Savaşların hasar tespiti ve sonuçlarının değerlendirilmesi hem savaşan taraflar hem de bölge ve küresel ölçekte incelenmesi gereken kritik bir konudur. Ne yazık ki bugün birçok kişi, “kaç füze atıldı, kaç bina yıkıldı, kaç asker öldü, kaç gemi battı” gibi basit sayısal hesaplamalarla yetinmekte ve bunları “stratejik hasar tespiti” sanmaktadır. Oysa bu tür sığ yaklaşımlar, savaşın gerçek sonucunu tarif eden hiçbir cümleyi ortaya koyamaz. Bu yazıda, aceleci ve yüzeysel değerlendirmelerin önüne geçmek amacıyla askeri hasar tespitinin farklı katmanlarını somut verilerle ele almak istiyorum.

Hasar tespitinin üç farklı seviyesi

Askeri operasyonel hasar tespiti, taktik hasar tespiti ve stratejik hasar tespiti, birbirinden tamamen farklı hesaplama yöntemleriyle çalışır. Bir ülkenin savaşa girerken belirlediği operasyonel hedefler ve bu savaşla ulaşmak istediği nihai sonuçlar, kısa vadeli taktik verilerle değerlendirilemez. Savaş başlamadan önce bu çatışmayı anbean takip ettiğimi, her gün bilgi notları paylaştığımı ve askeri tezlerin saha uyumlarını analiz ettiğimi bilenler bilir.

Ancak, “uzman” sıfatıyla ortaya çıkan bazı kişiler, yalnızca küçük taktik verileri arka arkaya dizerek analiz yaptıklarını sanıyorlar. Stratejik hasar tespiti konusunda en ufak bir fikirleri bile yok. Bu akıl noksanlığıyla ne devletleri ne de uluslararası meseleleri doğru analiz edebilirsiniz. Sonuçta yabancı kaynaklara, onların yazılarına ve liderlerine tabi olmak zorunda kalırsınız.

Somut verilerle İran ve karşı tarafın taktik/operasyonel hasar tespiti

İran’ın stratejik hasarını anlamak için elinizde doğru ve kapsamlı veriler olmalıdır. Bağımsız kaynaklara (Reuters, BBC, ISW ve uydu görüntüleri temelinde hazırlanan raporlar) göre, Şubat 2026’da başlayan ve yaklaşık altı hafta süren ABD-İsrail operasyonlarında İran’a yönelik taktik ve operasyonel hasarlar şöyle özetlenebilir:

• Taktik Hasar (Doğrudan vurulan hedefler): İran’ın balistik füze üretim tesislerinde katı yakıt karıştırıcı ekipmanları imha edildi; bu tesislerin yeniden inşası en az 1 yıl sürecek. Hava savunma sistemleri (S-300 bataryalarının neredeyse tamamı) devre dışı bırakıldı; Ghadir pasif radar siteleri ve Tomb Stone hedef takip radarları tahrip edildi. Füze fırlatıcılarının 410-440 adedinden 260-290’u yok edildi veya kullanılamaz hale getirildi. Nükleer tesislerde (Natanz ve Fordow’un giriş tünelleri, Isfahan ağır su üretim tesisi ve Ardakan zenginleştirme tesisi) giriş binaları ve dağ içindeki kraterler oluştu; IAEA uydu görüntüleri bu hasarları doğruladı.
   
• Operasyonel Hasar (Kısa-orta vadeli kapasite kaybı): İran’ın balistik füze üretim kapasitesi önemli ölçüde geriledi; bazı ileri seviye sistemlerin üretimi durdu. Komuta kontrol yapıları ve Devrim Muhafızları (IRGC) kadrolarında “önemli sayıda üst düzey personel” kaybı yaşandı (ISW ve İran resmi ajansı ISNA’nın kendi açıklamaları). Petrol altyapısı ve limanlarda sınırlı ancak operasyonel etki yaratan vuruşlar oldu. İran tarafının kendi tahminine göre toplam maddi hasar yaklaşık 270 milyar dolar seviyesinde.

Karşı tarafta (İsrail ve ABD) ise İran’ın füze ve drone saldırıları taktik düzeyde bazı başarılar gösterdi: İsrail’de askeri üslerde (Nevatim ve Ramon) sınırlı hasar, bazı sivil altyapılarda yaralanmalar ve ölümler (skorlarca kişi etkilendi); Körfez’de petrol tesislerine yönelik vuruşlar oldu. Ancak genel olarak İran’ın saldırıları %75-92 oranında engellendi ve stratejik bir kırılma yaratmadı.

Nükleer zenginleştirilmiş uranyum kapasitesi: Kimin elinde somut veri vardı?

Stratejik hasar tespiti yaparken en kritik sorulardan biri şudur: İran’ın zenginleştirilmiş (veya zenginleştirmeye yakın) uranyum kapasitesi konusunda kimin elinde somut, bağımsız bilgi vardı? Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA), NPT Koruma Anlaşması çerçevesinde yürüttüğü bağımsız ölçümlerle bu konuda en güvenilir veriye sahipti. Savaş öncesi (Haziran 2025 itibarıyla) IAEA raporları, İran’ın toplam zenginleştirilmiş uranyum stokunun yaklaşık 9.875 kg olduğunu ve bunun içinde 440,9 kg’lık kısmın %60 saflığa kadar zenginleştirilmiş uranyum olduğunu doğruluyordu. Bu miktar, teorik olarak 10 nükleer silah üretebilecek seviyede (daha fazla zenginleştirme ile) kabul ediliyordu.

