Emergent güç, emergia ve görünmeyen egemenlik: Güç teorilerinin ontolojik yeniden inşası ve zaman boyutu (1)

Giriş

Güç kavramı siyasal düşünce tarihinin en temel kategorilerinden biri olmasına rağmen, modern karmaşık toplumların ortaya çıkardığı çok katmanlı etkileşim ağları klasik güç teorilerinin sınırlarını görünür hale getirmiştir. Geleneksel yaklaşımlar gücü çoğunlukla bireysel aktörlerin iradesi, kurumların yapısal kapasitesi veya sembolik meşruiyet mekanizmaları üzerinden açıklamış olsa da günümüzde birçok sosyal ve siyasal düzen, merkezi bir fail tarafından planlanmadan ortaya çıkan emergent fenomenler olarak anlaşılmaktadır.¹

Bu çalışma, güç teorilerini ontolojik düzeyde yeniden gruplayarak yeni bir kavramsal çerçeve önerir. Bu çerçevede “emergent güç” merkezi bir kategori olarak ele alınmakta; emergia kavramı beliriş koşullarının yoğunluğunu açıklayan teorik bir araç olarak tanımlanmakta ve görünmeyen egemenlik, bu süreçlerin makro düzeyde ortaya çıkan alan etkisi olarak analiz edilmektedir.

I. Gücün Ontolojik Katmanları

Güç teorileri temelde dört ana ontolojik düzeyde incelenebilir: energetik güç, yapısal güç, ilişkisel güç ve sembolik güç.

Energetik güç, maddi kapasiteye dayalıdır ve klasik realist siyaset teorilerinde belirgin şekilde görülür. Bu yaklaşımda güç; askeri kapasite, ekonomik kaynaklar veya fiziksel zorlayıcılık gibi doğrudan etki üretme araçlarıyla ilişkilendirilir.² Ancak modern sosyal sistemlerin karmaşıklığı, maddi gücün tek başına egemenlik üretmediğini göstermektedir.

Yapısal güç, bireysel aktörlerin ötesinde kurumların ve normatif düzenlerin belirleyici olduğu bir düzeyi ifade eder. Bu yaklaşımda güç, görünür bir aktörün iradesinden ziyade sistemin kuralları içinde saklıdır. Foucault’nun güç analizinde ortaya koyduğu gibi, güç merkezsizdir ve toplumsal ilişkiler ağında dolaşır.³

İlişkisel güç ise sosyal ağlar ve bağlantılar üzerinden işler. Network teorisi, bireylerin sahip oldukları bağlantı yoğunluğunun ve ağ içindeki konumlarının güç üretiminde belirleyici olduğunu göstermiştir.⁴

Sembolik güç, anlam üretme kapasitesine dayanır. Bourdieu’nun analizinde güç, fiziksel zorlayıcılıktan çok meşruiyet ve kültürel kabullerin içselleştirilmesi yoluyla işler.⁵

Bu dört kategori klasik güç teorilerinin ana eksenlerini oluşturur. Ancak modern kompleks sistemlerde ortaya çıkan birçok fenomen, bu kategorilerle tam olarak açıklanamamaktadır.

II. Emergent Güç: Gücün Beşinci Ontolojisi

Emergent güç, lokal etkileşimlerin makro düzeyde indirgenemez sonuçlar üretmesiyle ortaya çıkar. Emergence kavramı, sistemin bütün seviyesinde ortaya çıkan özelliklerin tekil parçaların analizinden türetilemeyeceğini ifade eder.⁶

Bu bağlamda güç, bir aktörün sahip olduğu bir kaynak olmaktan ziyade sistemin belirli bir durumudur. Piyasa dinamikleri, sosyal normların kendiliğinden oluşumu veya dijital ağların davranış kalıpları gibi fenomenler merkezi planlama olmaksızın düzen üretebilir.

Emergent güç:

• merkezi kontrol gerektirmez,
• dağıtık etkileşimlerden doğar,
• makro düzeyde yönlendirici etki yaratır.

Bu özellikler, gücü statik bir nesne değil, dinamik bir süreç olarak düşünmeyi gerektirir.

