplumsal algının yönetimi, kitlesel davranışların yönlendirilmesi ve düşmanın moral gücünün kırılması gibi hedefler doğrultusunda sistematik biçimde kullanılan bu kavramlar, 21. yüzyılın dijital ve post-truth atmosferinde daha da karmaşık ve yaygın hale gelmiştir.

Propaganda, kamuoyunu belirli bir yöne sevk etmek amacıyla bilgi (ya da enformasyon yanılsaması) üzerinden yapılan yönlendirmeleri içerirken; psikolojik harp, daha geniş bir bağlamda, karşı tarafın zihinsel, duygusal ve moral bütünlüğünü bozmayı hedefleyen örtülü operasyonları ifade eder.

Her iki kavram da, modern devletlerin güvenlik stratejileri içinde merkezi bir yer edinmiştir. Ne var ki, günümüzde bu araçlar yalnızca devletler tarafından değil, terör örgütlerinden çok uluslu şirketlere, dijital aktivist ağlardan yabancı istihbarat servislerine kadar farklı aktörlerce de kullanılmaktadır.

Kavramsal ve kuramsal zemin

Propaganda ve psikolojik harp, çoğu zaman iç içe geçmiş biçimde kullanılan ancak kavramsal olarak ayrıştırılması gereken iki farklı stratejik iletişim aracıdır. Propaganda, en temelde belirli bir ideolojiyi, düşünceyi veya politik duruşu yaymak ve benimsetmek amacıyla yürütülen sistematik bir iletişim sürecidir.

Etimolojik kökeni 17'nci yüzyıl Katolik Kilisesi’nin “Congregatio de Propaganda Fide” (İnancı Yayma Cemaati) adlı teşkilatına uzanır. Bu yönüyle propaganda, başlangıçta dini ve ideolojik bir araçken, zamanla modern ulus-devletlerin kitle iletişim teknolojilerini kullanarak yürüttüğü siyasal meşruiyet üretme pratiklerine evrilmiştir.

Psikolojik harp ise, daha çok askeri ve istihbari bağlamda kullanılan bir kavram olup, düşman unsurların moral ve karar alma kapasitelerini bozmayı, halk desteğini zayıflatmayı ve bilgi ortamını manipüle etmeyi hedefler.

Bu bağlamda propaganda, psikolojik harbin kullandığı araçlardan yalnızca biridir; ancak ikisi arasındaki fark, niyetin ve bağlamın niteliğinde yatar. Propaganda daha geniş kitleleri hedef alırken, psikolojik harp çoğunlukla kriz, savaş veya düşük yoğunluklu çatışma koşullarında yürütülür.

Kuramsal düzlemde, bu kavramların işlevini açıklamak için çeşitli düşünsel çerçeveler mevcuttur. Edward Bernays, 20. yüzyıl başlarında propaganda kavramını “kamuoyunun bilinçli olarak yönlendirilmesi” şeklinde tanımlar. Onun yaklaşımı, liberal demokrasilerde dahi kitlelerin rıza yoluyla nasıl yönlendirilebileceğini gözler önüne serer. Bernays'in "mühendislik" metaforu, propagandanın teknik ve stratejik bir faaliyet olduğunu vurgular.

Harold Lasswell ise propaganda ve psikolojik harbin iletişimsel yönünü ele alır: “Kim, neyi, hangi kanalla, kime, hangi etkiyle söylüyor?” sorusu, onun yaklaşımını özetler. Bu model, propaganda süreçlerini çözümlemek için temel bir analitik araçtır. Diğer yandan Hannah Arendt, özellikle totaliter rejimlerde propagandanın hakikatle kurduğu problemli ilişkiye dikkat çeker. Ona göre propaganda, yalnızca yalan söylemez; gerçekliği sistematik biçimde yeniden kurgular.

Michel Foucault’nun bilgi-iktidar ilişkisi üzerinden sunduğu analizler de bu alanda önemli bir teorik zemin sunar. Foucault’ya göre bilgi, iktidarın bir işlevi değil; bizzat kendisidir. Bu perspektiften bakıldığında, propaganda ve psikolojik harp yalnızca birer manipülasyon aracı değil, aynı zamanda bir “gerçeklik üretme” tekniğidir.

Bu kuramsal yaklaşımlar, propaganda ve psikolojik harbin yalnızca uygulayıcıları değil, aynı zamanda anlam dünyası üzerinde etkili olduklarını ortaya koyar. Dolayısıyla mesele, yalnızca iletişimsel değil; aynı zamanda epistemolojik, ahlaki ve siyasal bir düzleme sahiptir.

Tarihsel arka plan: İmparatorluklardan modern devletlere

Propaganda ve psikolojik harp, modern çağın keşifleri değildir; yalnızca araçları ve mecraları değişmiştir. İnsan topluluklarının bir arada yaşama biçimi geliştirdiği ilk dönemlerden itibaren, iktidarın meşruiyetini tesis etmek, düşmanı yıldırmak, halkı motive etmek ve toplumsal düzeni muhafaza etmek amacıyla uygulanan stratejiler, bugünkü psikolojik harp tekniklerinin ilkel örnekleri olarak okunabilir. Dolayısıyla bu olgular, modernliğin değil, insan doğasının ve siyasal organizasyonun süreğen parçalarıdır.

Antik çağda, özellikle Çinli stratejist Sun Tzu’nun Savaş Sanatı adlı eseri, psikolojik harbin tarihsel köklerine ışık tutar. Sun Tzu’nun “En iyi zafer, savaşmadan kazanılandır” şeklindeki öğüdü, düşman moralinin zayıflatılması ve savaşmadan teslim alınması fikrini merkeze koyar.

Bu anlayış, yalnızca fiziksel güçle değil, zihinle savaşmanın erken bir ifadesidir. Benzer biçimde, Antik Roma’da amfi tiyatrolarda sergilenen gladyatör dövüşleri, yalnızca eğlence değil, aynı zamanda halkın sadakatini pekiştiren birer propaganda gösterisidir. İmparatorların zafer alayları, heykeller ve paralar üzerine işlenen simgeler, iktidarın sürekliliğini zihinlerde kurumsallaştırmak amacı taşımıştır.

