Ayçiçeği, soya ve kanola gibi bitkilerden üretilen trafo yağları enerjinin geleceğine bitkisel çözümler sunuyor. Cargill, Aldemdağ Kimya tesislerinde ürettiği bitkisel yağ türevleriyle dünyanın veri merkezlerinin trafo yağlarını üretiyor, tarıma değer ve döngüsellik katıyor. FR3, şirketin 8 yıl önce geliştirdiği patentli bir ürün. Türkiye’de Dilovası tesislerinde 2019’da üretimi başlayan bitkisel yağ, Türkiye’nin dünya trafo pazarındaki yükselmesinin ardındaki gizli güç olarak öne çıkıyor. Yatırım, Türkiye’nin trafo ihracatında küresel bir merkeze dönüşmesine katkı sunuyor.
Veri merkezleri Türkiye’nin bitkisel yağlarıyla çalışıyor
Google, IBM, Microsoft gibi şirketlerin veri merkezleri Türkiye’nin yerli ürettiği trafo ve trafo yağlarıyla besleniyor. ChatGPT, Gemini, Tesla Türkiye’de üretilen kanola gibi bitkilerden elde edilen yağlarla güvenli şekilde ısınıyor, soğutuluyor ve bilimin geleceğini şekillendiriyor. Bitkisel yağlar, eskiden kullanılan fosil yakıt bazlı yağlara kıyasla, trafoların izolasyon kâğıdının ömrünü 8 kat, trafo kapasitesini yüzde 20’ye varan oranda artırıyor. Bakım maliyetlerini düşürüyor. Doğada 28 günde çözünen bitkisel bazlı trafo yağı FR3, fosil yakıt bazlı alternatiflerine oranla yüzde 98 daha düşük karbon ayak izine sahip.
Trafo yandı patladı devri bitiyor
300 dereceye kadar çıkabilen bitkisel trafo yağı, yanmazlık özelliğiyle trafo patlamalarını, yanmalarını önlüyor. Türkiye’de her yıl 60 binden fazla trafoya yağ konulup satılıyor. Sadece iç pazarda değil, Türkiye dünya trafo pazarında ilk 10’da, üst sıralara hızla yükseliyor. Bir trafoda ortalama 1,5 ton yağ kullanılıyor, 20 yıllık ömrü var.
Türkiye ABD’nin güvenilir trafo tedarikçisi
ABD’deki veri merkezleri sadece 2024 yılında 1,7 milyon Amerikan hanesinin yıllık tüketimine denk, 18.000 gigawatt-saatten fazla elektrik tüketti. Meta, 30 gigawatt’lık yenilenebilir enerji kapasitesi kurmayı planlıyor. Yüzlerce trafo ve tonlarca değerli trafo yağı demek. Veri merkezleri gece gündüz çalıştığı için dayanıklılıklarını artıran bitkisel bazlı yağların kullanıldığı trafolar tercih ediliyor. Goldman Sachs’e göre yapay zekâ 2030’a kadar enerji talebinde yüzde 160’lık bir artışa yol açacak.
ABD’nin eskiyen elektrik şebekesini Türkiye’nin trafoları yenileyebilir
Artan elektrik talebi, yaşlanan şebekeler ABD’de trilyonlarca dolarlık bir modernizasyon bütçesini gündeme getirirken, uzun yıllardır süregelen transformatör kıtlığı, şebeke yenilemeyi aksatıyor. ABD’deki trafoların yüzde 80’i ithal. Artan talep nedeniyle teslimat süreleri 3 yıla kadar uzuyor. ABD, 2035’e kadar sadece şebeke yenilemeye 3 trilyon dolar yatırım yapacak. 2025’teki yatırımın büyüklüğü 115 milyar dolar. Trump “elektrik şebekesi altyapısını ve tedarik zincirlerini ulusal savunma için hayati önem taşıyan unsur olarak tanımladı.” Türkiye her geçen gün pazardan daha fazla pay alıyor. ICF’ye göre ABD’nin elektrik talebi 2030’a kadar yüzde 25 artacak. Trafo pazarı büyüdükçe trafo yağına olan ihtiyaç artıyor.
Cargill’den Türkiye’ye yeni yatırım
Cargill’in Global Biyoendüstriyel Başkan Yardımcısı Ramadan Küçük “Dilovası'ndaki FR3 trafo yağı üretim kapasitesinin Haziran’da iki katına çıkarılacağını” ifade ederek Türkiye’ye olan güvene dikkat çekiyor. Küresel devler yatırımlarıyla ülkelere olan güvenlerini tazelerken aynı zamanda yerel ve küçük şirketlerin de yatırım önceliklerine yön veriyor. Cargill bitki bazlı trafo yağında dünya lideri. Bu anlamda Türkiye yatırımlarını büyütmesi Ortadoğu ve Afrika pazarlarında yeni fırsatlar yaratıyor.