Taraflar şimdi farklı şeyler söylüyor: Bir taraf “vardı ve nükleer silah yapacaklardı” derken, diğer taraf “yoktu ve yapmayacaktık, programımız barışçıl” diyor. Ancak stratejik hasar tespiti açısından bu iddialardan sonuç üretmek mümkün değildir. Çünkü savaş sonrası IAEA, vurulan tesislere (Natanz, Fordow, Isfahan/Esfahan) erişim sağlayamıyor ve stokun mevcut boyutu, bileşimi veya nerede olduğunu doğrulayamıyor. Büyük kısmı yeraltı tünellerinde (özellikle Isfahan’daki tünel kompleksinde) depolandığı tahmin ediliyor; bazıları enkaz altında kalmış veya gömülmüş olabilir. IAEA Direktörü Grossi’nin ifadesiyle, “tam erişim olmadan ne kadar hasar olduğunu ne kadarının kaldığını kimse söyleyemez.”

Şimdiden “sonuç üretiyormuş gibi” ortalığı karıştırmanın hiçbir faydası yok. Gerçek stratejik tablo, ancak yeni İran yönetimi ile IAEA’nın (veya bağımsız uzmanların) içeriye girip ölçüm yapmasıyla ortaya çıkacak. O ana kadar elimizde sadece taktik veri kütüğü var.

Yeraltı tünel sistemleri: Sadece İran biliyor

Bir diğer kritik konu yeraltı tünelleri. Herkes tünelden bahsedebilir ama en iyi bilen İran’dır: Tüneller nerede, kaç kilometre uzunluğunda, genişliği ne, içinde neler depolanıyor, neler hazır durumda, nerelerde çökme oldu, çökme tamir edilebilir mi yoksa kalıcı mı? Natanz, Fordow ve Isfahan’daki nükleer tünel kompleksleri ile füze üslerindeki yeraltı depoları (13’ten fazlası hasar gördü) konusunda bağımsız kaynaklar yalnızca uydu görüntüleriyle girişlerdeki kraterleri, toprak örtülerini ve yüzey hasarını görebiliyor. İçerideki hasarın boyutu, depolanan malzemelerin akıbeti veya tamir edilebilirliği tamamen belirsiz.

Savaş öncesi İran’ın bu tünel yatırımlarına ne kadar harcadığını bile kimse tam olarak bilmiyordu; bütçe şeffaf değildi. Bundan sonra hasar tespitinde neyi mukayese edeceğiz? İran savunmasını başka bir şekle mi dönüştürecek (örneğin daha derin veya dağınık tesislere), yoksa tünel tamirine ve yeniden tünellemeye mi gidecek? Kim neyi biliyor? Bu veriler olmadan stratejik hasar tespiti yapmak imkânsızdır.

Bu veriler, yalnızca “veri kütüğü” niteliğindedir. Hangi fabrika, hangi tünel, hangi enerji santrali ne kadar hasar aldı? Onarım maliyeti, süresi ve bütçeye yansıması henüz tam olarak kamuoyuna açıklanmadı. İran Hava Yolları’nın uçak filosu ve uluslararası uçuş kapasitesi de belirsizliğini koruyor. Gerçek stratejik tablo, bu taktik/operasyonel verilerin ekonomiye, teknolojiye, sosyal hayata ve iç dengelere yansımasıyla oluşacak.

Taktik ve operasyonel sonuçların stratejik sonuç üretemeyeceğine dair canlı örnek: Hürmüz Boğazı

Taktik ve operasyonel başarıların otomatik olarak stratejik zafer yaratmadığının en somut örneği, Hürmüz Boğazı’nın statüsüdür. Savaş sırasında İran, boğazı fiilen kısıtlayarak (gemilere “düşman” statüsü uygulayarak) petrol akışını yavaşlattı; bu, kısa vadeli operasyonel bir hamleydi ve küresel petrol fiyatlarını yükseltti. Ancak savaş sonrası (Nisan 2026 itibarıyla) boğazın yeni bir statüye kavuşup kavuşmadığı hâlâ belirsizdir. Bağımsız kaynaklara göre (BBC, Reuters, Lloyd’s List Intelligence):

• Ateşkes ilan edilmiş olsa da gemi trafiği “Schrödinger’in Boğazı” gibi: Hem açık hem kapalı görünüyor. Gemiler yavaş yavaş geçiyor ancak normal akış yok; sigorta maliyetleri yüksek, bazı tankerler rotasını değiştirdi.
• Umman, Birleşik Arap Emirlikleri ve diğer Körfez ülkeleriyle olası bir “komisyon” veya uluslararası anlaşma gündemde değil. İran, BAE’nin IMO’daki (Uluslararası Denizcilik Örgütü) iddialarını reddediyor ve “savaş koşullarının sonucu” diyor. ABD tarafı ise blokaj tehdidini kullanıyor ancak kalıcı bir uluslararası statü değişikliği (örneğin yeni bir güvenlik rejimi veya serbest geçiş garantisi) henüz yok.
• Boğazın statüsü, barış görüşmelerinin sonucuna bağlı; yeni İran yönetimi (lider kadro değişimi sonrası) bu konuda karar verecek. Henüz ne Umman ne de Körfez ülkeleriyle resmî bir komisyon kuruldu, ne de BM veya uluslararası bir anlaşma imzalandı.

Bu örnek çok nettir: İran’ın operasyonel hamlesi (boğazı kısıtlama) taktik düzeyde etki yarattı ama stratejik bir “yeni statü” üretmedi. Anlaşmalar, yeni kadrolar ve uzun vadeli diplomatik süreçler olmadan taktik zaferler kalıcı stratejik kazanca dönüşmüyor.

Hasar tespitini gerçekten nasıl yapıyoruz?

Bir ülkeyi savaş sonrası stratejik olarak değerlendirirken şunu sormak gerekir:

İran Hava Yolları’nın kaç uçağı vardı ve hâlâ uçabilecek mi?

