Seyit Rıza ve oğlu dâhil 7 Dersimlinin idamlarına ilişkin MAH merkezine sunulan hususi rapor

Celalettin Can Independent Türkçe için yazdı

Seyit Rıza ve ailesinden isimlerin yer aldığı 1937 tarihli arşiv fotoğrafı

Seyit Rıza ve oğlu da dâhil, 7 Dersimlinin idamlarına dair MAH, Millî İstihbarat Teşkilatı merkezine bir mensubunca verilen rapor... Hususi.


7 sehpa, 1 Çingene çocuk

Başta Seyit Rıza olmak üzere gerekli hazırlığı son süratle yapmaya başladık. Emniyet Genel Müdürü Şükrü Sökmensüer Bey'le görüşülüp Şükrü Bey'in gerekli asayiş ve güvenliğin, gizliliğin azami dikkatle nasıl yapılması gerektiği konuşulup fikir teatisinde bulunarak hazırlıklarımızı süratle bitirdik. Tam bir teyakkuz hâlinde yola çıktık.

Mahkeme birkaç görüşmeden sonra gerekli yasal mevzuatlar yerine getirilerek idam kararları imzalatıldı. İdamların yapılacağı Buğday Meydanı'nı aydınlatmak için traktörler ve araçlar, ayrıca idam edilecek 7 kişi için idam sehpaları ve küçük bir Çingene çocuk temin edildi. Gün içerisinde alınacak bütün tedbirler, özellikle görüşmenin çok gizli kalması için her şey büyük bir dikkatle defalarca gözden geçirilerek bütün hazırlıklarımız tamamlandı.


Çağlayangil'in jipi

Gece 12.20'de Seyit Rıza ve suç ortakları mahkemeye getirildi. Mahkeme verdiği kararı okumaya başladı ve 14 kişi beraat ettirilirken Seyit Rıza dâhil 7 kişi ölüme, diğerleri de çeşitli cezalara çarptırıldı. Mahkemede idam kelimesi geçmediği için ölüm kelimesi, "idam çino, idam tunne" sesleri salonda duyuldu. Mahkeme takriben 1,5 saat sürdü. Aralarından Seyit Rıza alındı. Emniyet Genel Müdürü ile İhsan Sabri Bey'in jipine bindirildi. Peşlerindeki 4 araç ile birlikte jip hareket etti. Elazığ Merkez Tren İstasyonu'na gelindiğinde herkes araçlarından inmeye başladı. Asayiş için alınan tedbirler eksiksiz alındığı için tren istasyonu kapatılmış, görevliler evlerine gönderilmişti. İstasyonda MAH görevlileri dışında hiç kimse yoktu. Gizliliğe azami şekilde uyularak yapıldığından bu durumu bilmeyenler için her şey olağan gözüküyordu.


Beyaz tren kör makasta

Reisicumhurumuzun beyaz treni kör makasta bekliyordu. 8-10 dakika bekledikten sonra trene Seyit Rıza ile birlikte girdik. Reisicumhur'un yanında Alpdoğan Paşa, Kazım Orbay ve Reisicumhur'un yaveri vardı. Masada yemek yeniyor ve içki içiliyordu. Reisicumhur, Seyit Rıza'ya kafasını kaldırarak, tepeden aşağı süzerek oturmasını söyledi. Seyit Rıza da oturmayı reddetti. Reisicumhur, Seyit Rıza'ya mahkemenin idam kararı verdiğini, bunun bu gece infaz edileceğini hatırlattı ve eğer pişman olduğunu söyleyip af dilerse idamların olmayacağını, affedeceğini söyledi. Seyit Rıza da af dileyecek, pişman olacak bir şey yapmadığını, yaptıkları şeylerin kendi canlarını, mallarını, yerlerini, yurtlarını korumak için yaptıklarını söyledi. O ayları hep devlet görevlilerinden dinlediğini, kendisinin asıl gerçeklerini anlatmak istediğini söyledi.


"Amacımız isyan değil"

Reisicumhur başıyla onaylayarak anlatmasını söyledi. Seyit Rıza sakin bir dille Dersim'in Osmanlı döneminde büyük zulüm gördüğünü, birçok baskıya rağmen Dersim'i koruduklarını, Osmanlı'ya asker vermediklerini, Millî Mücadele'ye birçok asker gönderdiklerini, cumhuriyete güvendiklerini, bilhassa halifeliğin kaldırılmasından sonra güvenlerinin daha da arttığını, silahların toplanmasına yardım ettiğini, silahların çoğunun toplandığını, isyan etmek niyetleri olsaydı silahları teslim etmeyeceğini, gerçekten Dersim'in cumhuriyete isyan etmek istemediğini söyledi.


"Bombalarla parçalandı"

Jandarmanın isyan ettirmek için halkı devamlı tahrik ettiğini, aşiretlerin arasında husumeti bilerek artırdığını, saldırmak için bahane icat ettiklerini söyledi. Birçok silahsız masum halkın tayyareden atılan bombalarla parçalandığını, kaçıp mağaralara sığınan kadın, çoluk çocukların da topluca öldürüldüğünü söyledi. Alpdoğan Paşa konuşmaya girmek istedi. Reisicumhur el hareketiyle Alpdoğan Paşa'yı susturdu. Seyit Rıza'ya devam etmesini rica etti.