Ortaçağ boyunca kilise, inanç temelli propaganda aygıtlarının başlıca taşıyıcısı olmuştur. Haçlı Seferleri, yalnızca askeri değil, aynı zamanda psikolojik savaş örneğidir. Düşmanın şeytanlaştırılması, dinî söylemlerle motive edilmiş kitle seferberliği, bu dönemde propagandanın dini formunu sergiler.

Osmanlı İmparatorluğu’nda da fetihname geleneği, gazavatnameler ve şairlerin methiyeleri, psikolojik harp ve propaganda açısından işlevsel örneklerdir. Bu metinler yalnızca bilgi vermekle kalmaz; bir zafer anlatısını inşa eder, halkta moral ve devlet bağlılığı üretir.

Modern dönemde ise propaganda, endüstriyel toplumun ve modern ulus-devletin yükselişiyle kurumsallaşır. Fransız Devrimi’nden itibaren matbaanın yaygınlaşmasıyla birlikte bilgi üretimi, devlet denetimine girer. 20'nci yüzyılda I. Dünya Savaşı, modern propaganda tekniklerinin ilk büyük sahnesidir. İngilizlerin “Lord Bryce Raporu” üzerinden Alman vahşetini betimlemesi, Amerikalıların CPI (Committee on Public Information) aracılığıyla halk desteğini mobilize etmesi, propaganda tekniklerinin bilimsel temelde yürütüldüğünü gösterir.

II. Dünya Savaşı ise bu araçların tam anlamıyla psikolojik harp kapasitesine dönüştüğü bir kırılma noktasıdır. Nazi Almanyası’nın Goebbels liderliğinde kurduğu Propaganda Bakanlığı, propaganda aygıtının devletin kurucu bileşeni haline geldiğini simgeler.

Radyo yayınları, film endüstrisi, afişler ve kamusal törenler aracılığıyla hem Alman halkı hem de düşman unsurlar hedef alınmıştır. Sovyetler Birliği de sosyalist realizm üzerinden, devleti kutsayan ve düşmanı karalayan bir estetik rejim inşa etmiştir.

Soğuk Savaş dönemi, psikolojik harbin kurumsallaştığı, istihbarat servislerinin medya, sanat ve akademi gibi alanlara nüfuz ettiği bir başka evredir. CIA destekli kültürel yayınlardan Sovyetlerin karşı-propagandalarına kadar geniş bir alanda bilgi savaşları yürütülmüştür. Bu dönem, sadece silahların değil, fikirlerin de cepheleştiği bir zaman dilimidir.

Yeni yüzyılın cephesi: Dijitalleşme ve zihin algı ekonomisi

21'nci yüzyıl, fiziksel cephelerin yerini sanal alanlara; konvansiyonel mühimmatların yerini enformasyonun aldığı bir çağdır. Bu yeni çağda, propaganda ve psikolojik harp teknikleri dijital mecralarda yeniden doğmuş, hız, yaygınlık ve etkileyicilik bakımından geçmiş tüm dönemleri geride bırakmıştır. Devlet dışı aktörlerin de artık büyük bir rol oynadığı bu dönemde, zihinler yeni bir savaş alanına dönüşmüştür: algı ekonomisi.

Dijitalleşmenin getirdiği en radikal dönüşüm, zaman ve mekân sınırlarının silinmesidir. Sosyal medya platformları, bot hesaplar, algoritmik yönlendirme sistemleri ve yapay zekâ destekli içerik üretimi, geleneksel propaganda tekniklerini hem hızlandırmış hem de kişiselleştirmiştir. Artık hedef kitle yalnızca geniş kitleler değil; bireylerdir. Kişisel veriler üzerinden oluşturulan psikografik analizler, propaganda mesajlarının kişinin zayıf yönlerine göre biçimlendirilmesini mümkün kılmaktadır. Bu durum, bireyin yalnızca bilgiye değil, bilginin biçimlendirdiği duygusal yapıya da müdahale edilebilmesini sağlar.

“Post-truth” (hakikat ötesi) kavramı, bu dönemin zihinsel iklimini tanımlayan en çarpıcı terimlerden biridir. Gerçeklik, artık nesnel olgulardan değil; duygulara hitap eden, kolay tüketilebilir ve tekrar yoluyla inşa edilen anlatılardan oluşmaktadır. Bu bağlamda dijital propaganda, yalnızca yalan haber yaymakla kalmaz; gerçeği itibarsızlaştırmak, bilgiye olan güveni sistematik biçimde aşındırmak ve bireyde epistemolojik bir yorgunluk yaratmak üzere kurgulanır. Böylece birey, neyin doğru olduğuna karar veremeyecek ölçüde bilgi bombardımanına tutulur. Bu, klasik anlamda değil; ontolojik düzeyde bir saldırıdır.

Psikolojik harp da dijitalleşme ile birlikte yeni boyutlar kazanmıştır. “Siber psikolojik harp” olarak adlandırılan bu yeni alan, siber operasyonlar, hedefli dezenformasyon kampanyaları, deepfake videolar, yapay zekâ üretimli metinler ve sosyal medya manipülasyonları üzerinden yürütülmektedir. Bu teknikler, özellikle seçim dönemlerinde, kitlesel protestolarda veya uluslararası kriz anlarında devreye girerek kamuoyunun yönünü belirlemede kritik rol oynamaktadır.

Örneğin, 2016 ABD Başkanlık Seçimleri sürecinde sosyal medya platformları üzerinden yürütülen dezenformasyon kampanyaları, yalnızca bir seçim sonucunu etkilememiş; demokratik karar alma süreçlerine duyulan güveni de zedelemiştir.