İranlılar kendi pasaportları ve kendi hava yollarıyla dünyanın çeşitli yerlerine gidip gelebilecek mi?

Gerçek veriler, dışarıya çıkıp “bize şu lazım, elimizdeki yok olmuş, şimdi almak için paramız da yok” dediklerinde yavaş yavaş toplanmaya başlar. Uranyum stokları ve tünel içindeki hasarlar da aynı şekilde: Kimse içeriye girmeden, IAEA veya bağımsız ekipler ölçüm yapmadan stratejik sonuç üretemeyiz.
 

Fotoğraflarla dünyadan haberler

Hepsini göster 30

Fotoğraflarla dünyadan haberler

• 1/30

  28 Ocak 2026 - Fransız Alpleri'ndeki lüks kayak merkezi Courchevel'deki 5 yıldızlı Grandes Alpes otelinde dün akşam çıkan yangına itfaiyeciler müdahale ediyor. Ünlü kayak merkezindeki otelden dün gece 90'dan fazla kişi tahliye edildi. Ayrıca yetkililer, yaklaşık 200 konuğu bulunan yakındaki Hotel Le Lana'nın da risk nedeniyle tahliye edildiğini söyledi. Kimsenin yaralanmadığı ve yangının diğer binalara sıçramasının engellendiği bildirildi. Jandarma yangının nedenini araştırıyor. İsviçre'nin Crans-Montana kasabasındaki bir barda yılbaşı gecesi çıkan yangında 40 kişinin hayatını kaybetmesi ve 100'den fazla kişinin yaralanmasının ardından bölgedeki güvenlik önlemleri mercek altında. (Alex Martin / AFP)

• 2/30

  27 Ocak 2026 - Bir protestocu, Seul'deki ABD Büyükelçiliği önünde Trump'ın Güney Kore'ye yönelik gümrük vergilerini artırma planlarını kınayan bir miting sırasında ABD Başkanı Donald Trump'ın maskesini takıyor. ABD Başkanı Donald Trump 26 Ocak'ta yaptığı açıklamada, aralarında otomobil, kereste ve ilaçların da bulunduğu Güney Kore mallarına uygulanan gümrük vergilerini artıracağını belirterek, ülkeyi Washington'la daha önce imzalanan ticaret anlaşmasına uymamakla suçladı. Ticaret anlaşmalarının ABD için çok önemli olduğunu vurgulayan Trump, bu anlaşmaların her birinde üzerinde mutabık kalınan işlem doğrultusunda gümrük vergilerini düşürmek için hızlı bir şekilde harekete geçtiklerini belirtti. Güney Kore Devlet Başkanlığı Ofisi’nden yapılan açıklamada, ABD’nin konuyla ilgili resmi bir bildirimde bulunmadığı belirtilerek, "Şu ana kadar, ABD yönetiminden tarafımıza konuyla ilgili resmi bir bildirim veya detaylarla ilgili bir açıklama yapılmamıştır" dendi. (Jung Yeon-je/AFP)

• 3/30

  26 Ocak 2026 - Ukrayna Silahlı Kuvvetleri 65. Mekanize Tugayı basın servisi tarafından yayımlanan bu fotoğraf, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sırasında Zaporijya bölgesinde açıklanmayan bir yerde insansız bir kara aracına yerleştirilmiş M2 Browning 50 kalibrelik makineli tüfeği test eden askerleri gösteriyor. 4. yılını doldurmak üzere olan savaşta barış görüşmeleri ABD Başkanı Donald Trump'ın baskısıyla hızlanmış gibi görünüyor. Ukrayna lideri Volodimir Zelenski, Trump'la görüşmelerinde "onurlu barış" vurgusu yapsa da ABD’nin askeri yardımları kesme tehdidi Kiev üzerinde büyük bir baskı oluşturuyor. Zelenski, toprak tavizi verilerek sağlanan bir barışın Putin’e zaman kazandıracağını ve bunun bir "barış değil, teslimiyet" olacağını savunuyor. Putin tarafıysa müzakerelere açık olduğunu belirtse de, Ukrayna'nın NATO üyeliğinden tamamen vazgeçmesini ve yaptırımların kaldırılmasını şart koşuyor. (Andriy Andriyenko/Ukrayna Silahlı Kuvvetleri 65. Mekanize Tugayı/AFP)

• 4/30

  25 Ocak 2026 - ABD'nin Missouri eyaletinin Columbia kentindeki bir yerleşim bölgesi, karın altında böyle göründü. Büyük bir kış fırtınası 24 Ocak'ta New Mexico'dan Kuzey Carolina'ya kadar kar ve yağmur yağdırarak ilerledi. Onlarca milyon Amerikalıyı elektrik kesintileri, ulaşım kaosu ve kemik dondurucu soğukla karşı karşıya bıraktı. Kimi yerlerde 30 santimetreye yakın kar beklenirken 10 binden fazla uçuş iptal edildi. New York'ta farklı adreslerde evsiz olduğu düşünülen 3 kişinin cansız bedenine ulaşıldı. ABD Başkanı Trump ise "Küresel ısınmaya ne oldu?" diye paylaşım yaptı. 350 milyon nüfuslu ABD'de 200 milyon kişinin bu soğuk hava dalgasından etkilenmesi bekleniyor. Yetkililer yoğun kar yağışlarına karşı önlem almaya çalışırken 16 eyalet ve başkent Washington D.C acil durum ilan etti. (Austin Johnson/AFP)

