Uzay rekabeti yeni bir evreye girdi. Bu evrede ülkeler artık ay misyonlarının prestijini değil, alçak dünya yörüngesinin tıkanan şeritlerini tartışıyor. Ve bu tartışmanın kazananı, bugün en fazla uydu fırlatan değil, bu fırlattıklarını yarın da yönetebilen taraf olacak.

Güncel veriler tablonun ne denli çarpıcı olduğunu ortaya koyuyor. Dünya yörüngesinde şu an faaliyet gösteren ABD’ye ait aktif uydu sayısı 11 bini aşmış durumda. Bu yörünge nüfusunun yaklaşık 10 bin 300'ü tek başına SpaceX'in Starlink takımyıldızına ait. Yani küresel uzay rekabetinin en büyük aktörü artık bir hükümet değil, bir şirket.

ABD'nin devlet ve diğer ticari aktörlerinin toplam uydu gücü, Starlink denklemden çıkarıldığında Çin ile neredeyse eşitlenmiş duruma geliyor. Bu basit aritmetik, Washington'ın uzay egemenliğinin özel sektör dinamikleriyle ne kadar iç içe geçtiğini gösteriyor.

Çin bu asimetriye karşılığı kendi yöntemiyle veriyor: devlet eliyle mega takımyıldız. Guowang (Devlet Ağı) ve Qianfan (Bin Yelken) projeleriyle yürüttüğü sistem, 2030'ların ortasına kadar 26 binden fazla uyduyu yörüngeye taşımayı hedefliyor. Bunun için gereken fırlatma hızını da üretiyor.

2018'de 38 fırlatmayla başlayan süreç, 2025'te 97'ye, 2026 hedefiyle 140'ın üzerine çıktı. ABD'nin Falcon 9 teknolojisine verilen yanıt, metan motorlu ve yeniden kullanılabilir Zhuque-3 roketiyle geldi; Aralık 2025'teki başarılı orbital fırlatma, Çin'in yeniden kullanılabilirlik evresine girdiğinin resmi ilanıydı.

Ancak bu yarış yalnızca niceliksel değil, niteliksel bir dönüşümü de kapsıyor. Uyduların sivil ve askeri sınırları artık anlamlı biçimde çizilemiyor. Taktik haberleşme, anlık coğrafi istihbarat ve keşif faaliyetleri giderek daha fazla ticari takımyıldızlar üzerinden yürütülüyor. Bu durum ticari uyduları doğrudan askeri hedef haline getiriyor.

Çin'in uzay çöplerini temizlemek amacıyla geliştirdiği robotik kollu uydular, barış döneminde yörünge sürdürülebilirliğine hizmet ediyor; olası bir çatışmada rakip uyduları yakalayıp yörüngeden çıkarabilecek sistemlere dönüşme potansiyeli taşıyor. Savunma analistleri bu tabloyu "çift kullanımlı kaygısı" başlığında tartışıyor, ancak güvenlik ikilemi her geçen ay daha somut bir hal alıyor.

Kinetik boyut da ayrıca gündemde. Çin 2007'de, ABD 2008'de, Hindistan 2019'da, Rusya ise 2021'de doğrudan yükselimli uydusavar füze testleri gerçekleştirdi. Her test, yörüngede kalıcı enkaz bulutları bıraktı. ABD 2022'de bu testlere tek taraflı moratoryum ilan etti; Japonya ve Kanada da bu adıma katıldı. Ama kinetik olmayan alternatifler, yani sinyal karıştırma, GPS aldatmacası ve lazerle optik sensör körleme, hibrit savaş doktrinlerinin ayrılmaz parçası olmayı sürdürüyor.

Fiziksel gerçeklik de bu rekabete kendi sınırlarını dayatıyor. Bilim insanları alçak dünya yörüngesinin güvenli taşıma kapasitesini yaklaşık yüz bin aktif uydu olarak hesaplıyor. Mevcut fırlatma temposu devam ederse bu sınıra 2050 öncesinde ulaşılacak.

Nature dergisinde yayımlanan bir simülasyon çalışması, 2040 yılında yörüngede tam 560 bin aktif uydunun bulunacağını öngörüyor. Bu sayıya ulaşıldıktan sonra tek bir çarpışma zincirleme reaksiyon başlatabilir; Kessler Sendromu olarak bilinen bu senaryoda ilgili irtifa bandı onlarca yıl boyunca kullanılamaz hale gelir.

Bağımsız yörünge hizmeti kuruluşlarının çarpışma realizasyon saati analizleri daha da endişe verici: aktif uyduların otonom manevra kabiliyetleri devre dışı kalırsa, mevcut yörünge yoğunluğunda katastrofik büyüklükte bir çarpışma kaçınılmaz hale geliyor.

Astronomi da bu rekabetten payını alıyor. Yüz binlerce uydunun güneş ışığını yansıtarak teleskop görüntülerinde bıraktığı parlak izler, yeni nesil gözlemevlerini işlevsiz kılıyor. 2040 projeksiyonları NASA'nın SPHEREx ve ESA'nın ARRAKIHS teleskoplarının çekeceği görüntülerin yüzde doksanaltısının bu kirlilikten etkileneceğini gösteriyor. Derin uzaydan gelen kozmik sinyallerin takibi, uydu izleri nedeniyle giderek imkânsız hale geliyor.

Bütün bu tablonun karşısında uluslararası hukuk belirgin şekilde yetersiz kalıyor. 1967 tarihli Dış Uzay Antlaşması, ticari mega takımyıldız gerçekliğini kapsayacak araçlardan yoksun. Uzay çöplerinin kim tarafından, hangi maliyetle ve nasıl temizleneceğine dair bağlayıcı bir yükümlülük henüz mevcut değil.

Üstelik mevcut hukukta, bir devletin rızası olmaksızın onun işlevsiz uydusuna müdahale etmek egemenlik ihlali sayılıyor. Bu yasal boşluk, enkaz sorununu diplomatik bir çıkmaza dönüştürüyor. ESA'nın 2028'de fırlatmayı planladığı ClearSpace-1 misyonu aktif enkaz temizleme teknolojisini test edecek, ancak bu tek bir misyonun ötesinde küresel bir düzenleme çerçevesini zorunlu kılıyor.

Yörünge jeopolitiği önümüzdeki 30 yılın belirleyici rekabet alanına dönüşüyor. ABD'nin ticari tekel gücüne dayalı modeli ile Çin'in devlet eliyle hızlandırdığı milli takımyıldız stratejisi arasındaki gerilim, yalnızca teknolojik bir rekabet değil, ortak bir kaynağın yönetim krizi. Uzayı kazanmak artık oraya ulaşmak değil, orayı sürdürülebilir kılmak meselesi.

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.