Bir savaşı sona erdiren anlaşmanın neden Versay Sarayı’nda imzalandığı sorusu, bazen anlaşmanın içeriğinden daha fazla şey anlatabilir. Tarihte mekânlar; güç ilişkilerini, siyasi mesajları ve diplomatik hiyerarşileri görünür kılan sahnelerdir.
Trump ile İran arasında çatışmaları durduran İslamabad Mutabakatı’nın Versay’da imzalanması da bu nedenle sıradan bir ev sahipliği tercihi olarak görülemez.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un bu seçimi tesadüfe bırakmadığı anlaşılıyor. Görev süresinin son yılına giren Macron, Avrupa’nın savaşın başlangıcında olduğu gibi sonuçlandırılma sürecinde de kenarda kalmasını istemiyordu.
ABD ve İsrail’in askeri hamleleri büyük ölçüde Avrupa’nın dışında şekillenirken, Fransa diplomatik sonucun parçası olabilecek bir alan arıyordu. Versay bu açıdan Fransa’nın sürece damga vurabileceği bir siyasi araç olarak öne çıktı.
Donald Trump’ın görkemli mekânlara, tarihsel sembollere ve büyük sahnelere verdiği önem uzun zamandır biliniyor. Trump saraya girdiğinde "altın kaplama değil, işin gerçeği" diyerek hayranlığını gizlemedi. Versay’ın ihtişamı bu nedenle diplomatik atmosferin bir parçasına dönüştü.
Aynalı Salon’dan altın varaklı kapılara kadar sarayın taşıdığı tarihsel ağırlık, görüşmelerin teknik ayrıntılarının ötesinde psikolojik bir çerçeve oluşturdu.
Diplomatik süreçler çoğu zaman imzalanan metinlerle değil, hafızalarda kalan görüntülerle de şekillenir. Fransa, anlaşmanın içeriğini belirleyen başlıca aktörlerden biri olmayabilir.
Buna rağmen imzanın atıldığı mekân sayesinde sürecin siyasi hikâyesine adını yazdırmayı başardı.
1919’un gölgesi
Versay denildiğinde akla gelen ilk tarih elbette 1919.
I. Dünya Savaşı’nın ardından Almanya’ya dayatılan Versay Antlaşması, sonraki felaketlerin başlangıç noktalarından biri olarak hatırlanıyor.
Ağır savaş tazminatları, askeri sınırlamalar ve ulusal aşağılanma duygusu, Alman siyasetinde radikal akımların yükselmesine zemin hazırlamıştı. Bu nedenle Versay’ın diplomatik hafızası, zafer kadar rövanş fikrini de içinde taşır.
Bugün aynı salonda imzalanan mutabakat ise ilk bakışta farklı bir mantığa dayanıyor.
1919’un Versay’ında mağlup tarafa ağır yükümlülükler dayatılmıştı. Yeni mutabakatta ise ekonomik teşvikler dikkat çekiyor. İran’a yönelik yaptırım muafiyetleri, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve yeniden inşa fonları gibi başlıklar, baskı ile teşvikin birlikte kullanıldığı farklı bir yaklaşımı ortaya koyuyor.
Bu nedenle iki Versay arasında ilginç bir tersine dönüş bulunuyor. Birinde cezalandırma ön plandaydı; diğerinde çatışmayı dondurmak için ekonomik araçlar devreye sokuluyor.
Ancak bu durum anlaşmayı daha sağlam değil, bazı açılardan daha kırılgan hale getiriyor.
Çünkü mutabakatın temel unsurları kalıcı bir siyasi çözümden çok geçici bir dengeye dayanıyor. İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokları, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve bölgesel cephelerde operasyonların durdurulması gibi maddeler, taraflar arasındaki temel anlaşmazlıkları ortadan kaldırmıyor.
Nükleer programın geleceği, bölgesel nüfuz mücadelesi ve güvenlik mimarisi gibi kritik başlıklar daha sonraki müzakerelere bırakılmış durumda.
Bu nedenle ortaya çıkan tablo bir barış anlaşmasından çok, yeni bir çatışmayı erteleme girişimi olarak da okunabilir.