Benzer şekilde, Ukrayna-Rusya savaşında yürütülen dijital propaganda ve karşı-propaganda faaliyetleri, savaşın hem sahadaki hem de kamuoyundaki seyrini doğrudan etkilemiştir. Artık tanklardan önce tweet'ler, bombalardan önce bilgi manipülasyonları konuşmaktadır.

Bu dönemde devlet dışı aktörlerin, özellikle de terör örgütlerinin ve propaganda amacı güden yabancı merkezli medya ağlarının artan rolü, güvenlik kavramının yeniden tanımlanmasını zorunlu kılmaktadır. Artık sınır ötesi bir saldırı, fiziksel bir müdahale olmaksızın bir toplumu içeriden destabilize edebilir. Düşman artık tankla değil, ekranla gelir.

Dijitalleşme çağında propaganda ve psikolojik harp yalnızca birer iletişim biçimi değil; aynı zamanda birer altyapı meselesidir. Veri güvenliği, algoritmik denetim, siber savunma ve dijital okuryazarlık gibi alanlar bu savaşın savunma hatlarını oluşturmaktadır. Öyleyse bu yeni harp biçimi, yalnızca istihbarat örgütlerinin değil, eğitim sistemlerinin, medya kuruluşlarının ve bireylerin ortak refleksiyle karşılanabilecek bir meydan okumadır.
 

Fotoğraflarla dünyadan haberler

Hepsini göster 30

Fotoğraflarla dünyadan haberler

• 1/30

  28 Ocak 2026 - Fransız Alpleri'ndeki lüks kayak merkezi Courchevel'deki 5 yıldızlı Grandes Alpes otelinde dün akşam çıkan yangına itfaiyeciler müdahale ediyor. Ünlü kayak merkezindeki otelden dün gece 90'dan fazla kişi tahliye edildi. Ayrıca yetkililer, yaklaşık 200 konuğu bulunan yakındaki Hotel Le Lana'nın da risk nedeniyle tahliye edildiğini söyledi. Kimsenin yaralanmadığı ve yangının diğer binalara sıçramasının engellendiği bildirildi. Jandarma yangının nedenini araştırıyor. İsviçre'nin Crans-Montana kasabasındaki bir barda yılbaşı gecesi çıkan yangında 40 kişinin hayatını kaybetmesi ve 100'den fazla kişinin yaralanmasının ardından bölgedeki güvenlik önlemleri mercek altında. (Alex Martin / AFP)

• 2/30

  27 Ocak 2026 - Bir protestocu, Seul'deki ABD Büyükelçiliği önünde Trump'ın Güney Kore'ye yönelik gümrük vergilerini artırma planlarını kınayan bir miting sırasında ABD Başkanı Donald Trump'ın maskesini takıyor. ABD Başkanı Donald Trump 26 Ocak'ta yaptığı açıklamada, aralarında otomobil, kereste ve ilaçların da bulunduğu Güney Kore mallarına uygulanan gümrük vergilerini artıracağını belirterek, ülkeyi Washington'la daha önce imzalanan ticaret anlaşmasına uymamakla suçladı. Ticaret anlaşmalarının ABD için çok önemli olduğunu vurgulayan Trump, bu anlaşmaların her birinde üzerinde mutabık kalınan işlem doğrultusunda gümrük vergilerini düşürmek için hızlı bir şekilde harekete geçtiklerini belirtti. Güney Kore Devlet Başkanlığı Ofisi’nden yapılan açıklamada, ABD’nin konuyla ilgili resmi bir bildirimde bulunmadığı belirtilerek, "Şu ana kadar, ABD yönetiminden tarafımıza konuyla ilgili resmi bir bildirim veya detaylarla ilgili bir açıklama yapılmamıştır" dendi. (Jung Yeon-je/AFP)

• 3/30

  26 Ocak 2026 - Ukrayna Silahlı Kuvvetleri 65. Mekanize Tugayı basın servisi tarafından yayımlanan bu fotoğraf, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sırasında Zaporijya bölgesinde açıklanmayan bir yerde insansız bir kara aracına yerleştirilmiş M2 Browning 50 kalibrelik makineli tüfeği test eden askerleri gösteriyor. 4. yılını doldurmak üzere olan savaşta barış görüşmeleri ABD Başkanı Donald Trump'ın baskısıyla hızlanmış gibi görünüyor. Ukrayna lideri Volodimir Zelenski, Trump'la görüşmelerinde "onurlu barış" vurgusu yapsa da ABD’nin askeri yardımları kesme tehdidi Kiev üzerinde büyük bir baskı oluşturuyor. Zelenski, toprak tavizi verilerek sağlanan bir barışın Putin’e zaman kazandıracağını ve bunun bir "barış değil, teslimiyet" olacağını savunuyor. Putin tarafıysa müzakerelere açık olduğunu belirtse de, Ukrayna'nın NATO üyeliğinden tamamen vazgeçmesini ve yaptırımların kaldırılmasını şart koşuyor. (Andriy Andriyenko/Ukrayna Silahlı Kuvvetleri 65. Mekanize Tugayı/AFP)

• 4/30

  25 Ocak 2026 - ABD'nin Missouri eyaletinin Columbia kentindeki bir yerleşim bölgesi, karın altında böyle göründü. Büyük bir kış fırtınası 24 Ocak'ta New Mexico'dan Kuzey Carolina'ya kadar kar ve yağmur yağdırarak ilerledi. Onlarca milyon Amerikalıyı elektrik kesintileri, ulaşım kaosu ve kemik dondurucu soğukla karşı karşıya bıraktı. Kimi yerlerde 30 santimetreye yakın kar beklenirken 10 binden fazla uçuş iptal edildi. New York'ta farklı adreslerde evsiz olduğu düşünülen 3 kişinin cansız bedenine ulaşıldı. ABD Başkanı Trump ise "Küresel ısınmaya ne oldu?" diye paylaşım yaptı. 350 milyon nüfuslu ABD'de 200 milyon kişinin bu soğuk hava dalgasından etkilenmesi bekleniyor. Yetkililer yoğun kar yağışlarına karşı önlem almaya çalışırken 16 eyalet ve başkent Washington D.C acil durum ilan etti. (Austin Johnson/AFP)