• 5/30

  24 Ocak 2026 - Avustralya Açık'ta yarışan İtalyan Lorenzo Musetti, üçüncü tur maçında Çek Tomas Machac'a karşı oynuyor. İtalyan tenisçi rakibini 5-7, 6-4, 6-2, 5-7 ve 6-2'lik setlerle 3-2 yenerek 4. tura yükseldi. Musetti'nin yanı sıra Jannik Sinner ve Luciano Darderi'nin de 4. tur biletini kazanmasıyla turnuva tarihinde ilk kez üç İtalyan erkek tenisçi bu aşamaya ulaşmış oldu. Tek erkeklerde son iki yılın şampiyonu Sinner, pazartesi günü 4. turda Darderi'yle karşı karşıya gelecek. Avustralya'nın Melbourne kentinde düzenlenen ve 18 Ocak'ta başlayan turnuva, 1 Şubat'ta sona erecek. (Edgar Su / Reuters)

• 6/30

  23 Ocak 2026 - Grönland'ın başkenti Nuuk'taki havalimanına inen Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen (ortada), Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen'la (solda) kucaklaşıyor. ABD Başkanı Donald Trump'ın Grönland'ı ele geçirme tehditlerinden geri adım atmasının ardından Frederiksen ve Nielsen görüşmeler yapacak. İsviçre'nin Davos kentinde düzenlenen 2026 Dünya Ekonomik Forumu'nda Trump, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'yle görüşmeleri sonucu Grönland ve Arktika'yı kapsayan bir anlaşmanın çerçevesinin oluşturulduğunu söylemişti. (Jonathan Nackstrand / AFP)

• 7/30

  21 Ocak 2026 - ABD Başkanı Donald Trump, Davos'ta düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu'nda merakla beklenen konuşmasını yaptı. Özellikle son zamanlarda gündeme oturan Grönland'ı satın alma konusunda söylenecekleri beklenen Trump, konuşmasında Avrupa'nın son 10 yıldır doğru yolda olmadığını öne sürdü. Avrupa'ya "Biz olmasaydık Almanca ve Japonca konuşurdunuz" diye seslenen ABD Başkanı, Grönland'ı sadece kendilerinin koruyabileceklerini söyleyip satın alma görüşmelerinin derhal başlamasını talep etti. (Markus Schreiber/AP)

• 8/30

  20 Ocak 2026 - Fransa Devlet Başkanı Emmanuel Macron, Davos'ta düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu'nda. Bu yıl "Diyalog Ruhu" temasıyla gerçekleştirilen zirveye, uluslararası sivil toplum kuruluşları ve çok sayıda akademisyenin yanı sıra küresel iş dünyasının önde gelen temsilcileri de katılıyor. Jeopolitik ve jeoekonomik risklerin arttığı bu dönemde, katılımcılar küresel ekonomi, teknolojik dönüşüm, yapay zeka ve sürdürülebilirlik gibi zorlu konuları tartışacak. ABD Başkanı Trump'ın zirve kapsamındaki konuşmasını 21 Ocak'ta öğleden sonra yapması planlanırken Trump'a Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Hazine Bakanı Scott Bessent ve Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer'ın eşlik etmesi bekleniyor. (Fabrice Coffrini/AFP)

• 9/30

  19 Ocak 2026 - İspanya'nın güneyindeki Endülüs bölgesinin Kurtuba kenti yakınlarında iki hızlı trenin karıştığı kazada hayatını kaybedenlerin sayısının 39'a yükseldiği bildirildi. İspanya demir yolu ulaşım şirketi Renfe, kaza sebebiyle Endülüs istikametindeki 200'den fazla seferin iptal edildiğini duyurdu. Ulaştırma Bakanı Oscar Puente, Malaga-Madrid seferini yapan hızlı trenin raydan çıktığı kazayla ilgili, "Son derece tuhaf bir kaza" değerlendirmesinde bulundu. Puente, trenin yeni olduğunu, rayların yenilendiğini ve kazanın düz hat üzerinde meydana geldiğini söyledi. Başbakan Pedro Sanchez, kaza nedeniyle bugünkü tüm programlarını iptal etti. Sanchez'in gün içinde kaza bölgesine giderek yetkililerle görüşeceği bildirildi (AFP)

• 10/30

  18 Ocak 2026 - Danimarkalı askerler Grönland'ın Nuuk kentindeki limanda karaya çıkıyor. Danimarka Savunma Bakanlığı, 2026'da Grönland ve çevresinde bir dizi NATO müttefikiyle birlikte tatbikat faaliyetleriyle varlığını arttırmaya devam edeceğini açıkladı. Yapılan açıklamaya göre bu faaliyetler Grönland makamları ve Grönland hükümeti Naalakkersuisut'la işbirliği içinde gerçekleştirilecek. ABD Başkanı Donald Trump'ın, ülkesinin "ulusal güvenlik amacıyla Grönland'a ihtiyacının olduğu" söylemini sürdürmesi, Danimarka Krallığı'na bağlı özerk bölge Grönland'ı gündemde tutmaya devam ediyor. ABD'nin Grönland konusunda Danimarka'ya destek veren 8 Avrupa ülkesi için ek gümrük vergisi uygulama kararı almasının Arktik'teki güvenlik durumunu daha da endişeli hale getirdiği belirtiliyor. (Mads Claus Rasmussen/AFP)

• 11/30

  17 Ocak 2026 - İspanya'nın başkenti Madrid'de düzenlenen "OFF February" etkinliğinde zombi kılığına girmiş bir kişi telefonunu kullanıyor. Fransa, İspanya, Birleşik Krallık ve ABD'de başlatılan OFF Hareketi, zaman ve dikkati geri kazanmak için şubatın 28 günü boyunca sosyal medya uygulamalarını telefondan silmeyi öneriyor. İlk etkinliğini bugün düzenleyen hareket, sosyal medya platformlarıyla daha sağlıkl, bağımlılık içermeyen bir ilişki kurulmasını amaçlıyor. Hareketin kurucusu olan sosyolog Diego Hidalgo "Bu dijital zombiler, toplum olarak hepimizi temsil ediyor" diyor. (Oscar del Pozo / AFP)

