I. Egemenliğin Geometrik Problemi
Klasik güç teorileri egemenliği ya bir aktöre ya da bir kuruma bağlamıştır. Ancak kompleks sosyal sistemler incelendiğinde, birçok düzenin merkezi komut olmadan oluştuğu görülmektedir. Bu durum, egemenliği statik bir özne yerine dinamik bir alan olarak düşünmeyi gerektirir.¹
Alan ontolojisi egemenliği, bireylerin içinde hareket ettiği kuvvet çizgileri olarak yorumlar. Bu yaklaşım, fiziksel sistemlerde kullanılan vektör alanı (vector field) kavramıyla modellenebilir.
II. Vektör Alanı Nedir?
Fizikte vektör alanı:
- uzayın her noktasında
- bir yön ve büyüklük taşıyan kuvvetlerin dağılımını ifade eder.²
Yerçekimi alanı buna klasik bir örnektir:
- kimse yerçekimini “yönetmez”,
- ancak tüm nesneler aynı eğilime maruz kalır.
Sosyal sistemlere uygulandığında:
egemenlik = davranış yönelimlerini belirleyen görünmez vektör alanı.
III. Emergent Güç ve Alan Oluşumu
Vektör alanı merkezi bir tasarımla oluşmaz; çoklu etkileşimlerin sonucu ortaya çıkar.
Bu bağlamda:
- bireyler lokal kararlar alır,
- ağlar oluşur,
- geri besleme mekanizmaları çalışır,
- makro düzeyde yönlü bir alan ortaya çıkar.
Bu alan:
- tekil aktörlere indirgenemez,
- fakat aktörlerin davranışlarını yönlendirir.
IV. Emergia: Alan Yoğunluğu
Alanın gücü sabit değildir; emergia tarafından belirlenir.
Emergia:
- etkileşim yoğunluğu,
- bilgi akışı,
- ekonomik enerji,
- kültürel momentum
gibi parametrelerin bileşkesidir.
Emergia arttıkça:
- alanın vektörleri güçlenir,
- davranışların yönü daha belirgin hale gelir.
V. Attractor ve Akış Çizgileri
Dinamical systems teorisinde attractor, sistemin yöneldiği kararlı durumdur.³
Geometrik modelde:
- attractor = vektör alanının çekim merkezi.
Akış çizgileri (flow lines):
- bireylerin zaman içinde izlediği yönelim yollarıdır.
Bu nedenle insanlar çoğu zaman özgür seçim yaptıklarını düşünseler de aslında alanın akış çizgileri boyunca hareket ederler.
VI. Rezonans: Aktörün Alanla Hizalanması
Aktörler alanı tamamen kontrol edemez; ancak rezonans kurabilir.
Rezonans:
- aktör stratejisinin alan yönüyle hizalanmasıdır.
Bu durumda:
- küçük aktörler bile büyük etki yaratabilir,
- çünkü alanın mevcut yönünü amplifiye ederler.
VII. Kader: Alanın Başlangıç Geometrisi
Chaos theory’ye göre başlangıç koşulları sistemin evrimini belirler.⁴
Bu modelde kader:
alanın başlangıç geometrisi.
Aktörler bu geometriyi seçmez; ancak içinde hareket eder.
VIII. Görünmeyen Egemenlik
Görünmeyen egemenlik:
- stabil hale gelmiş vektör alanıdır.
Bu egemenlik:
- görünmez,
- merkezi değildir,
- ancak davranışları yönlendirir.
Egemenlik bu anlamda:
bir kişi değil, bir yönlendirme alanıdır.
Sonuç
Egemenliği vektör alanı olarak modellemek, güç teorilerinde ontolojik bir dönüşüm önerir. Emergent güç, emergia yoğunluğu belirli eşikleri geçtiğinde oluşan bir alan fenomenidir. Görünmeyen egemenlik ise bu alanın stabil attractor durumudur. Bu yaklaşım, gücü nesne veya aktör yerine yönlendiren akışlar olarak yeniden düşünmeyi mümkün kılar.
Dipnotlar
- Michel Foucault, Power/Knowledge (Pantheon, 1980), 98–110.
- David J. Griffiths, Introduction to Electrodynamics (Pearson, 2013), 67–74.
- Steven Strogatz, Nonlinear Dynamics and Chaos (Westview Press, 1994), 139–148.
- Edward Lorenz, “Deterministic Nonperiodic Flow,” Journal of Atmospheric Sciences, 1963.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
