Bir çalışmada beyinlerinde Alzheimer benzeri değişiklikler tetiklenen Afrika yeşil maymunları, bir yıl sonra yapılan hafıza testinde hâlâ iyi performans gösterdi. Bu keşif, söz konusu nörolojik hastalık için yeni tedavilerin geliştirilmesine yol açabilir.

Kemirgenlere kıyasla insanlarla daha yakın evrimsel bağları nedeniyle bu maymun türü, Alzheimer hastalığını anlamaya yönelik araştırmalarda yaygın olarak kullanılıyor.

İnsanlara benzer şekilde Afrika yeşil maymunlarının beyninde de Alzheimer'la ilişkili karakteristik protein kümeleri (yani amiloid-beta [Aβ] plakları ve tau yumakları) oluşuyor.

Daha önceki araştırmalar da sentetik Aβ plakları enjekte edilen bu maymunların beyinlerinde Alzheimer hastalarınınkine benzer değişiklikler görüldüğünü göstermişti.

Bilim insanları Communications Biology adlı akademik dergide yayımlanan çalışmada, "Bu maymunlar sinir sistemi anatomisi, damar yapısı, inflamatuar tepkiler ve yaşam süresi dahil insanlarla temel fizyolojik ve biyokimyasal özellikleri paylaşıyor" ifadelerine yer verdi.
 

Afrika yeşil maymunuyla yakın akraba olan bir vervet maymunu, Güney Florida'daki Fort Lauderdale-Hollywood Uluslararası Havalimanı yakınlarındaki mangrov ormanında atıştırmalığını yiyor (Deborah "Missy" Williams / Eurekalert)

Şimdiyse yeni bir çalışma, bu değişikliklerin çok daha sonra, canlı bir hayvandan alınan beyin omurilik sıvısı örneğinde hâlâ tespit edilip edilemeyeceğini inceledi.

Araştırma kapsamında bilim insanları, 5 dişi maymuna sentetik amiloid-beta kümeleri enjekte ederken, üç maymuna kontrol çözeltisi uyguladı.

Her hayvana haftada üç kez olmak üzere, 4 hafta boyunca toplam 12 uygulama yapıldı.

Ardından maymunlar bir hafıza testine tabi tutuldu.

Maymunlara ekranda bir şekil gösterildi ve kısa bir aranın ardından bu şekli diğerleri arasından seçmeleri istendi.

Bilim insanlarını şaşırtacak şekilde, işlem uygulanan maymunlar takip eden bir yıl boyunca bu görevde herhangi bir hafıza gerilemesi belirtisi göstermedi.

Bununla birlikte son uygulamadan 12 ay sonra toplanan beyin omurilik sıvısı örnekleri, işlem gören maymunlarda C3 adı verilen bir bağışıklık sistemi proteininin seviyelerinin yükselmiş olduğunu ortaya koydu.
 

Çalışmanın tasarımı (Communications Biology, 2026)

Ayrıca, işlem uygulanan maymunlarda kan damarları ve pıhtılaşmayla ilişkili proteinler açısından kontrol grubundakilere kıyasla önemli farklılıklar gözlemlendi.

Bulgular, belirgin Alzheimer benzeri semptomlar veya davranış değişiklikleri ortaya çıkmadan beyin ve sinir sisteminde değişiklikler meydana gelebileceğini açıkça gösteriyor.

Araştırmacılar, örneklerdeki daha fazla protein değişikliğinin daha ayrıntılı analizinin, hafıza testinin tespit edemediği vücut genelindeki değişiklikleri ortaya çıkarabileceğini umuyor.

Ancak maymunlardaki bu moleküler değişikliklerin insanlardaki Alzheimer hastalığının erken dönemlerini temsil etmeyebileceği uyarısında bulunuyorlar.

Bununla birlikte bilim insanları, çalışmada kullanılan yöntemlerin hastalarda erken dönemde değişen ve bu değişiklikleri kalıcı hâle gelen bazı önemli proteinlerin belirlenmesine yardımcı olabileceğini, bunların da gelecekteki tedavilere ışık tutabileceğini söylüyor.

"Afrika yeşil maymunlarında elde edilen bu bulgular, hastalık takibi ve erken teşhis için olası alternatifler öneriyor ve Alzheimer'da hastalık ilerlemesini sınırlayan koruyucu mekanizmalara işaret edebilir" diye yazdılar.

Araştırmacılar, "Bu çalışma, Afrika yeşil maymununun Alzheimer benzeri patolojileri ve muhtemelen diğer nörodejeneratif bozuklukları incelemek için deneysel açıdan elverişli ve fizyolojik olarak uygun bir model olduğunu ortaya koyuyor" sonucuna vardı.

*İçerik orijinal haline bağlı kalınarak çevrilmiştir. Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir

independent.co.uk/news/science

Independent Türkçe için çeviren: Çağatay Koparal