Türkiye, Cargill’in bölgesel ve global insan kaynağı ve üretim merkezi
Ramadan Küçük sıfırdan gelip şimdi biyoendüstrinin başında, Türkiye’den dünyayı yönetiyor. Altında dört farklı kategori var. Küresel şirketler hem pazarları eğitiyor hem de Türkiye’den dünyaya beyin ihracatı yaparak güçlü şirketlerde Türk etkisini artırıyor. Cargill benzeri şirketlerde Türk yetenekler arttıkça hem Türkiye’yi merkez yapıyorlar hem de biyoendüstriyel iş kolunda olduğu gibi EMEA bölgesinde Türkiye etkisini destekliyorlar.
“Beyin göçü değil, beyin gücü merkezi”
Dünyada her yıl satılan 3 milyondan fazla trafonun yağları bir Türk’ün yönettiği global tedarik zinciri ile sağlanıyor. Dünyada 7 trafo yağı fabrikası var, en hızlı büyüyen Türkiye’deki fabrika. Girdilerinin yüzde 100’ü yerli, üstelik hiçbir atığı yok. Dünyada farklı hammaddeler ile üretilen yağ Türkiye’de yerli olan kanola ile imal ediliyor.
Güneş panellerine özel yağlar
Enerji iletim şirketleri güvenli olması nedeniyle bitki bazlı yağlara geçiyor. TEDAŞ’ın spektleriyle uyumlu ürünler ile kentlerde güvenle yeraltında veya bazen bir binanın içinde trafolar kurulabiliyor. Cargill’in küreseldeki bitkisel trafo yağı deneyimi, Türkiye’nin trafo şirketleriyle kurulan güçlü iletişim ve işbirliği ortamı sayesinde Türkiye’nin son yıllarda dünyada güvenilir trafo tedarikçisi algısını güçlendiriyor, Türkiye’ye yeni bir istihdam alanı yaratılıyor.
Çiftçiler artık pek çok sektör için stratejik paydaş
Cargill, yaptığı AR-GE ve iş geliştirme çalışmalarıyla hem tarım ürünlerinin değerini artırıyor hem de üretim hattındaki her çıktıyı değere dönüştürerek döngüsel ekonomi ekosistemini büyütüyor. Tarım ürünlerini sadece yem, gıda olmaktan çıkarıp endüstrileri besleyen stratejik girdilere dönüştürüyor. Çiftçileri sektörler için kritik paydaşa çeviriyor. Bu türden AR-GE’ler sayesinde çiftçi sadece gıda değil, enerji hammaddesi üreten güçlü bir aktöre dönüşüyor. Hürmüz Boğazı gibi küresel enerji şoklarına alternatif enerji modelleri yaratılarak dünyadaki kırılganlıklar, enerji kesintileri hafifletiliyor.
Trafolar artık petrolle değil tarladan besleniyor
Dünyayı trafolar ısıtıyor, aydınlatıyor, yaşatıyor. Trafolar hastanelerden üniversitelere, eğlence alanlarından köprülere gördüğümüz, göremediğimiz her yerdeki uygarlığın enerjisi, mazotu. 64,64 milyar dolarlık trafo pazarının 2034’te 122,7 milyar dolar olması öngörülüyor. Dünyada en hızlı büyüyen sektörlerden. Şebeke altyapısının yenilenmesi, yenilenebilir enerji kullanımındaki artış, elektrik talebindeki artış, elektrik şebekelerinin genişletilmesine yönelik yatırımlar trafo pazarının hızlı büyümesinin altındaki nedenler.
Sadece veri merkezleri değil, metro istasyonlarındaki trafolarda da güvenlik gerekçesiyle son yıllarda bitki bazlı yağlar kullanılıyor. Yanmayan bitkisel trafo yağı sayesinde 24 saatin her saniyesinde kesintisiz alışveriş yapılabiliyor. Yenilenebilir enerjinin yıldızı güneş panelleri FR3 ile gece gündüz daha yüksek performansla çalışıyor. Basitmiş gibi görünen uygulamaların ardında büyük enerjiler, benzersiz inovasyonlar yatıyor.
Enerjinin stratejik parçası trafolar
Dünyada her yıl milyonlarca trafo ve on binlerce ton trafo yağı satılıyor. Trafolar en az petrol kadar stratejik bir endüstri ürünü, görünmeyen bir altyapı unsuru. Trafo olmadan elektrik yok, yenilenebilir enerji yok, yapay zekâ yok.
Trafo pazarı küresel enerji geçişinin kritik bir unsuru olarak konumlandırılıyor
Ülke ekonomileri büyüdükçe altyapı dayanıklılığı ve sürdürülebilir enerji sistemlerine geçiş, iletim ve dağıtım ağlarının iyileştirilmesine yönelik yatırımlar artıyor. Elektrikli araçlar, akıllı sayaçlar, merkezi olmayan enerji sistemlerindeki artış verimli akıllı trafolara olan ilgiyi artırıyor.