• 5/30

  24 Ocak 2026 - Avustralya Açık'ta yarışan İtalyan Lorenzo Musetti, üçüncü tur maçında Çek Tomas Machac'a karşı oynuyor. İtalyan tenisçi rakibini 5-7, 6-4, 6-2, 5-7 ve 6-2'lik setlerle 3-2 yenerek 4. tura yükseldi. Musetti'nin yanı sıra Jannik Sinner ve Luciano Darderi'nin de 4. tur biletini kazanmasıyla turnuva tarihinde ilk kez üç İtalyan erkek tenisçi bu aşamaya ulaşmış oldu. Tek erkeklerde son iki yılın şampiyonu Sinner, pazartesi günü 4. turda Darderi'yle karşı karşıya gelecek. Avustralya'nın Melbourne kentinde düzenlenen ve 18 Ocak'ta başlayan turnuva, 1 Şubat'ta sona erecek. (Edgar Su / Reuters)

• 6/30

  23 Ocak 2026 - Grönland'ın başkenti Nuuk'taki havalimanına inen Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen (ortada), Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen'la (solda) kucaklaşıyor. ABD Başkanı Donald Trump'ın Grönland'ı ele geçirme tehditlerinden geri adım atmasının ardından Frederiksen ve Nielsen görüşmeler yapacak. İsviçre'nin Davos kentinde düzenlenen 2026 Dünya Ekonomik Forumu'nda Trump, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'yle görüşmeleri sonucu Grönland ve Arktika'yı kapsayan bir anlaşmanın çerçevesinin oluşturulduğunu söylemişti. (Jonathan Nackstrand / AFP)

• 7/30

  21 Ocak 2026 - ABD Başkanı Donald Trump, Davos'ta düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu'nda merakla beklenen konuşmasını yaptı. Özellikle son zamanlarda gündeme oturan Grönland'ı satın alma konusunda söylenecekleri beklenen Trump, konuşmasında Avrupa'nın son 10 yıldır doğru yolda olmadığını öne sürdü. Avrupa'ya "Biz olmasaydık Almanca ve Japonca konuşurdunuz" diye seslenen ABD Başkanı, Grönland'ı sadece kendilerinin koruyabileceklerini söyleyip satın alma görüşmelerinin derhal başlamasını talep etti. (Markus Schreiber/AP)

• 8/30

  20 Ocak 2026 - Fransa Devlet Başkanı Emmanuel Macron, Davos'ta düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu'nda. Bu yıl "Diyalog Ruhu" temasıyla gerçekleştirilen zirveye, uluslararası sivil toplum kuruluşları ve çok sayıda akademisyenin yanı sıra küresel iş dünyasının önde gelen temsilcileri de katılıyor. Jeopolitik ve jeoekonomik risklerin arttığı bu dönemde, katılımcılar küresel ekonomi, teknolojik dönüşüm, yapay zeka ve sürdürülebilirlik gibi zorlu konuları tartışacak. ABD Başkanı Trump'ın zirve kapsamındaki konuşmasını 21 Ocak'ta öğleden sonra yapması planlanırken Trump'a Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Hazine Bakanı Scott Bessent ve Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer'ın eşlik etmesi bekleniyor. (Fabrice Coffrini/AFP)

• 9/30

  19 Ocak 2026 - İspanya'nın güneyindeki Endülüs bölgesinin Kurtuba kenti yakınlarında iki hızlı trenin karıştığı kazada hayatını kaybedenlerin sayısının 39'a yükseldiği bildirildi. İspanya demir yolu ulaşım şirketi Renfe, kaza sebebiyle Endülüs istikametindeki 200'den fazla seferin iptal edildiğini duyurdu. Ulaştırma Bakanı Oscar Puente, Malaga-Madrid seferini yapan hızlı trenin raydan çıktığı kazayla ilgili, "Son derece tuhaf bir kaza" değerlendirmesinde bulundu. Puente, trenin yeni olduğunu, rayların yenilendiğini ve kazanın düz hat üzerinde meydana geldiğini söyledi. Başbakan Pedro Sanchez, kaza nedeniyle bugünkü tüm programlarını iptal etti. Sanchez'in gün içinde kaza bölgesine giderek yetkililerle görüşeceği bildirildi (AFP)

• 10/30

  18 Ocak 2026 - Danimarkalı askerler Grönland'ın Nuuk kentindeki limanda karaya çıkıyor. Danimarka Savunma Bakanlığı, 2026'da Grönland ve çevresinde bir dizi NATO müttefikiyle birlikte tatbikat faaliyetleriyle varlığını arttırmaya devam edeceğini açıkladı. Yapılan açıklamaya göre bu faaliyetler Grönland makamları ve Grönland hükümeti Naalakkersuisut'la işbirliği içinde gerçekleştirilecek. ABD Başkanı Donald Trump'ın, ülkesinin "ulusal güvenlik amacıyla Grönland'a ihtiyacının olduğu" söylemini sürdürmesi, Danimarka Krallığı'na bağlı özerk bölge Grönland'ı gündemde tutmaya devam ediyor. ABD'nin Grönland konusunda Danimarka'ya destek veren 8 Avrupa ülkesi için ek gümrük vergisi uygulama kararı almasının Arktik'teki güvenlik durumunu daha da endişeli hale getirdiği belirtiliyor. (Mads Claus Rasmussen/AFP)

