Islak hazne sıcaklığı tehlikesi

Islak hazne (termometre) sıcaklığı, hava sıcaklığı ve nemi birleştirerek nemin ne kadar etkili bir şekilde buharlaşabileceğini ölçer. 

Islak hazne (termometre) sıcaklığı, terin vücudu ne kadar etkili bir şekilde serinletebildiğini ölçer; bu değer yüksek olduğunda, nispeten daha düşük sıcaklıklar bile tehlikeli derecede rahatsız edici hissedilebilir.

Islak hazne (termometre) sıcaklığı, sıcak ve nemli havanın ne kadar tehlikeli olabileceğini anlamak için en önemli ölçütlerden biridir.

Islak termometre sıcaklığı (WBT), temel olarak havanın sadece buharlaşma yoluyla soğuyabileceği en düşük sıcaklıktır.

Bu değer önemlidir çünkü insan vücudunun terleme yoluyla kendini ne kadar iyi soğutabildiğini gösterir.

Nem oranı yüksek olduğunda ter düzgün bir şekilde buharlaşmaz, bu nedenle vücut kendini soğumakta zorlanır.

Sıcak olduğunda, vücudumuz terleme yoluyla soğur. Köpekler bizim gibi terlemezler.

Bunun yerine, vücut sıcaklıklarını düzenlemek için çoğunlukla nefes nefese kalmaya güvenirler.

• Kuru hava: Islak hazne sensöründen su hızla buharlaşır. Bu hızlı buharlaşma büyük miktarda ısıyı emer ve bu da ıslak termometre sıcaklığının kuru termometre sıcaklığından önemli ölçüde düşük olmasına neden olur.
   
• Yüksek nemli hava: Hava doygunluğa daha yakındır, yani daha az nem buharlaşabilir. Buharlaşmanın az olması daha az soğumaya neden olur ve bu da Islak Isı Eşiği'ni Kuru Isı Eşiği'ne çok daha yaklaştırır.
   
• Yüzde 100 nem (doymuş hava): Havaya su buharlaşamaz. Buharlaşma yoluyla soğuma olmadığı için termometre ampulü çevredeki hava ile aynı sıcaklıkta kalır. Bu nedenle, Kuru Termometre Sıcaklığı (DBT) ve Yaş Termometre Sıcaklığı (WBT) tam olarak eşittir.

Şekil 1. Kuru sıcaklık ile ıslak hazne sıcaklığı arasındaki fark

Şöyle düşünün: Hava kuruysa, ter kolayca buharlaşır ve vücudu soğutur.

Ortalama bir insanın derisinde 2 ila 4 milyon ter bezi bulunur.

Ter, cilt yüzeyinden buharlaşırken vücuttan ısı çeker ve beden sıcaklığını dengede tutar.

Ancak havadaki nem yükseldikçe bu mekanizma bozulmaya başlar.

Bu, gerçek hava sıcaklığı aşırı görünmese bile, insanların ısı kaybetmekte zorlandığı anlamına gelir.

Diğer yandan uzun süreli terleme ayrıca dehidrasyona neden olabilir ve bazen böbrek yetmezliğine yol açabilir.

Hava nemliyse, ter yavaş buharlaşır ve serinletme çok daha az etkili olur ve vücut ürettiği ısıyı dışarı atamaz.

Islak hazne sıcaklığı, vücudunuzun kendini ne kadar iyi soğutabileceğinin tek bir ölçüsünde ısıyı ve nemi birleştirir.

Yani özünde, ıslak hazne sıcaklığı, vücudun doğal olarak kendini serinletmenin ne kadar zor olduğunu yansıtır.
Basit bir benzetme, ıslak bir beze sarılmış bir termometredir.

Bezden su buharlaştıkça termometre soğur. Sabitlendiği sıcaklık, ıslak hazne sıcaklığıdır.

Nem, sıcaklık riskini katlanarak artırır.

 
Islak hazne sıcaklığı risk seviyesi;

• 25°C'nin altında: Sağlıklı insanlar için genellikle yönetilebilir
• 25–28°C: Özellikle egzersiz sırasında artan ısı stresi görülür. 
• 28–31°C: Uzun süreli açık hava aktiviteleri için tehlikeli
• 31–35°C: Ciddi ısı hastalığı riski
• 35°C civarı: Hiç serinleyemezsiniz. Serinletme olmadan 6 saatten sonra hayatta kalma olasılığı düşük (%100 nisbi nem ve 35 derece kuru sıcaklık veya %82,5 nisbi nem ve 35 derece).

Risk altındaki kişiler ıslak hazne sıcaklığı 22 °C’den itibaren zorlanmaya başlar; bu da 25 °C ve üzeri sıcaklıkların onları ciddi sağlık riskine maruz bıraktığı anlamına gelir.

31°C'nin üzerindeki ıslak hazne sıcaklıkları, fiziksel uygunluktan bağımsız olarak, çoğu açık hava işçisinde 2-3 saat içinde ısı çarpmasına neden olur.

Açık havada çalışmayı gerektiren özellikle sahil şehirlerinde, nemli bölgelerde, barajların ve göllerinde çevresinde ve tropikal bölgelerde tarım işçileri, inşaat işçileri ve ulaşım işçileri, çalışmanın ölüm riski, çalışmamanın ise açlık anlamına geldiği koşullarla giderek daha sık karşı karşıya kalır.
 