Sulh için yemin etmişti

(Seyit Rıza teslim olmadan önce kendisine söz verildiğini anlatıyor.) Benimle Erkânıharp Dairesi'nden bir subay görüştü. Sizin beni Erzincan Valiliği'ne beklediğinizi, sulh için görüşeceğinizi söyledi. İnandım, büyük yemin etmişti. İnanarak yanıma 3 arkadaşımı alarak Erzincan Valiliği'ne gittim, bizi tutukladılar. Sonra da Elazığ Hapishanesi'ne gönderdiler. Yine bana oyun oynamışlar, yine hile yapmışlardı. Sonra mahkeme başladı, büyük oğlumdan 2 yaş küçük olan birinin şahitliğiyle yaşımı büyütüp oğlumun yaşını küçülttüler. (Burada MAH mensubu bir hata yapıyor. Rıza'nın yaşı küçültülmüş, oğlunun ise yaşı büyütülmüştü.) Bugün de sizin emirlerinizle idam kararı verdiler. Sözlere güvenerek kendi ayağımla gelmeme rağmen beni idam edeceksiniz. Sizlere daha nasıl güveneceğim?" dedi.


Türklük şuuru yeniden

Reisicumhur Mustafa Kemal Atatürk, "Bunları şimdi öğrendiğini, tahkikat yaptıracağını" söyleyerek, "Sana son olarak gel benden af dile, yaptıklarından pişman olduğunu söyle ki seni affedeyim. Eğer bunları yaparsan Dersim'e daha faydalı olursun. Bizimle iş birliği yaparsın. Cumhuriyet Dersim'e çok faydalı işler yapacak. Dersimliler Horasan'dan gelmiş Oğuz Türkleridir. Türklük şuurunu yeniden kazandıklarında cumhuriyete çok faydalı işler yapacaklar. Ben buna inanıyorum. Gel bu fırsatı kaçırma" dedi.


"Son sözüm: Af istemiyorum."

Seyit Rıza, "Ben sulh için, cumhuriyet için çok şey yaptım. Silah toplamaya yardımcı oldum. Silahlar toplandı. Şu adamlar teslim edilecek dendi, teslim ettim. Her istediklerinde 'Bu son.' dediler. Sonra daha fazla şeyler istemeye başladılar. İstekleri hiç bitmedi. Ben bunu önceleri anlayamamıştım. Sonra çıkan Tunceli Kanunu'ndan iyice anladım. Emin oldum ki biz Dersimliler ne yaparsak yapalım bu sizi durdurmayacak. Sizin de başından beri planınız Dersim'i toptan yok etmek, ortadan kaldırmaktı. Bunu çok geç de olsa anladım. Ben yaptığım hiçbir şeyden pişman değilim, af da istemiyorum. Bu benim son sözlerim, başka da bir şey demeyeceğim" dedi.


Size boyun eğmedim

Reisicumhur sinirlenerek ayağa kalktı, eliyle Seyit Rıza'yı göstererek "Götürün, gereğini yapın" emrini verdi. Seyit Rıza'nın koluna girip dışarı çıkarken birden durdu. Reisicumhur'a dönerek, "Ben sizin hilelerinizi anlayamadım, onlarla baş edemedim, bu yüzden görüşmek için geldim. Ölüme gidiyorum. Bu bana dert olsun ama ben de size boyun eğmedim, bu da size dert olsun" dedi. Reisicumhur eliyle işaret ederek "Götürün" dedi. Onu alarak kompartımandan çıktık. Araçlara geçtik. Trenden gelecek İhsan Sabri Bey'i bekledik. İhsan Sabri Bey gelerek öndeki jipe geçti, hareket ettik. Bizler de peşlerinden giderek Buğday Meydanı'na geldik.


Sandalyesini tekmeledi

İdamlar bitmişti. Sıranın kendisine geldiğini bilen Seyit Rıza gitti. Oradaki Çingene çocuğu eliyle iterek uzaklaştırdı. Sandalyeye çıktı, çok gür bir sesle, "Evlad-ı Kerbelayız, ayıptır, zulümdür, cinayettir." dedi. İpi boğazına geçirerek sandalyeyi tekmeledi. Bu kadar yaşlı adamın cesareti herkesi hayrete düşürdü. Sonuç olarak idamların hepsi tamamlanmış oldu. 15 Kasım Pazartesi tüm gün asılı olarak halka teşhir edildi. 16 Kasım ise tüm cesetler Elazığ içinde dolaştırılarak halka teşhir edildi.


Cesetler gazla yakıldı

İhsan Sabri Bey saat 12.00'de valiliğe toplantıya çağırdı. Saat 12.00'de valilikte Şefik Bey, Elazığ Emniyet Müdürü İbrahim Bey oradaydılar. İhsan Sabri Bey bizlere, "Seyit Rıza'nın alelacele idam edilmesi, efkârıumumiyede merak hâsıl olacağı muhakkaktır. Bizim devlet olarak Ankara'nın da talimatıyla herkese Seyit Rıza'nın Reisicumhur Elazığ'a gelmeden önce idam edilmesi mecburiydi. Çünkü Reisicumhur'un Seyit Rıza'yı affetmesi ihtimali mevcuttu. Ayrıca cesetlerin yakılarak gizli bir yere, azami gizlilik kurallarına riayet edilerek gömülmesi sağlanacak. Bu görevi de MAH bünyesindeki arkadaşlar gerçekleştirecek" diyerek toplantının bittiğini söyledi. Cesetler alınarak boş bir araziye gaz dökülerek yakıldı. Kalan kırıntılar da çuvallara konularak Elazığ Merkez Tren İstasyonu ile Yolçatı Tren İstasyonu arasında çukur kazılarak defnedildi. Gömülen yerin haritası ve tutanakları, trendeki konuşmalar, ses kaydı ile birlikte harita ile İhsan Sabri Bey'e teslim edildi. İşbu rapor iki nüsha hazırlanmış, 1. nüshası Başvekâlet'e, bir nüshası İhsan Sabri Bey'e teslim edilmiştir.

Adı geçen rapor geçen zaman içinde Yeni Şafak gazetesinde de yer aldı...

 

 

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.

© The Independentturkish

DAHA FAZLA HABER OKU