• 12/30

  16 Ocak 2026 - Güney Kore'nin başkenti Seul'ün gecekondu mahallesi Guryong'da çıkan yangın sonucu dumanlar yükseliyor. Gangnam semtindeki mahallede erken saatlerde çıkan büyük yangın 8 saat süren çalışmaların ardından söndürüldü. Yangında hayatını kaybeden olmadığı ancak bölgede yaşayan 258 kişinin tahliye edildiği bildirildi. Yetkililer, yangının nedenini ve yol açtığı hasarın boyutunun araştırılacağını duyurdu. Genellikle Seul'ün son büyük gecekondu mahallesi diye tanımlanan Guryong'da birçok kişi yeniden yapılanma nedeniyle bölgeden taşındı ancak Gangnam Şehir Planlama Departmanı'na göre hâlâ yaklaşık 336 hane var. (YONHAP / AFP)

• 13/30

  15 Ocak 2026 - İran'ın başkenti Tahran'ın Sadeghieh Meydanı'nda bir adam, yanına fotoğrafta görünmeyen, üzerinde, "Bu, Tahran'ın yeni otobüslerinden biriydi ve parası halkın vergileriyle ödendi" yazan bir tabela yerleştirilen otobüs enkazında. İran'da başlangıçta ekonomik sıkıntıların yol açtığı protesto hareketi, 1979'da iktidara gelmesinden bu yana dini liderliğe yönelik en büyük meydan okumalardan birine dönüştü. İnternetin büyük ölçüde kesildiği ülkede, sınırlı iletişim kanallarından gelen bilgiler, güvenlik güçlerinin sert müdahalesiyle can kaybının hızla arttığını ortaya koyuyor.ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’na (HRANA) göre, protestolarda en az 2 bin 571 kişi öldü, 18 binden fazla kişi gözaltına alındı. BBC’nin ABD’deki yayın ortağı CBS ise İran içinden ve dışından kaynaklara atıfta bulunarak, protestolarda öldürülenlerin sayısının yaklaşık 12 bin olduğunu ve rakamın 20 bine ulaşabileceğini açıkladı. (Atta Kenare/AFP)

• 14/30

  14 Ocak 2026 - Kurtarma çalışanları Tayland'ın Nakhon Ratchasima eyaletinde inşaat vincinin çökmesi sonucu raydan çıkan trenin vagonunun kaldırılmasını izliyor. Yetkililer, Tayland'da Çin destekli bir hızlı tren projesindeki bir vincin bir yolcu treninin üzerine çökerek raydan çıkmasına neden olduğunu, 32 kişinin öldüğünü ve 64 kişinin de yaralandığını söyledi. (Lillian Suwanrumpha/AFP)

• 15/30

  13 Ocak 2026 - Eğlence severler, Makedonya'nın güneybatısındaki Vevcani köyünde düzenlenen karnaval alayına katıldı. Yaklaşık 1400 yıllık bir geçmişe sahip olan karnaval, her yıl Jülyen takvimine göre Yeni Yıl'ın başlangıcı olan ve Makedon Ortodoks Kilisesi tarafından da kutlanan Aziz Basil Bayramı arifesinde düzenleniyor. Karnaval kapsamında kullanılan maskeler, 2025 yılında Kuzey Makedonya’da ve dünyada yaşanan politik, sosyal ve kültürel gelişmeleri hiciv yoluyla yansıtıyor. Büyük bir gizlilik içinde hazırlanan bu maskeler, yalnızca bir kez kullanılıyor ve sonraki yıllara aktarılmıyor. Karnavalın son gününde maskelerin yakılmasıysa kötülüklerin geride bırakılması ve toplumsal arınmanın simgesi olarak yorumlanıyor. Bu ritüel, Vevcani Karnavalı’nı yaşayan kültürel miras örneklerinden biri haline getiriyor. (Robert Atanasovski/AFP)

• 16/30

  12 Ocak 2026 - Halk arasında Bobi Wine diye bilinen Uganda muhalefet lideri ve Ulusal Birlik Platformu (NUP) başkan adayı Robert Kyagulanyi Ssentamu'nun bir destekçisi, Kampala'da partinin 2026 genel seçimi öncesindeki son mitingi sırasında yüzünü ABD bayrağıyla kapatırken sıkılı yumruğunu kaldırıyor. Liderliğini yaptığı bir gerilla hareketinin Tanzanya'dan da destek alarak başarılı olmasıyla 1986'dan beri Uganda'yı yöneten 81 yaşındaki Yoweri Museveni, cumhurbaşkanlığına bir dönem daha devam etmek istiyor. Perşembe düzenlenecek seçimlerde Museveni'nin bir kez daha kazanması bekleniyor. Uzun iktidarı boyunca göreceli bir istikrar, ekonomik büyüme, eğitimde gelişme ve HIV oranlarında düşüş görülse de muhalefet onu demokrasi karşıtlığıyla suçluyor. (Luis Tato/AFP)

• 17/30

  11 Ocak 2026 - Fransa'nın başkenti Paris'te, İran İslam Cumhuriyeti'ni kınayan kitlesel gösterileri desteklemek amacıyla eylem düzenlendi. İran'da İslam cumhuriyetine karşı üç yıldan uzun süredir düzenlenen en büyük eylemde en az 192 protestocu öldürülürken, yetkililerin gösterileri bastırmak için "katliam" yaptığına dair uyarılar da artıyor. Başlangıçta hayat pahalılığına duyulan öfkeyle başlayan protestolar, 1979 devriminden bu yana İran'da yürürlükte olan teokratik sisteme karşı bir harekete dönüştü ve iki haftadır sürüyor. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, göstericilerin itirazlarını görmezden gelmediklerini, sorunları çözmek için çaba gösterdiklerini söyledi. Tahran yönetimi aynı zamanda ülke genelinde internet ve telekomünikasyon kesintisi uyguluyor. (Kiran Ridley/AFP)