Şekil 2. 35 °C ıslak hazne sıcaklığında çalışanlar

Sıcakların etkisiyle deniz, göl ve barajlarda daha fazla buharlaşma oluşmakta ve buda sahip şehirlerini daha nemli hale getirmektedir. Nemli ve sıcak hava ıslak hazne sıcaklıklarını artırmaktadır. 

35°C'nin (örneğin hava sıcaklığı 40 °C ve nem oranı %75) üzerindeki ıslah hazne (termometre) sıcaklıklarına altı saatten fazla maruz kalmak, gölgeli ve havalandırılmış koşullarda dinlenen sağlıklı genç bir yetişkin için bile ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.

Yaşlılar, açık havada çalışanlar ve belirli tıbbi rahatsızlıkları olan kişiler için ise çok daha düşük sıcaklıklarda tehlikeli etkiler meydana gelebilir.

Klimasız ortamda 6 saatten uzun süre 35°C'lik ıslak hazne sıcaklığı, insan hayatta kalma sınırının üst sınırını temsil eder, ancak zararlı etkiler genellikle bu eşiğe ulaşılmadan çok önce hissedilir.

Nisbi nem arttıkça:

• Ter daha az verimli buharlaşır.
• Vücut iç sıcaklığı daha hızlı artar.
• Kardiyovasküler stres yoğunlaşır.
• Ve iyileşme giderek zorlaşır.

Yüksek ıslak hazne sıcaklığı koşullarında kendinizi koruma;

• Klimalı veya iyi havalandırılan alanlarda kalınmalı (ABD’deki evlerin yaklaşık %90’ında klima bulunurken, Avrupa’da bu oran %20 civarındadır)
• Dışarıda yürüyüş yapmamalı. 
• Düzenli olarak bol su içilmeli.
• En sıcak saatlerde yorucu aktivitelerden kaçınılmalı.
• Vantilatör kullanılmalı, ancak çok yüksek nemli sıcaklıklarda vantilatörlerin tek başına yeterli olmayabileceğini unutulmamalı.
• Yaşlıları, bebekler, çocukları ve tıbbi rahatsızlığı olanları kontrol edilmeli.
• Güneş battıktan sonra dahi akşam yürüyüşe çıkmamalı, çünkü gündüzleri ısıyı emen betonlar ısı yaymaya başlar.
• Ağaç gölgesinde dinlenilmeli. 
• Dışarıdayken şapka ve güneş gözlüğü takınız. 

Yaşlıysanız, hamileyseniz, küçük çocuklarınız varsa, kronik bir rahatsızlığınız varsa veya açık havada çalışıyorsanız ekstra dikkatli olunmalı

Vücudunuz soğuma emrini aldığında, gözenekler açılır ve ter akar.

Hindistan, Pakistan ve Bangladeş’te ıslak hazne sıcaklığı 29 derece civarındadır.
     

Şekil 3. Pakistan, Hindistan ve Bangladeş’te ıslak hazne sıcaklıkları 

Türkiye’de ıslak hazne sıcaklığına bağlı olarak kaç insan hastalanmakta ve ölmekte tespit edilmesi gerekir. 

Adana ve Antalya bölgesinde Islak hazne sıcaklığı gündüz saatlerinde 24 ila 25 derece arasında değişmektedir. 
 

Şekil 4. Adana ve Antalya bölgesinde ıslak hazne sıcaklığı 

Türkiye’de nisbi nem oranı doğru şekilde ölçülmeli, Kahramanmaraş, Pazarcık’ta nisbi nem sürekli yüzde 95.

Neden?

İnsanlar ıslak hazne sıcaklığından çok daha yüksek kuru sıcaklıklara dayanabilirler.

Bu yüzden Türkiye’de acilen ıslak hazne sıcaklığı değerleri saatlik olarak tespit edilmeli ve kamuoyu ile paylaşılmalı. 

Daha fazla sıcaklık → daha fazla serinletme talebi → daha yüksek enerji tüketimi → daha fazla emisyon → daha fazla sıcaklık demektir. 

Son olarak Islak hazne sıcaklığı, soğutma kulesinin tasarımı ve boyutlandırılması için çok önemlidir.

Soğutma kulesi, suyu buharlaşma yoluyla ortam sıcaklığından daha düşük ve ıslak termometre sıcaklığına yaklaşan sıcaklıklara kadar soğutur.

^Kaynaklar:

^{1.  https://www.wired.com/story/sweat-is-helping-you-survive-climate-change/?utm_social-type=owned&utm_source=facebook&mbid=social_fb_sci&utm_medium=social&utm_brand=wired-science&mibextid=Zxz2cZ&fbclid=IwY2xjawSod2NleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeY-sbzCc4UVNB4k2DtkvXQExanikfcjQ3_kgc9VO94R9w39Gk9lEvAdaS-m8_aem_UdY3H2aOIW2ewEB1fqcuRQ
2.  https://unu.edu/ehs/article/what-wet-bulb-temperature-and-why-does-it-matter
3.  https://www.nature.com/articles/s41467-026-70485-1
4.  https://www.omnicalculator.com/physics/wet-bulb
5.  https://www.windy.com/tr/-Ya%C5%9F-term-s%C4%B1c--wetbulbtemp?wetbulbtemp,38.229,35.001,6,m:ekuaiCs
6.  https://zoom.earth/maps/temperature-wet-bulb/#view=37.31,34.87,5.71z/model=icon}

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.