Dört rakip, tek savaşlık ordu: Amerika’nın tutmayan hesabı

Dr. Osman Gazi Kandemir Independent Türkçe için yazdı

ABD Savunma Bakanlığı Pentagon'un Washington'daki merkezi. ABD, Çin, Rusya, İran ve Kuzey Kore karşısında askerî stratejisini ve savunma önceliklerini yeniden şekillendiriyor / Fotoğraf: Reuters

ABD'nin karşısında bugün dört devlet var: Çin, Rusya, İran ve Kuzey Kore. Vaşington her biri için ayrı bir dosya açmış durumda. Peki bu dördü bir gün aynı planla hareket ederse ne olur? Amerikan stratejistleri bu ihtimali hiç hesaplamıyor mu? Hesaplıyorsa, birleşmeyi önlemek için ne yapıyor?

Cevabı ararken Soğuk Savaş'ın unutulmuş bir kavramına dönmek gerekiyor. Kennedy ve Johnson dönemlerinde Pentagon kuvvet yapısını "iki buçuk savaş" esasına göre planlıyordu. Hesap şuydu: Avrupa'da Sovyetler Birliği ile bir büyük savaş, Asya'da Çin ile ikinci bir büyük savaş, dünyanın başka bir köşesinde de küçük çaplı bir çatışma. Düşman kâğıt üzerinde tek bir komünist bloktu. Amerikan planlamacısı yine de iki ayrı cepheye iki ayrı ordu ayırıyordu.

Bu hesabı Nixon bozdu. Göreve geldiği 1969 yılında Moskova ile Pekin arasındaki çatlak Ussuri Nehri kıyısında silahlı çatışmaya dönüşmüştü. Nixon ve Kissinger çatlağı gördü, Çin’i düşman hanesinden çıkardı ve stratejiyi bir buçuk savaşa indirdi. Benim kuşağımın subayları bu hesabı 1980'lerdeki haliyle hatırlar: büyük savaş Almanya ovalarında, buçuk savaş Kafkasya üzerinden Basra Körfezi’ne inecek Sovyet kollarına karşı İran’da. Amerika yükünü kuvvet artırarak hafifletmedi. Düşman sayısını azaltarak hafifletti. Kama stratejisinin (wedge strategy) ders kitaplarına giren örneği budur.

Bugünkü tablo o günün tersidir. Düşman sayısı arttı, kuvvet azaldı. Soğuk Savaş'tan sonra Pentagon iki bölgesel savaşı aynı anda kazanma ölçütünü benimsemişti. 2018'de bu ölçüt tek büyük savaşa indi. Ocak ayında yayımlanan 2026 Ulusal Savunma Stratejisi ise bir adım daha attı: Vaşington artık iki büyük savaşı aynı anda yürütmeyi gerçekçi bir planlama hedefi saymadığını resmen kabul ediyor. Belge soruna bir ad da koyuyor: eşzamanlılık (simultaneity).

İlk sorumun cevabı bu yüzden nettir. Vaşington birleşme ihtimalini düşünüyor, hatta strateji belgesinin merkezine yerleştirmiş durumda. FDD'nin temmuzda yayımladığı "Saldırganlar Ekseni" kitabı aynı uyarıyı daha sert yapıyor: dört devleti birbirinden kopuk dört ayrı sorun gibi ele alan yaklaşım tehdidi hem yanlış okur hem küçümser.

İkinci soru daha zor. Birleşmeyi önlemek için ne yapılıyor?

Üç hat görüyorum.

Birincisi yük devridir. Strateji belgesinin mantığına göre Rusya'yı Avrupalı müttefikler, İran'ı Orta Doğu'daki ortaklar karşılayacak; ABD anavatanı, Batı Yarımküre'yi ve Çin'i üstlenecek. Kuzey Kore dosyası da büyük ölçüde Seul'e bırakılıyor.
İkincisi en zayıf halkaya kuvvet kullanmaktır. İran bu yıl Amerikan ateşinin hedefi oldu ve ortaklarından beklediği desteği bulamadı. Şimdi şöyle bir söylem dolaşıyor: “Kremlin bir krizde Pekin ve Pyongyang için, Tahran'a gösterdiğinden fazla çaba harcar.”

Vaşington'un diğer üç başkente verdiği mesaj açık: bu eksen üyesini korumuyor.

Üçüncü hat diplomatik kamadır. Trump yönetimi Ukrayna üzerinden Putin'e yaklaşarak Rusya'yı Çin'den koparmayı deniyor. Vaşington'da bunun adı "ters Kissinger". Bu hattın işlemeyeceğini düşünüyorum ve gerekçem tarihseldir. Kissinger çatlağı kendisi açmadı, hazır bulduğu çatlağı kullandı. 1969'da Sovyet ve Çin askerleri birbirine ateş ediyordu. Bugün Moskova savaş ekonomisini Çin pazarına ve Çin'den gelen çift kullanımlı parçalara bağlamış durumda. Putin'e Pekin'in verdiğinden fazlasını vermeden onu Pekin'den ayıramazsınız.

Karşı görüşü de hakkıyla tartmak gerekir. Dörtlü arasındaki işbirliğinin neredeyse tamamı ikili kanallardan yürüyor. Ortak komuta yok, ortak plan yok. Karşılıklı savunma antlaşması bir tek Moskova ile Pyongyang arasında var. Çin statükodan hâlâ kazanıyor ve Kuzey Kore üzerindeki nüfuzunu Rusya ile paylaşmaktan rahatsız. 

Bu tespitlerin hepsinin karşılığı var. Fakat Amerika'nın sorununu çözmez. Eşzamanlılık için ittifak şart değildir, fırsatçılık yeter.
Kuzey Kore bu fırsatçılığın en hazır adayıdır. Pyongyang kimsenin mızrağı olmaz, kendi hesabına ikinci cepheyi açabilecek aktördür. Ukrayna askeri istihbaratına göre bugüne kadar 25 bin dolayında Kuzey Koreli asker Rusya'ya gitti veya rotasyonla orada görev yaptı. Bu askerler ülkelerine muharebe tecrübesiyle dönüyor, rejim de karşılığında Rus teknolojisi alıyor. Tayvan Boğazı'nda kriz çıktığı hafta Kim Jong Un'un füze denemesi yapması için Pekin'den talimat beklemesi gerekmez.

Yük devri de sağlam zemine oturmuyor. Müttefikler gereken yatırımı yapmazsa stratejinin eşzamanlılığa bulduğu çözüm çöker. Avrupa'nın Rusya'yı tek başına caydıracak kuvveti kurması yıllar alır. O yıllar boyunca açık kalan cephe, rakiplerin önündeki davettir.

Benim okumam şu: Vaşington tehdidi doğru teşhis etti, tedaviyi yanlış seçti. 1960'ların Amerika'sı iki buçuk savaşı göze alacak kuvvete sahipti ve yine de düşmanını bölmeyi tercih etti. Bugünün Amerika'sı tek savaşlık kuvvetle dört rakibe bakıyor. Böleceği çatlak ise ortada yok. Baskı, yaptırım ve seçici kuvvet kullanımı bu dört başkenti birbirine itiyor.

Nixon düşman sayısını azaltarak kazandı. 

Vaşington bugün düşmanlarını azaltamıyor, cephelerini müttefiklerine dağıtmakla yetiniyor. Dördü birleşmese bile aynı anda harekete geçtiği gün iki buçuk savaş hesabı masaya geri döner. Bu sefer o hesabı karşılayacak ordu yok.

 

 

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.

© The Independentturkish

DAHA FAZLA HABER OKU