• 18/30

  10 Ocak 2026 - Suriye hükümeti güvenlik güçleri, Halep'in Şeyh Maksud mahallesindeki bir sokakta nöbet tutuyor. Bölgedeki çatışmalar günlerdir devam ederken Suriye ordusu, mahallede YPG/SDG’ye yönelik yürüttüğü operasyonun tamamlandığını bugün açıkladı. Açıklamada sivil halka evlerinde kalma çağrısı yapılarak "Çünkü SDG ve PKK terör örgütü unsurları (halkın) arasında saklanmaktadır" dendi. Bugün ayrıca SDG tarafından fırlatıldığı düşünülen drone, vali binasını vurdu. Saldırıda hayatını kaybeden veya yaralanan olup olmadığına dair henüz bir açıklama yapılmadı. (Bakr ALkasem / AFP)

• 19/30

  9 Ocak 2026 - İsrail ordusunun yerinden edilmiş ailelerin yaşadığı çadır kampını bombalamasının ardından Gazze'deki El Şati Mülteci Kampı'ndaki iki Filistinli giysi topluyor. Ekimde Hamas'la ateşkes yapmasına rağmen İsrail, Filistin'e yönelik saldırılarını sürdürüyor. Gazze'deki sivil savunma teşkilatı dünkü hava saldırılarında 5'i çocuk en az 13 kişinin öldürüldüğünü duyurdu. İsrail ise bugünkü açıklamasında "başarısız bir füze" fırlatmasına karşılık olarak "Gazze Şeridi'nin güney ve kuzeyindeki Hamas teröristlerini ve terör altyapısını tam isabetle vurduğunu" savundu. Ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana İsrail'in düzenlenlediği saldırılarda 439 kişinin öldüğü, 1223 kişinin yaralandığı aktarılıyor. (Omar Al-Qattaa/ AFP)

• 20/30

  8 Ocak 2026 - Fransa’da çiftçiler, Avrupa Birliği’nin Güney Amerika ülkeleriyle imzalamayı planladığı kapsamlı serbest ticaret anlaşmasını protesto etmek için sabaha karşı Paris’e giden yolları ve kentin simge noktalarını trafiğe kapattı. Eylemler, Mercosur anlaşmasının yanı sıra hükümetin tarım politikalarına yönelik tepkileri de içeriyor. Farklı çiftçi sendikalarının çağrısıyla düzenlenen protestolarda, planlanan anlaşmanın Mercosur ülkelerinden AB pazarına ucuz gıda girişini artıracağı ve Avrupalı üreticileri zor durumda bırakacağı savunuldu. Çiftçiler ayrıca hükümetin sığır hastalığıyla mücadelede izlediği politikaya da tepki gösterdi. Koordinasyon Rurale sendikasının üst düzey yöneticilerinden Stephane Pelletier, yaptığı açıklamada, "Öfkeyle umutsuzluk arasındayız. Terk edilmişlik hissi yaşıyoruz; Mercosur bunun en somut örneği" dedi. Çiftçiler, polis kontrol noktalarını aşarak kente girdi. Polis, çatışmadan kaçınarak göstericileri çevreledi. (Gonzalo Fuentes/Reuters)

• 21/30

  7 Ocak 2026 - Arjantin'in Patagonya bölgesindeki şiddetli orman yangınları kontrol altına alınamadı. 700'den fazla yerli ve turist bölgeden tahliye edildi. Arjantin'in Patagonya bölgesinde pazartesi gününden bu yana etkisini artıran yangınlar, özellikle Chubut eyaletine bağlı El Hoyo kasabası ile Puerto Patriada çevresini etkiledi. Alevler çok sayıda evi ve işletmeyi küle çevirdi. Yangının yüksek sıcaklık, şiddetli rüzgar ve uzun süredir devam eden kuraklık nedeniyle hızla yayıldığı bildirildi. El Hoyo Belediye Başkanı César Salamín, yangının gece boyunca da etkisini sürdürdüğünü belirterek "Bize hiç nefes aldırmadı. Gece boyu sıcaklık düşmedi, rüzgar dinmedi. Ancak sabaha karşı biraz duruldu. Aynı anda pek çok cephede mücadele verdik. Elimizdeki kaynaklar yetersiz kaldı" dedi. (Maxi Jonas/Reuters)

• 22/30

  6 Ocak 2026 - Endonezya Ulusal Arama ve Kurtarma Ajansı (BASARNAS) tarafından yayımlanan bu fotoğrafta, Endonezya'nın Kuzey Sulawesi eyaletinin Sitaro bölgesini vuran ani sellerin ardından kurtarma ekipleri ve köylüler mağdurları ararken görülüyor. Ani sellerde en az 14 kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. Yetkililer, kayıp kişilerin aranmasına devam edildiğini açıkladı. Yerel kurtarma ajansının sözcüsü Nuriadin Gumeleng, pazartesi sabahı erken saatlerde yağan şiddetli yağmurun, Siau Tagulandang Biaro bölgesinde bulunan Siau adasında ani sellere neden olduğunu söyledi. Ülke afet hafifletme ajansı sözcüsü Abdul Muhari yaptığı açıklamada, ani sellerin ardından en az 444 kişinin yerel okullara ve kiliselere tahliye edildiğini belirtti. (BASARNAS/AP)

