Dünya’da çevre sorunlarının yaşanmasıyla, uluslararası kuruluşlar, sürdürülebilirlik temeline dayanan, çevre dostu politikalar geliştirdi. Avrupa Yeşil Başkent yaklaşımı da, Avrupa Komisyonu tarafından geliştirilen, kentleri, çevre politikalarına göre değerlendiren bir yaklaşım. Önceki yazılarımda, ilk Avrupa Yeşil Başkent ödülünü kazanan Stockholm ve 2011 Yeşil Başkent ödülünü kazanan Hamburg’u ele aldım. Bu yazımda ise, 2020 yılı Avrupa Yeşil Başkent ödülünü kazanan Lizbon’dan bahsedeceğim.
2010 yılında Avrupa Komisyonu, kentlerin, çevre dostu politikalarını değerlendirebilmek için, Avrupa Yeşil Başkent yaklaşımını geliştirdi. Avrupa Yeşil Başkent ödülünü kazanabilmek için kentler, belirlenen değerlendirme göstergelerine göre değerlendirildi. Bu göstergeler, çevre kalitesi, hava kalitesi, atık yönetimi, enerji ve su tüketimi, açık yeşil alanlar ile ilişkili göstergeler. Avrupa Yeşil Başkent ödülünü kazanan kentler, çevre dostu stratejileri ile, başka kentler için ilham kaynağı oldu (European Green Capital, 2025).
Portekiz’in başkenti Lizbon, kalabalık bir nüfusa sahip olan bir kent. Kent, yaklaşık olarak günde 370.000 araç trafiği ve yılda 5 milyonu aşan turist sayısı nedeniyle, ciddi çevresel baskılarla karşı karşıya kalıyor. Lizbon, geliştirdiği çevre dostu stratejiler ile, 2020 yılında Avrupa Yeşil Başkent ödülünü kazandı. Lizbon’un Sürdürülebilirlik Vizyonunun merkezinde, “daha yeşil, daha dirençli ve yaşam kalitesi yüksek bir kent” yaklaşımı yer alıyor. Bu vizyonun üç temel unsuru: enerjiyi etkin kullanmak, suyu etkin kullanmak ve yeşil çözümler. Ayrıca Lizbon, 2050 yılına kadar, karbon nötr olmayı stratejik hedef olarak belirledi.
Açık Yeşil Alanlar ve Biyoçeşitlilik
Lizbon, iklim değişikliği ile mücadele edebilmek için, açık yeşil alanlar ile ilgili önemli stratejiler geliştirdi. Lizbon, açık yeşil alanları, yalnızca estetik açıdan değil, iklim değişikliği ile mücadele, halk sağlığı ve afet risklerinin azaltılması gibi işlevsel açıdan değerlendiriyor.
Lizbon 2012 yılında, kentteki yeşil alanları, yüzde 20 oranında arttırabilmek için, 9 tane yeşil koridor tanımladı. Kentte kullanılmayan parseller değerlendirilerek, ilk yeşil koridor oluşturuldu. 2017-2021 yılları arasında, 80.000 yeni ağaç dikildi.
Avrupa Yeşil Başkent ödülünü kazanan kentlerin önemli unsurlarından biri, kentte yaşayan insanların, açık yeşil alanlara erişiminin kolay olması. Lizbon’da yaşayan yerel halkın, yüzde 80’inin yaşadığı yerlerin, açık yeşil alanlara olan uzaklığı en fazla 300 metre. Açık yeşil alanlar, kentlerde, hava kalitesinin iyileşmesine, karbondioksit salınımının azalmasına katkı sağlar. Ayrıca, açık yeşil alanlar, kentte yaşayan insanların hem fiziksel, hem de psikolojik sağlığını da olumlu yönde etkiler. Lizbon’da açık yeşil alanlar içerisinde, açık alan spor imkanları ve bisiklet kullanımı da bulunmakta. Ayrıca Lizbon, Avrupa’da, kentsel biyolojik çeşitlilik eylem planına sahip olan nadir kentlerden biri.
