Özet

Beşinci nesil harp (5GW) ve hibrit tehditler çağında geleneksel devlet-merkezli modeller eleştirel bir yeniden değerlendirmeye ihtiyaç duyar.

Thomas Hobbes'un Leviathan'ı, John Gray'in "Yeni Leviathanlar: Liberalizm Sonrası Düşünceler" eseri ve klasik strateji ile günümüz jeopolitik gerçekliklerinden beslenen polemolojik bir sentezle bu analiz, öncelikle "devlet bozulması"nı egemen işlevlerin içsel erozyonu olarak kavramsallaştırır.

Ardından, dönüşen veya çürüyen devletler arasında ortaya çıkan ilişkisel düzen olarak "Devletler-Arası" çerçevesini inşa eder. Leviathan bağlamında devlet bozulmaları çıkarcı aktörlerin iştahını kabartırken, devletler-arası bozulma büyük güçler arasındaki uçurumları derinleştirir.

Bu yaklaşım, klasik zafer yerine stratejik "durum değişikliği"ni (stratejik yeniden-pozisyon almayı) ön plana çıkarır; insan doğası, bilinç ve Politik Uyanış üzerine felsefi içgörüleri bütünleştirir. Çerçeve, çok kutupluluk, hibrit baskılar ve kurumsal dayanıklılıkla başa çıkan orta güçler için özel önem taşır.

Devlet bozulması: Klasik Leviathan'ın erozyonu ve yapay doğa haline dönüş

Modern devlet, Max Weber'in meşru şiddet tekeli tanımıyla başlar. Hobbesçu terminolojide Leviathan —yapay egemen— insanlığı vahşi "doğa hali"nden (yalnız, yoksul, nahoş, kaba ve kısa) kurtararak rahat yaşam, endüstri ve sanatların serpilmesini mümkün kılar.

Devlet bozulması, bu temel işlevlerin aşınmasıdır: Meşru şiddet tekelinin kaybı, olumlu siyasi malların (güvenlik, adalet, temel hizmetler) sunulamaması, kurumsal çürüme ve meşruiyet erozyonu. 

Robert Rotberg ve diğerlerine göre başarısız veya çökmüş devletler, kalıcı iç şiddet, altyapı tahribatı ve koruma yerine yağmacı araçlara dönüşüm gösterir. Zartman bunu yapı, otorite, hukuk ve siyasi düzenin dağılması olarak tanımlar — devlet sınırları içinde Hobbesçu koşullara geri dönüş.

John Gray'in Yeni Leviathanlar'ı 21'inci yüzyıl teşhisini keskinleştirir. Klasik Hobbesçu ideali aşan çağdaş devletler yeni canavarlara evrilir: Rusya "nükleer silahlı steampunk Bizans", Çin "yüksek teknolojili panoptikon", Batı ise "woke kültleri" ve tekno-oligarşik güçlerin kimlik savaşlarının arenası haline gelir.

Bu varlıklar maddi ilerleme ve hayali cemaatlerde aidiyet vaat ederken güvensizliği ve ruh mühendisliğiyle yapay doğa halini üretir.

5GW bağlamında bozulma geleneksel ölçütleri aşar. Bilişsel ve bilgi harbi, kimlik silahlaştırması, ekonomik baskı ile vekil ağları iç parçalanmayı hızlandırır. Kurumlar (yargı, ordu, medya, eğitim) konformizm veya ele geçirme alanına dönüşür; meşruiyet "devlet yük haline geldi" algısıyla erir. 

Göstergeler şunlardır:

• Kurumsal çürüme ve yolsuzluk
• Şiddet tekelinin parçalanması (paramiliterler, organize suç, vekiller)
• Kimlik kutuplaşması ve hayali cemaat çatışmaları
• Ekonomik kırılganlık ve dış bağımlılık
• Bilişsel-hibrit erozyon (kamuoyu, eğitim, medya)
• Meşruiyet kriziyle devletin tartışmalı bir arenaya dönüşmesi

Ortadoğu'da devlet bozulması, zayıf veya hibrit yapılar üzerinden kendini gösterir; otoriter liderlik kurum zayıflığını himaye ağları ve güvenlik aygıtlarıyla telafi etse de mezhepsel, aşiretçi ve kimlik temelli yarılmalara karşı kırılgandır.

Sömürgecilik mirası, rantiye ekonomileri ve tartışmalı ulusal kimlikler gibi kültürel etkenler meşruiyet krizlerini derinleştirir; bu boşluklarda devlet-dışı aktörler ve dış vekiller serpilir. Devlet bozulmaları, etki alanı veya kaynak arayışındaki çıkarcı aktörlerin iştahını kabartır.

Devletler-arası kavramının inşası: Çürüyen Leviathanlar dünyasında ilişkisel dinamikler

Geleneksel Uluslararası İlişkiler teorisi Westphalian egemen devletler sistemine dayanır: Anarşi içinde devletler (realizm) veya "uluslararası toplum" (İngiliz Okulu). Devlet bozulması bu temeli sarsar ve "devletler-arası" kavramının yeniden inşasını zorunlu kılar.

