Askeri kavramlardan durum üstünlüğünü irdelerken, canlı bir şekilde sürmekte olan İran Savaşı için de bir açıklama yapma imkânı bulacağız. Durum ne ve durum üstünlüğü kimde?
Durum Üstünlüğü Nedir?
Savaşlarda kuvvet, ateş gücü, manevra, durum üstünlüğü gibi kavramlar kullanılır. Durum üstünlüğü savaş oluyorken, kuvvetin veya diğer faktörlerin dışında, kendi özelliği ve yarattığı sonuç itibari ile gidişatı değiştiren bir hamledir.
Durum üstünlüğünü en iyi anlatmak için şu örnek mükemmel: Çanakkale Deniz Savaşı’nda Nusret mayın gemisinin gece vakti zor şartlarda döşediği mayınlar sayesinde savaşın kaderi değişmişti. Hatırlayalım: Nusret Mayın Gemisi, 7-8 Mart 1915 gecesi Erenköy Koyu'na döktüğü 26 mayınla 18 Mart 1915 Savaşı'nın seyrini değiştirdi. Bu mayınlar, Fransız Bouvet zırhlısı başta olmak üzere HMS Irresistible ve HMS Ocean gibi müttefik gemilerinin batmasına veya ağır hasar almasına neden olarak büyük bir bozguna yol açtı.
Durum üstünlüğü, oyun oynanıyorken bir hamle ve sürecin lehte değişmesidir.
Durum üstünlüğü gidişatı değiştirir. İlla bir tıkanıklık var demek değildir, gidişat istenen şekilde de olabilir. Ancak failin durumu değiştirecek hamlesinden sonra süreç daha da farklı bir hal yaratılmış olur. Süreç aleyhteyken durum üstünlüğü kazanıldı ise bu daha iyi belirgin hale gelir.
Durum üstünlüğü zor şartlarda ve gidişatı zorlayarak yapılan bir hamledir. İşin tabiatında bir zorluk vardır.
Durum üstünlüğü ele geçirildikten sonra ya belli bir süre ya da sürecin sonuna kadar avantajlı bir durum meydana gelmelidir.
Savaşı (harekâtı) planlayanlar şunu mutlaka dikkate almalılar: Düşmana durum üstünlüğü yaratabileceği bir imkân vermemek.
Eğer savaşın plancıları ve icracıları, her türlü olasılığı göz önüne alırlar ve önlemleri düşmanlarına nefes aldırmayacak haldeyse, savaş o zaman kontroldedir. Savaşın kontrolünü elden bırakmamak adına durumun kontrolü sağlanır.
İran Savaşı ve Durum Üstünlüğü İncelemesi
Şimdi İran Savaşı’nı düşünelim. Durum üstünlüğü ne olabilir?
İran’ın, Amerika ve İsrail’in fırlattığı füzeler, atılan bombalar, seçilen hedefler, psikolojik harekât usulleri, bütün bunlar savaşın kendi seyriyle alakalı olan konulardır. Peki durum üstünlüğünü yaratan asıl parametrenin adını nasıl koyarsınız?
İlk örnek olarak ben buna şöyle cevap veriyorum: Operasyonel istihbarat.
İsrail, durum üstünlüğünü yaratan operasyonel istihbaratı, savaşın gidişatını değiştirecek şekilde kullanıyor, yani yaptığı bu hamleyle sonuç alıyor. Daha özel söylersek bu olay, savaşın bütününde çok önemli şahsiyetleri veya savaşa etki eden kimseleri, tam da zamanında bulup, onları elemine etmesi şeklinde gerçekleşiyor. Bundan önce İsrail’in giriştiği Orta Doğu eksenli bütün savaş ve çatışmalarda, ki bunların içerisinde İran’la yapılan savaşlar, Hizbullah ile ilgili çatışmalar en bilinenleridir, aynı durum değiştirici hamleleri görüldü. En son Ali Laricani ve Gülamreza Süleymani hamlesi de süreci etkileyici olarak görüldü.
Burada bir farklılık var, ondan söz edeyim. Dini Lider Ali Hamaney’in 28 Şubat sabahı vurulup savaşın bu hamleyle başlatılması hadisesi bir durum üstünlüğü olarak ele alınmamalıdır. Çünkü o savaşın ana planı içerisindeki bir hamledir. Laricani ve Süleymani suikastları ise savaş sürüyorken yapılan bir hamle. Her ikisi de istihbarata dayalı ancak ayrıntıda görüldüğü gibi, ilkine durum üstünlüğü hamlesi denemezken, sonuncu suikasta denebilmektedir.
İkinci olarak, örneğin İran bir füze saldırısı ile savunmayı geçip bir ABD uçak gemisine gerçekten isabet kaydedebilseydi, Çanakkale Deniz Savaşı’ndaki Fransız Bouvet zırhlısının vurulması gibi, o halde biz buna doğrudan diyecektik ki; İran’ın durum üstünlüğü hamlesi gerçekleşti.
Son örnek olsun, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasıyla ilgili çeşitli hamleleri bir durum üstünlüğü yarattı mı, diye de bakmamızı gerektiriyor. Şimdilik öyle gibi duruyor.
Sonuç
Değerlendirelim. ABD ve İsrail’in İran’a saldırıları sürüyor; nefes aldırmamacasına. Ateş, kuvvet ve manevra üstünlüğüyle ABD ve İsrail inisiyatifi elde tutuyor. İran daha çok pasif-stratejik savunma içerisinde. Sürecin safhaları içinde durum üstünlüğü hamleleri var. İsrail’in operasyonel istihbaratla suikast hamlesi ve İran’ın Hürmüz kapaması bu tarzda örnekler. ABD’den savaşın sonucuna etki edecek net bir durum üstünlüğü hamlesi aramaya devam edeceğiz. Belki Hürmüz’e asker çıkartır, öyle değil mi?
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
