Geçen gün haber bültenlerine yansıyan ama derinlemesine tahlil edilmediğinde sıradan bir devlet başkanı seyahatinden ibaretmiş gibi görünen bir gelişme var: Kamerun Cumhurbaşkanı Paul Biya’nın tam 74 gün süren gizemli Cenevre seyahatinin ardından Yaounde’ye geri dönmesi.

Soru şu: 93 yaşında, 44 yıldır iktidar koltuğunu elinde tutan ve dünyanın görevdeki en yaşlı devlet başkanı unvanını taşıyan bir aktör, tam 74 gün boyunca ülkesinden uzakta ne yapar?

Ve daha da önemlisi, bu uzun yokluk Kamerun’un devlet mimarisi ve Orta Afrika jeopolitiği açısından ne anlama geliyor?

Olayın derinine indiğimizde, karşımıza sadece bir sağlık seyahati ya da yaşlı bir liderin dinlenme süreci çıkmıyor; tam aksine, Sahra Altı Afrika’da neo-patrimonyal devlet yapısının nasıl işletildiğine dair adeta bir ders kitabı örneği çıkıyor.

Biya, 7 Haziran’da "özel ziyaret" adı altında İsviçre’ye gittiğinde pek çok çevre, "Kamerun’da iktidar boşluğu mu doğuyor?" sorusunu sormaya başlamıştı. Fakat sürecin 58’inci gününe geldiğimizde gördük ki, Cenevre’deki bir otel odasından atılan imzalarla Kamerun ordusu ve güvenlik bürokrasisi baştan aşağı yeniden dizayn edildi.

Cumhurbaşkanlığı Muhafız Alayı Komutanı Beko'o Abondo’nun tuğgeneralliğe terfi ettirilmesi, kara, hava, deniz kuvvetleri ile jandarma teşkilatında eş zamanlı olarak gerçekleşen üst düzey atamalar bunlar arasında en göze çarpanlar.

Bütün bunlar bize gösteriyor ki; Paul Biya ülkesinde fiziksel olarak bulunmasa dahi, devletin kurumsal omurgasını tutan müstahkem kaleleri (yani orduyu ve istihbarat ağını) uzaktan yönetebilecek kadar güçlü bir vesayet mekanizması kurmuş durumda. Bu durum, stratejik literatürde "uzaktan kumandalı otokrasi" olarak tanımlayabileceğimiz bir siyasal mühendislik başarısı.

Biya’nın 1982’den bu yana, yani tam 44 yıldır iktidarda kalabilmesinin arkasında yatan temel jeopolitik ve sosyolojik akıl da tam olarak budur. Anayasa değişiklikleriyle dönem sınırlamasını kaldırarak iktidarını meşrulaştıran, en son Ekim 2025 seçimlerinde sekizinci kez koltuğa oturan Biya, Frankofon Afrika’da Fransa’nın ve Batılı aktörlerin "istikrar" adına göz yumduğu, hatta el altından desteklediği klasik bir statüko figürü.

Batı, Afrika’da her ne kadar demokrasi ve insan hakları söylemlerini bayraklaştırsa da, söz konusu Kamerun gibi Körfez bölgesi için kritik, Sahra Altı geçiş hattında yer alan stratejik bir ülke olduğunda, "tanıdık ve kontrol edilebilir otokratı" belirsiz bir demokratik geçiş sürecine tercih etmekte.

74 günün ardından Yaounde Havalimanı’na inip makam aracının penceresinden halka el sallayan 93 yaşındaki Biya görüntüsü, küresel sistemin Afrika’ya reva gördüğü donmuş siyasal yapının canlı bir sembolü. Ancak bu tablonun bir de arka planı var. Kamerun’da Biya sonrası dönem için alttan alta çok sert bir güç mücadelesi yürütülüyor.

Biya’nın Cenevre’de bulunduğu sırada orduda yaptığı kritik atamalar, aslında kendisinden sonra başlayacak olası bir kriz veya darbe girişimine karşı şimdiden alınan bir önlem olsa gerek. Bir diğer deyişle Biya, kendi halefini belirleme sürecini ordunun üst kademesini konsolide ederek garanti altına almaya çalışıyor.

Neticede, Biya’nın 74 günlük kaybı ve ani dönüşü, Kamerun’da kişiselleşmiş iktidar yapısının ne kadar kırılgan ama bir o kadar da kurumlaşmış vesayet bağlarıyla korunduğunu kanıtlıyor. 100 yaşına kadar yönetme potansiyeli konuşulan bir liderin gölgesinde yaşayan Kamerun halkı için ise bu durum, derin bir belirsizliğin ve ertelenmiş bir siyasal krizin habercisi.

Küresel aktörlerin ve bölgesel güçlerin bu oyunu çok iyi okuması gerekiyor. Zira Biya’nın fiziki yokluğu gerçekleştiğinde, arkasında bıraktığı ordudaki bu yeni dengeler Orta Afrika’nın kaderini doğrudan tayin edecek.

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.