2011 yılında, Kentsel Tahsis Bahçesi Programı geliştirilip, kent bahçelerinde, kentsel tarım teşvik edildi. Yerel yönetim, düşük gelir grubuna sahip insanlara, 100 metrekare bahçeyi ve tarım ile ilgili gereçleri ücretsiz olarak veriyor. Bu programın amacı, yerel halkın gıda gereksinimini karşılamak ve yerel halkın bazı projelere katılımını sağlamak.
Enerjiyi Etkin Kullanma
Lizbon’un önem verdiği çevre dostu stratejilerden biri de, enerjinin etkin kullanılması. Kent, 2015 yılından itibaren, tüm trafik ışıklarını LED sistemlere dönüştürerek, %94 oranında enerji tasarrufu sağladı. Bu sayede, yılda, 1500 tonun üzerinde karbondioksit salınımı azaltımı sağlandı.
Ayrıca, enerjiyi etkin kullanan kamu ve konut projeleri de, teşvik edildi. Kentte, yenilenebilir enerji kaynaklarından faydalanan projeler geliştirildi. Yenilenebilir enerji alanında “Gelecek Güneştir” yaklaşımı benimsendi..
Su Yönetimi
Avrupa’nın ilk kentsel geri kazanılmış su dağıtım şebekelerinden biri Lizbon’da kuruldu. Bu sayede, 2020 yılı itibarıyla, içme suyu kullanımında % 25 oranında tasarruf sağlandı. Ayrıca, ani sel risklerine karşı, 170 milyon avroluk altyapı yatırımları geliştirildi.
Atık Yönetimi
Lizbon’da otel, restoran ve marketlerden toplanan organik atıklar, Organik Islah ve Geri Kazanım Tesisi’ne gönderilip, biyogaz ve kompost elde ediliyor. Kentteki “Re- Food for Good” hareketi, kentte, organik atıkların değerlendirilmesi açısından yapılan en iyi uygulamalardan biri. 2010 yılında başlayan hareket, zamanla ülkenin tümüne yayılmış. Bu hareketin amacı, gıda israfını ve organik atık miktarını azaltmak. Bu hareket ile, restoranlar ve oteller, fazla olan gıdalarını toplayıp, gereksinimi olan insanlara dağıtıyor.
Sürdürülebilir Ulaşım Politikaları
Lizbon, sera gazı emisyonlarını, 2012 yılına kıyasla, 2030 yılına kadar %60, 2050 yılına kadar ise, %100 azaltmayı hedefliyor. Bu kapsamda, en büyük azaltım potansiyelinin, ulaştırma sektöründe olduğunu belirtiyor. 2016-2030 döneminde, toplam emisyon azaltımının %55’inin ulaşım politikalarından sağlanması öngörülüyor.
Bu hedefler doğrultusunda, yerel yönetim, toplu taşımayı teşvik eden projeler geliştirdi. Tramvay hatlarının yeniden genişletilmesiyle, günde yaklaşık olarak, 10 bin aracın trafikten çekilmesi hedeflendi. Ayrıca, çevre dostu ulaşım olan bisiklet kullanımını teşvik etmek için, bisiklet yolları ağı, 200 km’ye çıkarıldı.
Lizbon, iklim değişikliği gibi çevre sorunları ile mücadele edebilmek için, enerjiyi ve suyu etkin kullanan, sürdürülebilir ulaşım sistemlerini teşvik eden, açık yeşil alanları ve biyolojik çeşitliliği koruyan çevre politikaları geliştirmiş. Lizbon’un çevre stratejileri, özellikle Akdeniz ve Güney Avrupa kentleri için örnek teşkil ediyor.
Kaynak
European Green Capital (2025), https://environment.ec.europa.eu/topics/urban-environment/european-green-capital-award_en
Lisbon European Green Capital 2020 (2026), https://environment.ec.europa.eu/topics/urban-environment/european-green-capital-award/winning-cities/lisbon-2020_en
European Green Capital – EGCA 2020 Lisbon’s Presentation (2026), https://circabc.europa.eu/ui/group/c6e126de-5b8c-4cd7-8d36-a1978a2a63de/library/278c28a6-4e70-4e28-ae6e-e36990248102/details?download=true
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