Devletler-arası çerçeve, dönüşen veya çürüyen devletler arasındaki akışkan, hibrit ve re-posizyon odaklı ilişkileri kavramsallaştırır. Katı egemenlikten stratejik baskı ağlarına, vekil ekosistemlerine, ulus-ötesi aktörlere ve bilişsel alanlara geçişi ifade eder. Klasik zafer yerine "durum değişikliği" baskın mantık haline gelir. (Durum değişikliği tezimi okuyabilirsiniz: Yeni durum üstünlüğü ve durum değişikliği)

Leviathan bağlamında bu inşanın küresel çapta özel bir durumu vardır: Bireysel devlet bozulmaları çıkarcı devletlerin (ve hibrit uzantılarının) iştahını kabartırken, devletler-arası bozulma — zayıflamış veya mutasyona uğramış Leviathanların yaygınlaşması — büyük güçler arasındaki yapısal uçurumları derinleştirir. Yeni Leviathanlar yalnızca bir arada var olmaz; periferik kırılganlıkları sömürerek güç asimetrilerini test eder ve genişletir; devletler-arası arenayı dengeli bir düzen yerine stratejik baskı ve bilişsel rekabetin çekişmeli sahasına dönüştürür.

Çerçeve unsurları:

1. Hibrit etkileşim alanları: Devletler arası ilişkiler klasik cephelerden ziyade vekiller, bilgi operasyonları, ekonomik kaldıraç ve kimlik rekabeti üzerinden ilerler.
    
2. Yeni modus vivendi arayışı: Post-liberal yanılsamalar çöker; Gray'in vurgusu, dayatmacı uzlaşı yerine değer çoğulculuğu ve agonistik çekişmeye dayalı pragmatik bir arada yaşama ihtiyacını ortaya koyar.
    
3. Stratejik baskı ve dayanıklılık: Çürüyen devletler uzun süreli hibrit yıpratmayla karşı karşıyadır. Tedbirler iç sağlamlığı (kurumsal reform, politik uyanış) dış manevra kabiliyetiyle birleştirir.
    
4. Yeni Leviathanlar arasında rekabet ve büyük güç uçurumları: Büyük aktörler iç patolojilerini dışarı yansıtır; bozulmuş devletlerin sömürülmesi büyük güçler arasındaki mesafeyi açar.
    
5. Felsefi bütünleşme: Hobbesçu realizm, Gray'in pesimizmi ve polemoloji ile bilinç çalışmaları (evren ve bilinç atmosferi zihinle karşı karşıya) ile vicdan sentezi insan doğasının karanlık yanlarını vurgular. Çözümler kurumları aşarak etik-siyasi olgunluk ve "kendini bırakma" (Lao Tzu) ile uyanışı gerektirir.

Bu çerçeve klasik stratejiyi (Clausewitz, Jomini, Warden'ın Beş Halkası) 5GW gerçeklikleriyle günceller. Ortadoğu'da bozulan devlet yapıları, kişiselleşmiş liderlik stilleri ve derin kültürel-kimlik fay hatları bölgesel Devletler-Arası dinamikleri şekillendirir; vekil çatışmalarını ve dış müdahaleleri güçlendirirken istikrarlı bölgesel düzen çabalarını zorlaştırır ve büyük güç ayrışmalarına katkıda bulunur.

Ana tezler

1. Devlet bozulması klasik Leviathan'ın içten çöküşünü temsil eder; 5GW dinamikleriyle hızlanır ve sınırlar içinde yapay doğa hali üretir.
    
2. Devletler-Arası düzen, çürüyen veya mutasyona uğrayan Leviathanlar arasında hibrit ilişkiler ve stratejik re-posizyon sistemi olarak ortaya çıkar; saf Westphalian anarşiyi aşar.
    
3. Leviathan bağlamında devlet bozulmaları çıkarcı aktörlerin iştahını kabartırken, Devletler-Arası bozulma büyük güçler arasındaki uçurumları derinleştirir.
    
4. Orta güçler ve devletleri için stratejik özerklik, iç bozulmayı tersine çeviren reformlar ve yeni Devletler-Arası arenada durum değiştirici rolle mümkündür.
    
5. Çözüm maddi kapasitelerle sınırlı değildir; konformizme ve hibrit tehditlere karşı bütünleşik Politik Uyanış, kurumsal kalite ve felsefi derinlik gerektirir. (Politik Uyanış Tokmakoğlu'na ait bir davettir, kitabında detayları yer alır.)

Sonuç ve çıkarımlar

Devlet bozulması ve Devletler-Arası kavramı, Leviathan dünyasındaki günümüz küresel düzeninin patolojilerini — özellikle yırtıcı dinamikleri ve büyük güç uçurumlarını — aydınlatırken dayanıklı uyum yolları sunar. Klasik siyaset felsefesi, Gray'in post-liberal eleştirisi ve polemolojik analiz arasındaki köprü, analist ve karar vericilere uzun süreli hibrit çatışmalar ve çok kutuplu geçişlerde araç sağlar. Orta güçler, bu özel küresel koşullar karşısında bağımsız stratejik düşünce, kurumsal yenilenme ve aydınlanmış kamuoyu tartışmasından yararlanır.

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.