Trump’ın anlaşmanın ardından yaptığı, “kurallara uyulmazsa yeniden vururuz” yönündeki sert açıklamalar da bu kırılganlığı yansıtıyor. Ateşkesin dili ile güç kullanımına yönelik tehditlerin aynı anda kullanılması, taraflar arasındaki güvensizliğin devam ettiğini gösteriyor.
Washington’ın zor denklemi
Mutabakatın en dikkat çekici yönlerinden biri, Trump’ın kendi siyasi tabanına anlatmak zorunda olduğu tavizler.
Özellikle İran’a yönelik ekonomik açılımlar, Washington’daki şahin çevrelerde eleştirilere yol açıyor.
Trump yönetimi ise bu eleştirileri ekonomik gerekçelerle karşılamaya çalışıyor. Yeniden inşa fonlarının doğrudan Amerikan bütçesinden çıkmayacağı, finansmanın Körfez ülkeleri ve özel yatırımcılar tarafından sağlanacağı vurgulanıyor.
Dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması da küresel finans sistemine ve doların rezerv para konumuna ilişkin argümanlarla savunuluyor.
Bu söylem, anlaşmayı bir geri adım olarak değil, maliyetleri kontrol altında tutan pragmatik bir düzenleme olarak sunmayı amaçlıyor. Ancak bu savunma çabasının kendisi bile, mutabakatın Washington içinde tartışmalı bulunduğunu gösteriyor.
Asıl sarsıntı İsrail cephesinde
Bununla birlikte mutabakatın en önemli siyasi sonucu İran’dan çok ABD ile İsrail arasındaki ilişkilerde ortaya çıkmış görünüyor.
Savaş boyunca yakın koordinasyon içinde hareket eden iki müttefik arasında ciddi görüş ayrılıkları bulunduğuna ilişkin bilgiler kamuoyuna yansımaya başladı.
Washington’ın bazı askeri planlara mesafeli yaklaştığı, çatışmanın daha fazla genişlemesini istemediği ve belirli operasyonlara destek vermediği yönündeki haberler, taraflar arasındaki güven krizine işaret ediyor.
Başkan Yardımcısı JD Vance’in İsrail’in güvenlik yaklaşımına yönelik eleştirel açıklamaları da bu tartışmanın yalnızca kulislerde kalmadığını gösterdi.
İsrail kamuoyunda ortaya çıkan memnuniyetsizlik de dikkat çekici. Son araştırmalar, Trump yönetiminin İsrail’in çıkarlarını önceleyeceğine duyulan güvenin önemli ölçüde aşındığını ortaya koyuyor. Benzer şekilde Netanyahu hükümetinin savaş ve diplomasi performansına yönelik eleştiriler de artıyor.
Bu tablo, askeri başarı ile siyasi sonuçların her zaman aynı şey olmadığını gösteriyor. İsrail sahada belirli kazanımlar elde etmiş olabilir; ancak diplomatik süreç ilerledikçe Washington’ın öncelikleri ile Tel Aviv’in beklentileri arasındaki mesafe daha görünür hale geldi.
Versay’ın verdiği mesaj
1919’da aynı salon, galiplerin mağlup bir güce şartlarını dayattığı yerdi. Bugün ise farklı bir gerilime sahne oluyor.
Tartışma kazanan ile kaybeden arasında yaşanmıyor. Sorun, aynı cephede bulunan aktörlerin farklı önceliklere sahip olması. İslamabad Mutabakatı’nın kalıcılığı hâlâ belirsiz.
İran’ın nükleer programı, bölgesel güvenlik düzeni ve taraflar arasındaki güvensizlik ortadan kalkmış değil.
Buna rağmen anlaşma şimdiden önemli bir gerçeği görünür hale getirdi. Washington’ın çıkarları ile müttefiklerinin beklentileri her zaman aynı noktada buluşmuyor.
Bu nedenle Versay’daki imza, bir ateşkesten daha fazlasını temsil ediyor. Bir yüzyıl önce Avrupa’nın kaderini şekillendiren salon, bugün aynı ittifak içindeki çatlakları gözler önüne seriyor.
Tarihin ironisi de burada yatıyor.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