III. Emergia: Beliriş Yoğunluğu

Emergent güç ortaya çıkmadan önce belirli koşulların yoğunlaşması gerekir. Bu çalışma, bu yoğunluk alanını “emergia” kavramıyla ifade etmektedir.

Emergia:

• sistem içi etkileşim yoğunluğu,
• tarihsel zamanlama,
• çevresel parametreler,
• enerji akışları,
• ağ bağlantı seviyeleri gibi değişkenlerin bileşkesidir.

Emergia, emergence ile aynı değildir; emergence ortaya çıkan sonuçken, emergia bu sonucun potansiyelini oluşturur.

Bir girişimci örneği üzerinden düşünüldüğünde, aynı birey farklı dönemlerde aynı stratejiyi uyguladığında farklı sonuçlar elde edebilir. Bu fark, bireysel iradeden ziyade emergia yoğunluğunun değişmesinden kaynaklanır.

IV. Rezonans ve Aktör

Emergent sistemlerde aktör tamamen etkisiz değildir. Aktör, sistemle rezonans kurabilme kapasitesine sahiptir.

Rezonans, fiziksel anlamda bir sistemin doğal frekansına uygun bir uyaranla maksimum tepki vermesidir. Sosyal bağlamda bu, aktörün sistem koşullarıyla uyumlu hareket etmesi anlamına gelir.

Başarı veya başarısızlık çoğu zaman aktörün yeteneğinden ziyade sistem rezonansının oluşup oluşmamasıyla ilgilidir.

V. Zaman Boyutu ve Faz Geçişi

Güç teorilerinde çoğu zaman ihmal edilen unsur zamandır. Kompleks sistemlerde düzen, lineer süreçlerle değil eşik ve faz geçişleri yoluyla oluşur.⁷

Faz geçişi:

• uzun süre küçük değişimler birikir,
• kritik eşik aşılır,
• sistem ani dönüşüm yaşar.

Bu süreç, egemenliğin ani ortaya çıkışı veya hızlı güç kaymaları gibi fenomenleri açıklamada önemlidir.

Temporal power (zamansal güç), belirli bir tarihsel momentte doğru konumda bulunma avantajını ifade eder. Bu durum halk arasında “kader” olarak adlandırılan dışsal olumsallıklarla ilişkilidir.

VI. Görünmeyen Egemenlik

Görünmeyen egemenlik, emergent gücün makro düzeyde aldığı formdur. Bu egemenlik:

• tek bir aktöre ait değildir,
• merkezi değildir,
• davranışları yönlendiren alan etkisi üretir.

Bu modelde egemenlik bir fail değil, sistemin faz durumudur.

Bireyler bu egemenliği doğrudan kurmaz; ancak etkileşimleri bu alanın oluşmasına katkıda bulunur.

Sonuç

Bu makale, güç teorilerini ontolojik olarak yeniden sınıflandırarak emergent güç ve emergia kavramlarını merkeze alan yeni bir model önermektedir. Güç, yalnızca maddi kapasite veya kurumsal yapıların sonucu değildir; aynı zamanda sistemlerin belirli koşullarda ortaya çıkardığı emergent bir fenomendir. Görünmeyen egemenlik, bu fenomenin makro düzeydeki ifadesidir.

Dipnotlar

1. Steven Johnson, Emergence: The Connected Lives of Ants, Brains, Cities, and Software (New York: Scribner, 2001), 18–25.
2. Hans Morgenthau, Politics Among Nations (New York: Knopf, 1948), 13–20.
3. Michel Foucault, Power/Knowledge (New York: Pantheon, 1980), 98–110.
4. Manuel Castells, The Rise of the Network Society (Oxford: Blackwell, 1996), 469–475.
5. Pierre Bourdieu, Language and Symbolic Power (Cambridge: Harvard University Press, 1991), 163–170.
6. Jeffrey Goldstein, “Emergence as a Construct,” Emergence 1(1), 1999, 49–72.
7. Ilya Prigogine & Isabelle Stengers, Order Out of Chaos (New York: Bantam, 1984), 141–152.

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.