• 23/30

  5 Ocak 2025 - Toyosu balık pazarındaki Yeni Yıl müzayedesinin ardından, Tokyo'daki "Sushizanmai" suşi restoranında bir çalışan, 243 kilogramlık bir mavi yüzgeçli ton balığının başını kaldırıyor. Japon bir suşi girişimcisi, Tokyo'nun ana balık pazarında düzenlenen yıllık prestijli yeni yıl müzayedesinde, dev bir mavi yüzgeçli ton balığı için 3,2 milyon dolar ödeyerek, önceki tüm zamanların en yüksek fiyat rekorunu kırdı. Suşi ve sashimiye olan yoğun talep nedeniyle Pasifik mavi yüzgeçli ton balığı geçmişte iklim değişikliği ve aşırı avlanma yüzünden tehdit altındaki türler arasında yer almıştı. Ancak son yıllarda uygulanan koruma önlemleri sayesinde stokların toparlanma sürecine girdiği belirtiliyor. (Yuichi Yamazaki/AFP)

• 24/30

  4 Ocak 2026 - ABD'li kayakçı Nina O'Brien, FIS Alp Disiplini Dünya Kupası'nın Slovenya'da düzenlenen ayağında Kadınlar Slalom kategorisinde yarışırken. Geçen yıl ekimde 60. kez başlayan dünya kupası, bu yıl martta sona erecek. Alp Disiplini dahil FIS bünyesinde düzenlenen diğer kış sporları Eurosport kanallarından izlenebiliyor. (Jure Makovec/AFP)

• 25/30

  3 Ocak 2026 - Venezuela'nın başkenti Karakas'ta patlama sesleri ve uçakların gürültüsünü duyan halk sokakta koşuyor. ABD Başkanı Donald Trump aylardır süren tehditlerin ardından bugün erken saatlerde Venezuela'nın çeşitli yerlerine saldırı başlattı. Yerel saatle gece 2 sularında başlayan saldırıların ardından ülkede OHAL ilan edildi. Sonraki saatlerde Trump, Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro ve eşininin yakalanarak ülkeden çıkarıldığını duyurdu. Trump, Güney Amerika ülkesini uyuşturucu nedeniyle hedef aldığını savunurken, Maduro asıl hedefin petrol rezervleri olduğunu söylüyor. (Matias Delacroix/AP)

• 26/30

  2 Ocak 2026 - Angelina Jolie, Mısır'ın Refah Sınır Kapısı'nda Kızılay çalışanlarıyla konuşuyor. Amerikalı oyuncu ve eski BM Özel Elçisi Jolie, Mısır'a nakledilen yaralı Filistinlilerin durumunu görmek ve harap olmuş bölgeye yapılan yardım teslimatlarını incelemek üzere bu ziyareti gerçekleştirdi. Ünlü oyuncu, sınır hattındaki temaslarının yanı sıra El-Ariş Genel Hastanesi'ne giderek tıbbi hizmetleri inceledi. Ziyaret sırasında sağlık personelinin hasta kabul süreçleri ve tedavi çalışmaları hakkında da bilgi aldı. Jolie, "çalışanlara ve gönüllülere gösterdikleri çaba ve emekleri için teşekkür ederek" bölgeden ayrıldı. (Mohamed Arafat/AP)

• 27/30

  1 Ocak 2026 - İsviçre'nin Crans-Montana kayak merkezindeki patlamanın ardından kurtarma ekipleri çalışıyor. Ülkenin kuzeyindeki kayak merkezinde Le Constellation adlı barda yeni yılın ilk saatlerinde çıkan yangında onlarca kişinin hayatını kaybettiği, yaklaşık 100 kişininse yaralandığı bildirildi. Reuters'a göre İtalya Dışişleri Bakanlığı, İsviçre polisinden alınan bilgilere göre yaklaşık 40 kişinin öldüğünü söylese de İsviçreli yetkililer net bir rakam vermedi. Başlangıçta patlama olarak bildirilen yangının nedeni belirsizliğini koruyor ancak yetkililer, bunun bir saldırıdan ziyade kaza gibi göründüğünü belirtiyor. BFM TV'ye konuşan iki tanık yangının, üzerinde maytap olan şampanya şişelerinin ahşap tavana çok yakın taşınması sonucu başladığını söyledi. (Maxime Schmid / AFP)

• 28/30

  31 Aralık 2025 - Sidney'de yılbaşı kutlamalarında Sidney Liman Köprüsü ve Sydney Opera Binası üzerinde gece yarısı gökyüzünü havai fişekler aydınlattı. Avustralya TSİ 16.00 itibarıyla yeni yıla merhaba dedi. Dünyada yılbaşı ilk olarak Samoa ile Kiribati'ye bağlı Kiritimati Adası'nda kutlandı. Avustralya'nın ardından sırasıyla Japonya, Tayvan, Çin ve Rusya yeni yıla girecek ülkeler arasında yer alıyor. (Saeed Khan/AFP)

• 29/30

  30 Aralık 2025 - Peru'nun Cusco bölgesindeki Pampacahua'da, 30 Aralık 2025 tarihinde, Machu Picchu ile Ollantaytambo'yu birbirine bağlayan güzergahta iki tren kafa kafaya çarpıştı. Yetkililer, Peru'nun güneydoğusundaki Machu Picchu'ya giden güzergahta iki turist treni arasında meydana gelen çarpışmada en az bir kişinin öldüğünü ve 40 kişinin yaralandığını bildirdi. Yaralılardan yaklaşık 20’sinin durumunun ciddi olduğunu belirtti. Yaralananlar arasında yabancı turistlerin de bulunduğu aktarıldı. Peru polisi, ağırlıklı olarak turistleri taşıyan trenler arasındaki çarpışmaya ilişkin soruşturma başlattı. (Carolina Paucar/AFP)