• 11/30

  17 Ocak 2026 - İspanya'nın başkenti Madrid'de düzenlenen "OFF February" etkinliğinde zombi kılığına girmiş bir kişi telefonunu kullanıyor. Fransa, İspanya, Birleşik Krallık ve ABD'de başlatılan OFF Hareketi, zaman ve dikkati geri kazanmak için şubatın 28 günü boyunca sosyal medya uygulamalarını telefondan silmeyi öneriyor. İlk etkinliğini bugün düzenleyen hareket, sosyal medya platformlarıyla daha sağlıkl, bağımlılık içermeyen bir ilişki kurulmasını amaçlıyor. Hareketin kurucusu olan sosyolog Diego Hidalgo "Bu dijital zombiler, toplum olarak hepimizi temsil ediyor" diyor. (Oscar del Pozo / AFP)

• 12/30

  16 Ocak 2026 - Güney Kore'nin başkenti Seul'ün gecekondu mahallesi Guryong'da çıkan yangın sonucu dumanlar yükseliyor. Gangnam semtindeki mahallede erken saatlerde çıkan büyük yangın 8 saat süren çalışmaların ardından söndürüldü. Yangında hayatını kaybeden olmadığı ancak bölgede yaşayan 258 kişinin tahliye edildiği bildirildi. Yetkililer, yangının nedenini ve yol açtığı hasarın boyutunun araştırılacağını duyurdu. Genellikle Seul'ün son büyük gecekondu mahallesi diye tanımlanan Guryong'da birçok kişi yeniden yapılanma nedeniyle bölgeden taşındı ancak Gangnam Şehir Planlama Departmanı'na göre hâlâ yaklaşık 336 hane var. (YONHAP / AFP)

• 13/30

  15 Ocak 2026 - İran'ın başkenti Tahran'ın Sadeghieh Meydanı'nda bir adam, yanına fotoğrafta görünmeyen, üzerinde, "Bu, Tahran'ın yeni otobüslerinden biriydi ve parası halkın vergileriyle ödendi" yazan bir tabela yerleştirilen otobüs enkazında. İran'da başlangıçta ekonomik sıkıntıların yol açtığı protesto hareketi, 1979'da iktidara gelmesinden bu yana dini liderliğe yönelik en büyük meydan okumalardan birine dönüştü. İnternetin büyük ölçüde kesildiği ülkede, sınırlı iletişim kanallarından gelen bilgiler, güvenlik güçlerinin sert müdahalesiyle can kaybının hızla arttığını ortaya koyuyor.ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’na (HRANA) göre, protestolarda en az 2 bin 571 kişi öldü, 18 binden fazla kişi gözaltına alındı. BBC’nin ABD’deki yayın ortağı CBS ise İran içinden ve dışından kaynaklara atıfta bulunarak, protestolarda öldürülenlerin sayısının yaklaşık 12 bin olduğunu ve rakamın 20 bine ulaşabileceğini açıkladı. (Atta Kenare/AFP)

• 14/30

  14 Ocak 2026 - Kurtarma çalışanları Tayland'ın Nakhon Ratchasima eyaletinde inşaat vincinin çökmesi sonucu raydan çıkan trenin vagonunun kaldırılmasını izliyor. Yetkililer, Tayland'da Çin destekli bir hızlı tren projesindeki bir vincin bir yolcu treninin üzerine çökerek raydan çıkmasına neden olduğunu, 32 kişinin öldüğünü ve 64 kişinin de yaralandığını söyledi. (Lillian Suwanrumpha/AFP)

• 15/30

  13 Ocak 2026 - Eğlence severler, Makedonya'nın güneybatısındaki Vevcani köyünde düzenlenen karnaval alayına katıldı. Yaklaşık 1400 yıllık bir geçmişe sahip olan karnaval, her yıl Jülyen takvimine göre Yeni Yıl'ın başlangıcı olan ve Makedon Ortodoks Kilisesi tarafından da kutlanan Aziz Basil Bayramı arifesinde düzenleniyor. Karnaval kapsamında kullanılan maskeler, 2025 yılında Kuzey Makedonya’da ve dünyada yaşanan politik, sosyal ve kültürel gelişmeleri hiciv yoluyla yansıtıyor. Büyük bir gizlilik içinde hazırlanan bu maskeler, yalnızca bir kez kullanılıyor ve sonraki yıllara aktarılmıyor. Karnavalın son gününde maskelerin yakılmasıysa kötülüklerin geride bırakılması ve toplumsal arınmanın simgesi olarak yorumlanıyor. Bu ritüel, Vevcani Karnavalı’nı yaşayan kültürel miras örneklerinden biri haline getiriyor. (Robert Atanasovski/AFP)

• 16/30

  12 Ocak 2026 - Halk arasında Bobi Wine diye bilinen Uganda muhalefet lideri ve Ulusal Birlik Platformu (NUP) başkan adayı Robert Kyagulanyi Ssentamu'nun bir destekçisi, Kampala'da partinin 2026 genel seçimi öncesindeki son mitingi sırasında yüzünü ABD bayrağıyla kapatırken sıkılı yumruğunu kaldırıyor. Liderliğini yaptığı bir gerilla hareketinin Tanzanya'dan da destek alarak başarılı olmasıyla 1986'dan beri Uganda'yı yöneten 81 yaşındaki Yoweri Museveni, cumhurbaşkanlığına bir dönem daha devam etmek istiyor. Perşembe düzenlenecek seçimlerde Museveni'nin bir kez daha kazanması bekleniyor. Uzun iktidarı boyunca göreceli bir istikrar, ekonomik büyüme, eğitimde gelişme ve HIV oranlarında düşüş görülse de muhalefet onu demokrasi karşıtlığıyla suçluyor. (Luis Tato/AFP)

• 17/30

  11 Ocak 2026 - Fransa'nın başkenti Paris'te, İran İslam Cumhuriyeti'ni kınayan kitlesel gösterileri desteklemek amacıyla eylem düzenlendi. İran'da İslam cumhuriyetine karşı üç yıldan uzun süredir düzenlenen en büyük eylemde en az 192 protestocu öldürülürken, yetkililerin gösterileri bastırmak için "katliam" yaptığına dair uyarılar da artıyor. Başlangıçta hayat pahalılığına duyulan öfkeyle başlayan protestolar, 1979 devriminden bu yana İran'da yürürlükte olan teokratik sisteme karşı bir harekete dönüştü ve iki haftadır sürüyor. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, göstericilerin itirazlarını görmezden gelmediklerini, sorunları çözmek için çaba gösterdiklerini söyledi. Tahran yönetimi aynı zamanda ülke genelinde internet ve telekomünikasyon kesintisi uyguluyor. (Kiran Ridley/AFP)

