İnsan bazen en çok tanındığını düşündüğü yerde kendisini anlatmak zorunda kalır.
Üstelik bir yabancıya değil, hayatını paylaştığı, kendisini en iyi tanıdığını düşündüğü birine…
Birlikte yaşanmış yılların, paylaşılan sevinçlerin, göğüslenen sıkıntıların insanları birbirine daha iyi tanıttığını düşünürüz. Oysa aynı hayatın içinde bulunmak, o hayatı aynı gözle görmek anlamına gelmiyor.
Bazen bir söz, bazen küçük bir davranış, karşımızdakinin bizi nasıl gördüğünü fark ettirir. Şaşırırız. Çünkü onun zihnindeki yerimizle kendimiz hakkında bildiklerimiz her zaman örtüşmez.
İşte o zaman insanın aklına bir soru düşer:
Başkasının bizi gördüğü kişi miyiz, yoksa onun bakışının erişemediği yerde bambaşka bir “biz” daha mı var?
Bütün gayretimize, iyi niyetimize, inceliğimize; kendimizden eksilterek bir başkasına eklediğimiz her şeye rağmen anlaşılamamış olmak…
“Bu duygu bana yabancı” demeyelim lütfen.
Hele çok sevdiğimiz insanlarla aramızda yaşanıyorsa, hayal kırıklığı daha da derinleşir. Çünkü insan en çok, kendisini açıklamak zorunda kalmayacağını düşündüğü yerde yorulur.
Bir süre sonra söylediklerimizin değil, karşımızdakinin bizim hakkımızda çoktan oluşturduğu kanaatin belirleyici olduğunu fark ederiz.
Ve bazen susarız.
Söyleyecek sözümüz kalmadığı için değil, söylediklerimizin artık bir şeyi değiştirmeyeceğine inandığımız için.
El duyar da…
Zülfü Livaneli’nin Kardeşin Duymaz şarkısını bilirsiniz.
Şarkının adı bile insanı düşündürmeye yeter. Bazen sesimiz hiç tanımadığımız insanlara ulaşır da yanı başımızdaki duymaz.
Elbette bir şarkının doğduğu bağlamla dinleyenin onda bulduğu anlam her zaman aynı değildir. Fakat sanatın güzel tarafı da biraz burada. Bir başkasının hikâyesinde kendi hayatımızdan bir iz bulabiliriz.
Yakınlıkla anlamak arasında kendiliğinden kurulmuş bir bağ yoktur. İnsanların birbirini tanıması için yalnızca birlikte zaman geçirmesi yetmez. Bazen yılların öğretemediğini, dikkatle dinlenmiş tek bir cümle öğretir.
Üstelik başkalarının hakkımızdaki kanaatleri yalnızca bizim davranışlarımızdan doğmaz. Onların geçmişte yaşadıkları, korkuları, beklentileri de bu kanaatlere karışır.
Birinin incelik saydığı davranışı başkası mesafe olarak görebilir. Birine güven veren sessizlik, diğerine ilgisizlik gibi gelebilir.
Aynı davranışın iki ayrı insanda bambaşka anlamlar kazanması, insan ilişkilerinin hem güçlüğü hem de tuhaflığıdır.
Aynı hikâyenin iki ayrı insanı
Eskiden mektuplar vardı.
İnsan söyleyemediklerini kâğıda döker, sonra cevabını beklerdi. Postacının yolu gözlenir, gelen zarfın üzerindeki el yazısından bile bir anlam çıkarılmaya çalışılırdı.
Bugün telefon ekranına bakarak yaptığımız şeyin daha zahmetli bir biçimiydi belki. Yalnız o zamanlar insan, karşısındakinin mektubu okuyup okumadığını da bilemezdi.
Ahmed Arif’in Leylâ Erbil’e yazdığı ve yıllar sonra Leylim Leylim adıyla yayımlanan mektuplarını düşünelim.
Bu mektuplarda aşk, özlem, sitem ve kendisini anlatmaya çalışan bir insanın bütün açıklığı var. Şair, duygularını kelimelere döküyor. Bazen büyük bir coşkuyla, bazen kırgınlıkla…
Fakat burada önemli bir ayrıntı var: Biz ağırlıklı olarak Ahmed Arif’in anlattıklarını biliyoruz. Leylâ Erbil’in aynı ilişkiyi nasıl yaşadığını, onun iç dünyasını aynı açıklıkla bilmiyoruz.
Bir insanın bütün içtenliğiyle anlattığı hikâyeyi, karşısındaki aynı biçimde yaşamayabilir.
Birinin “biz” dediği yerde diğerinin “sen ve ben” demesi mümkün.
Ama bu, mutlaka birinin diğerini anlamadığı anlamına gelmez.
Çünkü anlaşılmakla haklı bulunmak aynı şey değil.