Trafo ihracatı artıyor bitkisel trafo yağı pazarı büyüyor
Fortune Business Insights’e göre 3,57 milyar dolarlık küresel trafo yağı pazarı 2034’te 6,23 milyar dolar olacak, pazarın yüzde 75’i fosil bazlı. Avantajları nedeniyle biyobozunur yağlar daha fazla tercih edilmeye başlandı. Türkiye trafo pazarı 2024 itibarıyla 2 milyar ABD doları. Trafo yağı pazarı 60 ila 120 milyon dolar arasında öngörülmekte. 80 milyon dolarlık pazarda trafo sayısı arttıkça, GES ve RES projeleri çoğaldıkça, eski trafolar yenilendikçe, yağ değişim segmenti de hızla büyüyor.
Türkiye trafo ihracatında stratejik bir ülke
Dünya trafo pazarını Hitachi, Siemens gibi şirketler kontrol etse de Türk trafo şirketleri, son yıllarda FR3 gibi bitkisel bazlı yağ kullanımıyla ABD trafo pazarında önemli bir avantaj kazandı.
Hitachi Energy, trafo üretimini genişletmek için Türkiye’de 70 milyon dolar yatırım yapacak
Türkiye 64 milyar dolarlık trafo pazarında 1 milyar dolarlık ihracat yapıyor. Dünyada büyüyen pazar, yetersiz arz, uzayan teslim süreleri Avrupa’ya yakın, maliyet avantajı sunan Türkiye’ye fırsatlar sunuyor. Uzmanlara göre “Türkiye Avrupa’nın trafo üretim üssü olabilir.”
Asfalttan boyaya gizli yeşil dönüşüm, atık yağlara hayat veriyor
Trafolarda kullanılan fosil bazlı mineral yağların sızması durumunda çevre felaketleri yaşanırken, bitkisel yağlar doğada kolayca çözülebiliyor, çevreye herhangi bir zararı yok. Bitkisel bazlı trafo yağlarının fiyatı diğerlerine oranla bir miktar yüksek olsa da faydaları göz önüne alındığında çok avantajlı.
Çevremizdeki her şey bir çiftçinin ürünü
Sadece trafo yağları değil, inovasyon ağırlıklı şirketler mısırı, soyayı, tarımsal üretimden çıkan atıkları yenilenebilir hammaddelere dönüştürüyor, biyobazlı çözümler üreterek üretimin çevresel etkilerini düşürüyor. Nişasta pek çok sektörde görünmez bir güç olarak endüstrilerin sorunlarına çözüm üretiyor. Nişasta her gün milyarlarca dolarlık ürünlerin içine konulduğu mukavvaya dönüşüyor, lojistiğe güç katıyor.
Tarım yaşamı iyileştiren hammaddeleri üretiyor, dönüştürüyor
Çiftçilerin el emeği bitkisel ürünler inovasyonla çatıdaki kaplamaya, mobilyalara, gübrelere, beyaz eşyaya, kozmetiklere, asfalta, duvar kâğıdına dönüşüyor, hayatımızın merkezine oturuyor. Tekstil iplikleri de, mum parafin ikamesi de mısırın biyoteknolojiyle işlenmesinden elde ediliyor. Geçmişte kimyasalların kullanıldığı izolasyon malzemelerinin yerine artık çok daha sağlıklı bitki bazlı alternatifler kullanılıyor.
Nişastadan ılık asfalt gençleştirici
Nişasta bazen de yol olup medeniyeti geleceğe götürüyor. Geçmişte ağır kimyasallardan üretilen asfaltlar artık nişastadan yapılan Warm Mix & Rejuvenatör ile üretiliyor, enerji tasarrufu yapılıyor, çalışanların maruz kaldığı gazlar azaltılıyor, sağlık dostu bir ürün. Warm Mix ile yapılan asfalt kazıldığında yeniden kullanılabilmesi açısından döngüsel ekonomide derin bir devrim yaratıyor.
Velhasıl, küresel tarım devleri sadece gıda üretmiyor. Toprağa, üretime kattığı değer ile hem ülke ekonomilerini hem de çiftçi gelirlerini iyileştiriyor, istihdam yaratıyor. Küçük şirketlerin AR-GE’ye ayıramadığı büyük fonları yaratarak döngüsel ekonomilerin önünü açıyor. Küresel bağlantıları sayesinde sektörlerin performansına katkı sunuyor. Türkiye’nin bugün trafo pazarında yükselen yıldız olmasının arkasında Cargill’in ürettiği inovatif kanola yağının büyük etkisi var. Bu anlamda bitkisel trafo yağı sadece bir ürün değil, tarımın enerjiye entegre olduğu yeni ekonomik model. Türkiye’nin tarımsal kaynaklarıyla, tarım aklıyla yaratılmış değer.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