• 18/30

  10 Ocak 2026 - Suriye hükümeti güvenlik güçleri, Halep'in Şeyh Maksud mahallesindeki bir sokakta nöbet tutuyor. Bölgedeki çatışmalar günlerdir devam ederken Suriye ordusu, mahallede YPG/SDG’ye yönelik yürüttüğü operasyonun tamamlandığını bugün açıkladı. Açıklamada sivil halka evlerinde kalma çağrısı yapılarak "Çünkü SDG ve PKK terör örgütü unsurları (halkın) arasında saklanmaktadır" dendi. Bugün ayrıca SDG tarafından fırlatıldığı düşünülen drone, vali binasını vurdu. Saldırıda hayatını kaybeden veya yaralanan olup olmadığına dair henüz bir açıklama yapılmadı. (Bakr ALkasem / AFP)

• 19/30

  9 Ocak 2026 - İsrail ordusunun yerinden edilmiş ailelerin yaşadığı çadır kampını bombalamasının ardından Gazze'deki El Şati Mülteci Kampı'ndaki iki Filistinli giysi topluyor. Ekimde Hamas'la ateşkes yapmasına rağmen İsrail, Filistin'e yönelik saldırılarını sürdürüyor. Gazze'deki sivil savunma teşkilatı dünkü hava saldırılarında 5'i çocuk en az 13 kişinin öldürüldüğünü duyurdu. İsrail ise bugünkü açıklamasında "başarısız bir füze" fırlatmasına karşılık olarak "Gazze Şeridi'nin güney ve kuzeyindeki Hamas teröristlerini ve terör altyapısını tam isabetle vurduğunu" savundu. Ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana İsrail'in düzenlenlediği saldırılarda 439 kişinin öldüğü, 1223 kişinin yaralandığı aktarılıyor. (Omar Al-Qattaa/ AFP)

• 20/30

  8 Ocak 2026 - Fransa’da çiftçiler, Avrupa Birliği’nin Güney Amerika ülkeleriyle imzalamayı planladığı kapsamlı serbest ticaret anlaşmasını protesto etmek için sabaha karşı Paris’e giden yolları ve kentin simge noktalarını trafiğe kapattı. Eylemler, Mercosur anlaşmasının yanı sıra hükümetin tarım politikalarına yönelik tepkileri de içeriyor. Farklı çiftçi sendikalarının çağrısıyla düzenlenen protestolarda, planlanan anlaşmanın Mercosur ülkelerinden AB pazarına ucuz gıda girişini artıracağı ve Avrupalı üreticileri zor durumda bırakacağı savunuldu. Çiftçiler ayrıca hükümetin sığır hastalığıyla mücadelede izlediği politikaya da tepki gösterdi. Koordinasyon Rurale sendikasının üst düzey yöneticilerinden Stephane Pelletier, yaptığı açıklamada, "Öfkeyle umutsuzluk arasındayız. Terk edilmişlik hissi yaşıyoruz; Mercosur bunun en somut örneği" dedi. Çiftçiler, polis kontrol noktalarını aşarak kente girdi. Polis, çatışmadan kaçınarak göstericileri çevreledi. (Gonzalo Fuentes/Reuters)

• 21/30

  7 Ocak 2026 - Arjantin'in Patagonya bölgesindeki şiddetli orman yangınları kontrol altına alınamadı. 700'den fazla yerli ve turist bölgeden tahliye edildi. Arjantin'in Patagonya bölgesinde pazartesi gününden bu yana etkisini artıran yangınlar, özellikle Chubut eyaletine bağlı El Hoyo kasabası ile Puerto Patriada çevresini etkiledi. Alevler çok sayıda evi ve işletmeyi küle çevirdi. Yangının yüksek sıcaklık, şiddetli rüzgar ve uzun süredir devam eden kuraklık nedeniyle hızla yayıldığı bildirildi. El Hoyo Belediye Başkanı César Salamín, yangının gece boyunca da etkisini sürdürdüğünü belirterek "Bize hiç nefes aldırmadı. Gece boyu sıcaklık düşmedi, rüzgar dinmedi. Ancak sabaha karşı biraz duruldu. Aynı anda pek çok cephede mücadele verdik. Elimizdeki kaynaklar yetersiz kaldı" dedi. (Maxi Jonas/Reuters)

• 22/30

  6 Ocak 2026 - Endonezya Ulusal Arama ve Kurtarma Ajansı (BASARNAS) tarafından yayımlanan bu fotoğrafta, Endonezya'nın Kuzey Sulawesi eyaletinin Sitaro bölgesini vuran ani sellerin ardından kurtarma ekipleri ve köylüler mağdurları ararken görülüyor. Ani sellerde en az 14 kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. Yetkililer, kayıp kişilerin aranmasına devam edildiğini açıkladı. Yerel kurtarma ajansının sözcüsü Nuriadin Gumeleng, pazartesi sabahı erken saatlerde yağan şiddetli yağmurun, Siau Tagulandang Biaro bölgesinde bulunan Siau adasında ani sellere neden olduğunu söyledi. Ülke afet hafifletme ajansı sözcüsü Abdul Muhari yaptığı açıklamada, ani sellerin ardından en az 444 kişinin yerel okullara ve kiliselere tahliye edildiğini belirtti. (BASARNAS/AP)

