Dünyada her yıl milyarlarca metreküp su hiçbir şekilde test edilmeden doğaya karışıyor. Bu atık suyun yüzde 80’den fazlasını oluşturuyor. CEA Paris Saclay Üniversitesi ve CERN'de çalışan Dr. Mehmet Özgür Şahin ve uluslararası bilim insanlarından oluşan bir ekip, yalnızca cep telefonu kamerasını kullanarak suyun renk ve bulanıklığını ölçen “QualiWater” adlı yapay zeka destekli bir uygulama geliştirdi. Uygulama, pahalı laboratuvar cihazlarının yaptığı bazı ölçümleri saniyeler içinde herkesin erişimine açmayı hedefliyor.
Suyun günlük yaşamın her alanında vazgeçilmez olduğuna dikkat çeken Dr. Şahin, önümüzdeki 100 yılda suyun dünyanın en büyük sorunlarından biri olacağını vurguluyor. Şahin, bu nedenle farklı üniversitelerden saygın bilim insanlarıyla birlikte su kalitesi ölçümünü herkesin yapabileceği bir hale getirmek için QualiWater üzerinde çalışmaya başladıklarını belirtiyor.
Renk, bulanıklık ve askıda katı madde ölçümleri cep telefonunda
Bir suyun temiz veya kullanılabilir olup olmadığını anlamak için çok sayıda farklı testin yapılması gerekiyor. QualiWater, optik olarak algılanabilen testlere odaklanarak hassas bir şekilde suyun rengini, bulanıklık değerlerini ve işletmelerin ayrıntılı olarak değerlendirebileceği askıda katı madde miktarını ölçüyor. Dr. Şahin, bu testlerin özelliklerini şöyle açıklıyor: "Normal şartlarda, bahsettiğimiz bu renk ölçümünü yapmak için 500 bin ile 1 milyon TL arası değişen hassas cihazlar gerekiyor. Bu cihazların özellikleri, etraftaki renk değişimlerinden bağımsız olarak suyun rengini hassas bir şekilde ölçebilmeleri."
Dr. Şahin, günlük hayatta beyaz bir kağıdın farklı ışık türlerinde farklı görünebildiğini hatırlatarak, geliştirdikleri yapay zeka algoritmalarının bu arka plan etkisini sudan ayırdığını söylüyor. Bu süreçte, CERN’de CMS deneyinde Higgs parçacığını bulmak için kullanılan veri analiz tekniklerinden esinlenildiğini belirten Şahin, ölçümlerin laboratuvar cihazları kadar kesin olmadığının altını çizerek, ancak günlük kullanım ve erken uyarı sistemi için yeterli doğruluğa ulaşıldığını vurguluyor.
Uluslararası ekip tarafından geliştirildi
Algoritmanın geliştirilmesinde Imperial College London, Cambridge EBI, Paris-Saclay Üniversitesi ve École Polytechnique gibi dünyanın önde gelen kurumlarından bilim insanları yer aldı. Uygulamanın güvenilirliğini test etmek için hassas spektrofotometre adı verilen cihazlarla karşılaştırmalı ölçümler yapıldığını anlatan Dr. Şahin sonuçları şöyle açıklıyor: "Elde edilen veriler, hassas spektrofotometre cihazlarıyla yapılan ölçümlerle karşılaştırıldı ve yer yer 1–2 birimlik farklar olmakla birlikte yüzde 5’e kadar hata payı gözlemlendi.”
Akademik değer konusunda da önemli bir açıklama yapan Dr. Şahin, "Bizim için akademik olarak bir şeyin değerli olması için hakemli dergilerde yayınlanması gerekiyor. Şu anda yine bu bilim insanları ve hatta ODTÜ'den farklı bilim insanları ile birlikte bir yayın üzerinde çalışıyoruz ve kısa süre içerisinde bunun da tamamlanmasını hedefliyoruz" diyor.
Günlük hayatta kullanılan su da test edilebilecek
QualiWater yalnızca üretim tesisleri ve şirketler için değil, günlük hayatta kullandığımız sular için de geliştirildi. İnsanların sadece içtikleri değil, el yıkarken ya da diş fırçalarken kullandıkları suyun da sağlık üzerinde etkisi olduğunu hatırlatan Dr. Şahin, şunları söylüyor: “Uygulama “bu su içilebilir” gibi net bir yargı vermiyor; ancak “bu su kullanılamaz, içilmemeli” uyarısını yapabiliyor. Böylece kullanıcıların filtreleme sistemlerine başvurması veya uzman desteği alması mümkün oluyor.”
Dr. Şahin, Türkiye’de sayılı eğitim kurumlarından birinin kampüsünde yapılan testte suyun kullanılamaz seviyede çıktığını belirterek, bunun her zaman işletmelerden kaynaklanmadığını; eski borular, yağmur sularının karışması veya altyapı sorunlarının da etkili olabildiğini ifade ediyor. Şahin, uygulamanın, şişe suyu ile musluk suyu arasında oluşabilecek en küçük renk farklarını bile ayırt edebilecek hassasiyete sahip olduğunu ekliyor.
“Bu su kullanılmamalı diyebiliriz”
Dr. Mehmet Özgür Şahin, QualiWater’ı bir “erken uyarı sistemi” olarak tanımlıyor ve şu değerlendirmeyi yapıyor: "Biz hiçbir şekilde tabii ki 'bu su içilebilir' ya da 'bu su kullanılabilecek seviyede' diyemeyiz. Ama 'bu su kullanılamaz, bu su içilemez' mesajını verebiliriz. Ve bu sayede eğer mesela kullanılan suyun değeri belirli bir seviyenin üstündeyse, filtreleme sistemlerine başvurabilirsiniz veya uzmanlardan yardım alabilirsiniz."
Dr. Şahin, ölçümlerin laboratuvar cihazları kadar kesin olmadığını fakat günlük kullanım ve ön değerlendirme için yeterli olduğunu, testlerin kolay ve erişilebilir hale gelmesiyle hem bireylerin hem de fabrikaların suyu düzenli olarak ölçebileceğini belirtiyor. Uygulamanın temel hedefinin, suyun doğaya ve içme suyu sistemlerine ölçümsüz karışmasının önüne geçmek ve ölçüm kültürünü yaygınlaştırmak olduğunu vurguluyor.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
