Eski Filipinler Devlet Başkanı Rodrigo Duterte'nin geçmişte yürüttüğü "uyuşturucuyla savaş" kampanyası sırasında gerçekleşen yargısız infazlara ilişkin duruşmalar, Hollanda'nın Lahey kentinde pazartesi başladı. 

Dört gün sürecek "suçlamaların doğrulanması" duruşmalarında 80 yaşındaki siyasetçinin Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde (UCM) yargılanıp yargılanmayacağı belli olacak. 

Duterte, 7 dönem seçim kazanıp toplamda 22 yıl Davao Belediye Başkanı olarak görev yapmıştı. Daha sonra 2016-2022'de Filipinler Devlet Başkanı olmuştu. 

Tecrübeli politikacının onbinlerce kişinin yargısız infaza kurban gitmesine neden olduğu iddia ediliyor. 

UCM savcıları Duterte'nin en az 76 cinayete karıştığını öne sürerek onu üç ayrı insanlığa karşı suçla itham ediyor.

Savcı Mame Niang, pazartesi günü yargıçlara "Duterte'nin sözde uyuşturucuyla savaşı, binlerce sivilin ölümüne neden oldu ve kurbanların çoğu çocuktu" dedi. Bu davanın "İktidardakiler kanunların üstünde değildir" mesajı verdiğini söyledi. 

Duterte ise UCM'yi tanımadığını belirterek duruşmaya katılmadı. Avukatı, müvekkilinin suç işlemediğini savundu. 

Rodrigo Duterte kimdir?

2016-2022'de Filipinler Devlet Başkanı'yken ilginç çıkışlarıyla dikkat çeken Rodrigo Duterte, sıradışı liderlik tarzı ve hakarete varan sözleriyle "Asya'nın Trump'ı" lakabına layık görülmüştü. 

Duterte, 2016'daki seçimi farklı kazanırken Davao'daki gibi suça karşı sert davranacağı vaadini vermişti. 

Aynı yıl "Almanya'nın geçmişinde Hitler varsa Filipinler'in de…" deyip kendini işaret etmişti:

Hitler üç milyon Yahudiyi katletti. Üç milyon uyuşturucu bağımlısı var. Onları katletmekten memnuniyet duyarım.

Popüler siyasetçi, "insanlığa karşı suç" işlediği iddiasıyla Mart 2025'te tutuklanıp Lahey'e transfer edildi. 

UCM gözetiminde tutulurken açık ara farkla tekrar Davao Belediye Başkanı seçildi.

Kızı Sara halihazırda Devlet Başkanı Yardımcısı, oğlu Sebastian ise Davao Belediye Başkanı Vekili olarak görev yapıyor.

Duterte davası neleri kapsıyor?

Filipinler, sonradan UCM'den ayrıldığı için Duterte hakkındaki soruşturma 1 Kasım 2011'le 16 Mart 2019 arasında sınırlanıyor.

Devlet başkanlığı sırasında resmi rakamlara göre çoğu yoksulluk içinde yaşayan 6 bini aşkın kişi uyuşturucuya karşı açılan savaşta öldü. İnsan hakları örgütleri, yargısız infazlarla birlikte bu sayının çok daha fazla olduğuna inanıyor. İddialara göre gerçek rakam 30 bini buluyor. 

Duterte, güvenlik güçlerine "İnsan haklarını unutun" diyerek emir verdiğini görevdeyken anlatıyordu. 

İddiaları haklı gösteren tüm söylemlerine rağmen Duterte kendine yönelik suçlamalar için "kabul edilemez yalanlar" diyor. 

Polis de meşru müdafaa çerçevesinde şüphelilerin öldürüldüğünü savunuyor. 

UCM'nin hakkında iddianame hazırladığı ilk Asya lideri olan Duterte'yi destekleyenler de Lahey'deki mahkemenin önünde toplandı (AFP)

Nasıl tutuklandı?

Klan ittifaklarına dayalı siyasetin hüküm sürdüğü ülkede Marcoslar ve Duterteler, 2022'deki seçimlerde işbirliğine gitmişti. 

1965-1986'da Filipinler Devlet Başkanı olarak görev yapan ve diktatör diye bilinen Ferdinand Marcos'un oğlu, 2022 seçimlerinde başkanlığa aday olurken Sara Duterte'yi de başkan yardımcısı yapmıştı. 

Ferdinand Marcos Jr. açık ara farkla zafere uzandı ancak Sara Duterte'ye yönelik yolsuzluk iddiaları bu ittifakı yok etti. 

Sonrasında Marcos ve Duterte hanedanları toplum içinde birbirini hedef almaya başladı. 

Geçmişte UCM'yle işbirliğine yanaşmayan Ferdinand Marcos Jr. da fikir değişikliğine gitti. 

Bu davanın önemi ne?

Sara Duterte, 2028'de devlet başkanlığına aday olmayı planlıyor. 

Ferdinand Marcos Jr. ise tek dönem sınırı nedeniyle o seçimlerde yarışamayacak.

UCM de bir ülkenin iç politikalarından dolayı eski liderini yargılayıp yargılayamayacağını test ediyor. 

Yasal süreç nasıl ilerleyecek?

Pazartesi başlayan duruşmalar 4 gün boyunca sürecek. 

Sonrasında UCM, tam bir dava başlatılıp başlatılmayacağını 60 gün içinde yazılı bir kararla bildirmek zorunda.

Diğer yandan Duterte'nin Lahey'e gönderilmesinden sonra ön duruşmaların başlaması neredeyse bir yıl sürdü. 

Independent Türkçe, BBC, AP, AA

Derleyen: Eren Umurbilir