• 23/30

  5 Ocak 2025 - Toyosu balık pazarındaki Yeni Yıl müzayedesinin ardından, Tokyo'daki "Sushizanmai" suşi restoranında bir çalışan, 243 kilogramlık bir mavi yüzgeçli ton balığının başını kaldırıyor. Japon bir suşi girişimcisi, Tokyo'nun ana balık pazarında düzenlenen yıllık prestijli yeni yıl müzayedesinde, dev bir mavi yüzgeçli ton balığı için 3,2 milyon dolar ödeyerek, önceki tüm zamanların en yüksek fiyat rekorunu kırdı. Suşi ve sashimiye olan yoğun talep nedeniyle Pasifik mavi yüzgeçli ton balığı geçmişte iklim değişikliği ve aşırı avlanma yüzünden tehdit altındaki türler arasında yer almıştı. Ancak son yıllarda uygulanan koruma önlemleri sayesinde stokların toparlanma sürecine girdiği belirtiliyor. (Yuichi Yamazaki/AFP)

• 24/30

  4 Ocak 2026 - ABD'li kayakçı Nina O'Brien, FIS Alp Disiplini Dünya Kupası'nın Slovenya'da düzenlenen ayağında Kadınlar Slalom kategorisinde yarışırken. Geçen yıl ekimde 60. kez başlayan dünya kupası, bu yıl martta sona erecek. Alp Disiplini dahil FIS bünyesinde düzenlenen diğer kış sporları Eurosport kanallarından izlenebiliyor. (Jure Makovec/AFP)

• 25/30

  3 Ocak 2026 - Venezuela'nın başkenti Karakas'ta patlama sesleri ve uçakların gürültüsünü duyan halk sokakta koşuyor. ABD Başkanı Donald Trump aylardır süren tehditlerin ardından bugün erken saatlerde Venezuela'nın çeşitli yerlerine saldırı başlattı. Yerel saatle gece 2 sularında başlayan saldırıların ardından ülkede OHAL ilan edildi. Sonraki saatlerde Trump, Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro ve eşininin yakalanarak ülkeden çıkarıldığını duyurdu. Trump, Güney Amerika ülkesini uyuşturucu nedeniyle hedef aldığını savunurken, Maduro asıl hedefin petrol rezervleri olduğunu söylüyor. (Matias Delacroix/AP)

• 26/30

  2 Ocak 2026 - Angelina Jolie, Mısır'ın Refah Sınır Kapısı'nda Kızılay çalışanlarıyla konuşuyor. Amerikalı oyuncu ve eski BM Özel Elçisi Jolie, Mısır'a nakledilen yaralı Filistinlilerin durumunu görmek ve harap olmuş bölgeye yapılan yardım teslimatlarını incelemek üzere bu ziyareti gerçekleştirdi. Ünlü oyuncu, sınır hattındaki temaslarının yanı sıra El-Ariş Genel Hastanesi'ne giderek tıbbi hizmetleri inceledi. Ziyaret sırasında sağlık personelinin hasta kabul süreçleri ve tedavi çalışmaları hakkında da bilgi aldı. Jolie, "çalışanlara ve gönüllülere gösterdikleri çaba ve emekleri için teşekkür ederek" bölgeden ayrıldı. (Mohamed Arafat/AP)

• 27/30

  1 Ocak 2026 - İsviçre'nin Crans-Montana kayak merkezindeki patlamanın ardından kurtarma ekipleri çalışıyor. Ülkenin kuzeyindeki kayak merkezinde Le Constellation adlı barda yeni yılın ilk saatlerinde çıkan yangında onlarca kişinin hayatını kaybettiği, yaklaşık 100 kişininse yaralandığı bildirildi. Reuters'a göre İtalya Dışişleri Bakanlığı, İsviçre polisinden alınan bilgilere göre yaklaşık 40 kişinin öldüğünü söylese de İsviçreli yetkililer net bir rakam vermedi. Başlangıçta patlama olarak bildirilen yangının nedeni belirsizliğini koruyor ancak yetkililer, bunun bir saldırıdan ziyade kaza gibi göründüğünü belirtiyor. BFM TV'ye konuşan iki tanık yangının, üzerinde maytap olan şampanya şişelerinin ahşap tavana çok yakın taşınması sonucu başladığını söyledi. (Maxime Schmid / AFP)

• 28/30

  31 Aralık 2025 - Sidney'de yılbaşı kutlamalarında Sidney Liman Köprüsü ve Sydney Opera Binası üzerinde gece yarısı gökyüzünü havai fişekler aydınlattı. Avustralya TSİ 16.00 itibarıyla yeni yıla merhaba dedi. Dünyada yılbaşı ilk olarak Samoa ile Kiribati'ye bağlı Kiritimati Adası'nda kutlandı. Avustralya'nın ardından sırasıyla Japonya, Tayvan, Çin ve Rusya yeni yıla girecek ülkeler arasında yer alıyor. (Saeed Khan/AFP)

• 29/30

  30 Aralık 2025 - Peru'nun Cusco bölgesindeki Pampacahua'da, 30 Aralık 2025 tarihinde, Machu Picchu ile Ollantaytambo'yu birbirine bağlayan güzergahta iki tren kafa kafaya çarpıştı. Yetkililer, Peru'nun güneydoğusundaki Machu Picchu'ya giden güzergahta iki turist treni arasında meydana gelen çarpışmada en az bir kişinin öldüğünü ve 40 kişinin yaralandığını bildirdi. Yaralılardan yaklaşık 20’sinin durumunun ciddi olduğunu belirtti. Yaralananlar arasında yabancı turistlerin de bulunduğu aktarıldı. Peru polisi, ağırlıklı olarak turistleri taşıyan trenler arasındaki çarpışmaya ilişkin soruşturma başlattı. (Carolina Paucar/AFP)