Bir insan bizi anlayabilir, kırgınlığımızın sebebini görebilir, neden öyle davrandığımızı kavrayabilir. Yine de bizimle aynı fikirde olmayabilir.
Bunu kabul etmek bazen anlaşılmamaktan daha zor gelir.
Belki de ilişkilerde en çok burada yanılıyoruz. Bizi seven insanların dünyaya bizimle aynı yerden bakmasını bekliyoruz.
Oysa sevgi, iki ayrı insanı birbirine benzetmez.
Bu çağın suçu yok mu?
Var, ama başka türden.
Anlaşılamamak yeni değil. Değişen, birbirimize ulaşma hızımız.
Bir zamanlar haber beklemek için postacının yolunu gözleyen insan, bugün telefonunun ekranına bakıyor. Mesajlar saniyeler içinde ulaşıyor. Üstelik çoğu zaman karşı tarafın mesajı okuyup okumadığını da biliyoruz.
Bazen bu bilgi, bilmemekten daha yorucu olabiliyor.
İletişim hiç bu kadar kolay olmamıştı. Ama kolaylaşan şey anlamak değil, ulaşmak.
Çoğu zaman dinlerken bile vereceğimiz cevabı hazırlıyoruz. Biri konuşuyor, diğeri sırasını bekliyor.
İki insan aynı masada oturuyor. İkisi de anlatacak bir şey buluyor ama dinleyecek zaman bulamıyor.
Bir de insanın gösterdiği emeğin zamanla görünmez hâle gelmesi var.
Sürekli gösterilen ilgi, sabır ve fedakârlık bir süre sonra olağan kabul ediliyor. Ancak eksildiğinde fark ediliyor.
Yıllarca taşınan yük görülmüyor; yere bırakıldığı gün çıkan ses duyuluyor.
İnsan bazen yaptığı onca şeyin değil, artık yapmadığı tek bir şeyin hesabını vermek zorunda kalıyor.
Peki ya biz?
Buraya kadar başkalarının bizi nasıl gördüğünden söz ettik.
Ama bir de bizim başkalarını nasıl gördüğümüz var.
Karşımızdakinin bizi eksik tanıdığından yakınırken, kendimizin ne kadar adil bir gözlemci olduğunu pek sorgulamıyoruz.
Niyetimizi biliyoruz. Fakat davranışlarımızın başkalarında bıraktığı etkiyi her zaman göremiyoruz.
İyi niyetle söylediğimiz bir söz kırıcı olabilir. Korumak için yaptığımız bir şey, karşımızdakine baskı gibi gelebilir.
Kendi hikâyemizi anlatırken kendimize biraz daha hoşgörülü davranıyoruz.
Hatalarımızı koşullara bağlar, başkalarının hatalarını karakterlerine yazarız.
Biz yorgun olduğumuz için susmuşuzdur; karşımızdaki susuyorsa ilgisizdir.
Bizim sert sözümüzün arkasında birikmiş kırgınlıklar vardır; başkasının sert sözü ise onun nasıl biri olduğunu gösterir.
İnsan kendi hikâyesinde çoğu zaman haklıdır. Ne de olsa anlatıcı kendisidir.
Bu yüzden başkalarının bizi nasıl gördüğünü bütünüyle reddetmek de doğru değil. Belki onların bakışında bizim fark etmediğimiz bir gerçek vardır.
Ama bunun bir sınırı olmalı.
Bir başkasının kanaatini dinlemek başka, o kanaati kendimiz hakkındaki tek gerçeğe dönüştürmek başka.
Belki de asıl tehlike burada: Bir başkasının bizi göremediği yerden kendimize bakmaya başladığımızda…
İnsan kendisini sorgulayabilmeli. Fakat bunu yaparken kendi sesini de kaybetmemeli.
Anlaşılmak nasip midir?
Kimi zaman tek bir cümle yeter. Karşımızdaki insan ne demek istediğimizi hemen anlar.
Kimi zaman yıllar yetmez.
Belki de anlaşılmanın yalnızca anlatanın gayretine bağlı olmadığını kabul etmek gerekiyor. Karşımızdakinin de merak etmesi, dinlemesi, kendi kanaatinden bir anlığına uzaklaşabilmesi gerek.
Herkesin bizi bütünüyle anlaması mümkün değil. Biz de herkesi bütün yönleriyle tanıyamıyoruz.
Ama insanın en azından sevdiği kişilerin dünyasında, kendisine ait bir yer bulmak istemesi çok doğal.
Bunun için başkalarının gözünde nasıl göründüğümüzü hiç önemsememek gerekmiyor. Yalnızca onların gördüklerini kendimiz hakkındaki tek gerçek saymamak gerekiyor.
Çünkü insan, bir başkasının kendisini anlayabildiği kadar değildir.
Ne var ki bazen onun dünyasında yalnızca anlayabildiği kadar yer bulur.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
