Kültür, her toplumsal kimliğin adeta omurgasıdır. Çünkü kültür, bir insan topluluğunu bir arada tutan niteliklerin ve özelliklerin toplamıdır; onu başkalarından ayırır. Ancak bu ayrışma, yeni şovmenlerin cahilce yaydığı gibi bir dışlama ya da düşmanlık anlamına gelmez. Bu başlı başına, insanın içini karartan başka bir tartışma konusudur.
Kültürün önemli alanlarından biri de yemek ve beslenmedir. Arap dünyasında humus ve felafel üzerine süregelen tartışmaları sıkça görürüz; bu tartışmalar bazen Mısır ile Şam bölgesi arasında, bazen de Araplar ile İsrail arasında yaşanır. Aynı şekilde mensef yemeği konusunda Ürdünlüler ile Filistinliler arasında da bir sahiplenme mücadelesi vardır. Oysa bu iki toplum arasındaki coğrafi mesafe, Ürdün Nehri adı verilen dar bir su şeridinden ibarettir. Buna rağmen tartışma sürüp gider.
Aynı yemeğin, ülkeden ülkeye hatta büyük ülkelerde bölgeden bölgeye değişmesi de dikkat çekicidir. Örneğin aslen Şam mutfağına ait olan yaprak sarması, Suudi Arabistan’ın farklı bölgelerinde farklı şekillerde yapılır. Hail bölgesinde kubeybe olarak bilinen tarz, diğer bölgelerdekinden belirgin biçimde ayrılır.
Yemek, yalnızca kültürle değil; siyaset ve dinle de iç içe geçmiş bir alandır. Yahudilikte koşer kuralları, Hristiyanlıkta komünyon ekmeği, İslam’da Ramazan ayı ve hurma bu ilişkinin açık örnekleridir.
Hurma ya da Mısırlıların dediği gibi belahtan (yaş hurma) söz etmişken şunu da belirtmeliyiz; hurma ağacı, Cezayir’den başlayıp Mısır üzerinden Arap Yarımadası’na ve Irak’a kadar uzanan geniş coğrafyada, Doğu Arap kültürünün derin unsurlarındandır. Suudi antropolog Saad es-Suveyyan'ın açıkladığı üzere, hurma ağacı ile deve -yani ekin ile sürü arasındaki bağ- düşünce dünyasını zenginleştiren güçlü kültürel ilişkiler barındırır.
Bugün hurma ve hurma ürünleri, öteden beri Suudi kültürünün en belirgin simgelerinden biridir. Mısır ise son yıllarda bu alanda önemli bir gelişme göstermiştir. Bu nedenle, İsrail hurmalarının kimliği etrafında yaşanan son tartışmaların gündeme gelmesi anlaşılabilir bir durumdur.
Mısır Bakanlar Kurulu Medya Merkezi, kısa süre önce bazı sosyal medya platformlarında dolaşıma giren ‘Mısır’ın İsrail menşeli hurma ithal ettiği’ yönündeki iddiaları kesin bir dille yalanladı. Bu iddiaların gerçekle hiçbir ilgisi olmadığını ve Mısır tarım ürünlerinin itibarını zedelemeyi amaçladığını vurguladı.
Merkez, Tarım Bakanlığı’nın 2025 yılı hurma ithalat verilerini de paylaştı. Buna göre Mısır’ın hurma ithalatında Suudi Arabistan ilk sırada yer alırken, onu Irak, Libya, Ürdün, Suriye, Sudan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) izliyor. Buna ek olarak Mısır’ın hurma üretimi ve ihracatında kaydettiği dikkat çekici artış da özellikle vurgulandı.
Bu hikâye, daha önce de belirtildiği gibi, yiyeceklerin ve tarım ürünlerinin taşıdığı kültürel sembollerin önemini ortaya koyuyor. Bunlar yalnızca insanların tükettiği ya da ticaretini yaptığı gıdalar değil; bundan çok daha fazlası. Onlar bir kültürün sembolü, bir milletin işareti. Nitekim Suudi Arabistan’ın hurma ağacını ulusal bir sembol olarak benimsemesi boşuna değil.
Yemek antropolojisi ve yemek sosyolojisi, son derece keyifli ve berrak bir araştırma alanıdır. Bu alan, insanlık tarihinin derin katmanlarını açığa çıkarır ve kimliklerin yüzeyselleştirilmesinin, aslında ruhları zehirleyen ve zihinleri çarpıtan bir süreç olduğunu açıkça gösterir.
*Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
Şarku'l Avsat
© The Independentturkish