• 30/30

  29 Aralık 2025 - Gazze Şeridi'nin merkezindeki Bureyc mülteci kampında yerinden edilmiş bir Filistinli kız çocuk. İsrail ordusu, Bureyc'in doğu bölgelerine hava saldırısı gerçekleştirdi. Refah kentinin doğu bölgeleri topçu atışlarıyla vurulurken, Gazze kentinin doğusu da hedef alındı. Gazze Şeridi'nde 10 Ekim'de yürürlüğe giren ateşkes anlaşmasını hemen her gün ihlal eden İsrail ordusu, Filistinlilere yönelik saldırılarına devam ediyor. Gazze'deki hükümetin verilerine göre, ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana düzenlenen saldırılarda, 418 sivil yaşamını yitirdi 1141 kişi yaralandı. Gazze Sivil Savunma Müdürlüğü Sözcüsü Mahmud Basal, yaptığı yazılı açıklamada, İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik saldırıları sonucu evlerini kaybeden Filistinlilerin zorlu kış şartlarına dikkati çekti. Bölgedeki dondurucu hava dalgası nedeniyle Gazze Şeridi'nde bu ay 25 Filistinlinin hayatını kaybettiğini aktaran Basal, bunlar arasında 6 çocuğun olduğunu belirtti. (Eyad Bala/AFP)

Türkiye örneği: Gelenek ile dönüşüm arasında

Türkiye’nin propaganda ve psikolojik harp alanındaki tarihsel deneyimi, yalnızca dış tehditlere karşı değil; aynı zamanda iç bütünlüğün korunması ve millet inşasının sürdürülmesi doğrultusunda şekillenmiştir. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan bu süreçte, propaganda ve psikolojik harp teknikleri, bir imparatorluğun çözülme döneminden bir ulus-devletin inşa sürecine, oradan da küresel sistemin parçası olmaya evrilen çok katmanlı bir dönüşüm sergiler.

Osmanlı döneminde fetihnameler, menakıpnameler, halk hikâyeleri ve cami kürsülerinde yapılan vaazlar; halkı yönlendirme, ortak bir kader duygusu inşa etme ve düşmana karşı psikolojik dayanıklılık oluşturma işlevi görüyordu. Mehter takımlarının savaş meydanlarındaki psikolojik etkisi, hem kendi askerini cesaretlendirme hem de düşman üzerinde baskı kurma açısından özgün bir propaganda aracına dönüşmüştü. Bu, geleneksel savaş psikolojisinin estetikle birleşmiş bir formuydu.

Cumhuriyetin ilk yıllarında ise propaganda, yeni rejimin ideolojik altyapısını kurmak amacıyla araçsallaştırıldı. Harf devrimi, ulusal marşlar, halk evleri, Nutuk ve okul müfredatları; hem yeni bir tarih anlatısı oluşturmak hem de Cumhuriyet fikrini toplumun her katmanına benimsetmek için kullanıldı. Bu dönemde propaganda, yalnızca dışa dönük değil; içe dönük, toplum mühendisliğine dayalı bir stratejik iletişim biçimiydi. Bir anlamda, psikolojik harp ülke içinde modernliğin inşası için uygulandı.

Soğuk Savaş döneminde Türkiye, NATO’ya entegrasyon süreciyle birlikte psikolojik harp tekniklerini kurumsallaştırmaya başladı. Bu dönemde “Komünizmle Mücadele Dernekleri”nden “Özel Harp Dairesi”ne kadar çeşitli yapılar, hem iç tehdit algısı üzerinden kamuoyu yönetimini hem de dış kaynaklı propaganda faaliyetlerine karşı koymayı hedefledi.

Aynı zamanda medya üzerinden oluşturulan haber dili, milli güvenlik algısını yeniden üretmekte kullanıldı. Ancak bu süreçte bazı faaliyetlerin toplumsal travmalara da yol açtığı, kamuoyunun belli dönemlerde gerçek ile manipülasyon arasındaki sınırı seçemediği de bir vakıadır.

21'nci yüzyıla girerken Türkiye, dijitalleşme ile birlikte yeni bir propaganda ve psikolojik harp evresine adım attı. Sosyal medya mecralarının yoğun kullanımı, bilgi savaşlarının da mahiyetini değiştirdi. Gezi Parkı olayları, 17-25 Aralık süreci, 15 Temmuz darbe girişimi ve sonrasında yaşanan dezenformasyon dalgaları; Türkiye'nin dijital zeminde maruz kaldığı ve yürüttüğü psikolojik harp örnekleri arasında sayılabilir. Bu olaylar, artık savaşın yalnızca askeri değil; algılar, duygular ve inançlar düzeyinde de sürdüğünü gösterdi.

Özellikle 15 Temmuz 2016’daki darbe teşebbüsü, hem klasik hem de dijital psikolojik harp araçlarının iç içe geçtiği bir dönüm noktasıydı. TRT ekranlarından okunan bildirinin oluşturduğu korku ve karmaşa, darbecilerin psikolojik üstünlük kurma çabasıydı.

Ancak cumhurbaşkanının cep telefonu üzerinden yaptığı çağrı ve halkın meydanlara inmesi, devletin kendi karşı-propagandasını anlık olarak üretebildiğini ve dijital teknolojiyi stratejik biçimde kullanabildiğini gösterdi.

Bugün Türkiye, hem içeride hem de dışarıda yürütülen propaganda savaşlarına karşı çok boyutlu bir güvenlik stratejisi geliştirme çabası içindedir. Kamu diplomasisi faaliyetleri, stratejik iletişim başkanlığı, medya okuryazarlığı projeleri ve yerli dijital altyapı geliştirme politikaları; bu çabanın parçalarıdır.

Ancak hâlen çözülmeyi bekleyen sorunlar vardır: bilgi kirliliğiyle mücadele, yapay zekâ destekli dezenformasyon, dış kaynaklı psikolojik operasyonlar ve toplumsal kutuplaşmayı körükleyen içerik akışları gibi.

Türkiye örneği, gelenek ile dijital çağ arasında salınan; hem tarihsel hafızasını korumaya çalışan hem de yeni güvenlik paradigmalarına uyum sağlamaya çabalayan hibrit bir deneyimi temsil etmektedir. Bu, sadece bir devletin değil; aynı zamanda bir milletin hakikatle olan ilişkisini yeniden kurma çabasıdır.

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.