• 30/30

  29 Aralık 2025 - Gazze Şeridi'nin merkezindeki Bureyc mülteci kampında yerinden edilmiş bir Filistinli kız çocuk. İsrail ordusu, Bureyc'in doğu bölgelerine hava saldırısı gerçekleştirdi. Refah kentinin doğu bölgeleri topçu atışlarıyla vurulurken, Gazze kentinin doğusu da hedef alındı. Gazze Şeridi'nde 10 Ekim'de yürürlüğe giren ateşkes anlaşmasını hemen her gün ihlal eden İsrail ordusu, Filistinlilere yönelik saldırılarına devam ediyor. Gazze'deki hükümetin verilerine göre, ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana düzenlenen saldırılarda, 418 sivil yaşamını yitirdi 1141 kişi yaralandı. Gazze Sivil Savunma Müdürlüğü Sözcüsü Mahmud Basal, yaptığı yazılı açıklamada, İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik saldırıları sonucu evlerini kaybeden Filistinlilerin zorlu kış şartlarına dikkati çekti. Bölgedeki dondurucu hava dalgası nedeniyle Gazze Şeridi'nde bu ay 25 Filistinlinin hayatını kaybettiğini aktaran Basal, bunlar arasında 6 çocuğun olduğunu belirtti. (Eyad Bala/AFP)

İran işgal edilmedi, peki ne oldu?

Tarihten bir ders (Sevr’den Lozan’a Geçiş) konusuyla size açıklayayım: Osmanlı-Türkiye örneğinde belirgin bir işgal vardır ve stratejik hasar tespitini yaparken toprak ve egemenlik üzerinden bir hesap yapabilirsiniz, görünürdür. Bu örneği bunun için verdim.

Birinci Dünya Savaşı’nda Sevr Antlaşması ile Osmanlı İmparatorluğu işgalci güçlere peşkeş çekildi: İşgal! Ardından Anadolu’da bir ateş yakıldı. İşgalci güçler, halkın mukavemetiyle sınırların ötesine itildi. Kurtuluş Savaşı, yokluklar içinde bir diriliş hareketi olarak yapıldı. Lozan Antlaşması ile Türkiye Cumhuriyeti’nin statüsü netleşti. Bu süreçte Türkiye Büyük Millet Meclisi kuruldu, başkent Ankara oldu ve yeni bir devlet doğdu.

Hangi savaşın sonucuna bakacağız? Birinci Dünya Savaşı’nın mı, Kurtuluş Savaşı’nın mı, yoksa Lozan sonrasının mı? Stratejik hasar tespiti, geçiş dönemlerini bütüncül okumayı gerektirir. Cımbızla çekilen küçük verilerle “yenildi” derseniz yanılırsınız.

Gelelim bugünün İran’ının savaşına. İran’da zaten bir işgal, toprak, egemenlik iddiası veya savaşı söz konusu değildi. Zaten stratejik sonuçlar bu yönüyle henüz görülür değil ve anlaşılabilmesi için muhasebeye ihtiyaç var.

Bu savaş ile İran’da meydana gelen ne? Eğer işgal mukayesesi yapmayacağınız bir durum varsa, değerlendirmeyi neye göre yapacaksınız? Mesela sübjektif konulara göre mi? Prestij kazandı veya kaybetti hesabı size gerçekten tatmin edici hem de 20-30 yıllık bir perspektifte görülür bir sonuç vermeye yetecek mi?

Elinizde 20-30 yılı kapsayan hangi veri kütüğü var? Mesela endüstri, ekonomi vb. konulardaki perspektifiniz ne? Şu an bunu Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan bilmiyorken siz neyi biliyorsunuz?

İranlı idarecilerin ve halkın üzerinden bir kara bulut geçti, yıldırımlar düştü, ormanlar yandı… Böyle basit bakın konuya: Böyle misal bir ormanda gerçekten kayıp ne? İranlı idareci hangi orman yandı, kül oldu, yeniden ekim olacak mı, henüz bunu bilmiyor. Peki ne oldu, onlar bunu biliyor mu? Diyecekler ki vatanımızı ve halkımızı bu emperyalistlerden ve işgalcilerden (hatta buna teopolitik ifadeler de ekleyerek: Siyonistlerden, Evanjelistlerden…) koruduk, bu bir zafer!

Siz ne diyorsunuz? Sizin bu savaşta ne olup bittiğine dair düşünceniz ne? Stratejik hasarı neye göre ölçüyorsunuz? İşgal yok, topraklar zaten başından beri İran’ın. Ülke bölünmedi, Beluciler veya Kürtler, moda sözlerle ifade edersek, bir “ayrılıkçı, özgürlükçü” mücadelesi vermedi.

Belki bu somut bir hesap konusu kabul edilebilir: İran toprakları ve bütünlüğü yönüyle kayıp vermedi, aynı şeklini korudu.

Bakınız, stratejik hasar tespitinde olay böyle incelenir. Eğer ülkede ayrılıkçı hareketler veya iç savaş başlasaydı bu somut bir konu olurdu, ama yine de operatif sonuçlar hanesine yazılacak bir konudan bahsediyoruz. Böyle bir örnek durumda bile iç savaş nasıl seyreder ve nereye evrilir, bunu bilmek gerekir. Suriye gibi düşünün. Suriye şimdi nerede?

Bütün bunları bugün aklımızda tutmakla birlikte, hibrit savaşın sinsi taraflarının süreceğini de göz önünde bulundurursanız, örneğin 5 yıldan sonra İran’da neler yaşanabilir, bilen var mı? Şartların neye evrileceğini bilmeden bunu kestirmek mümkün mü? İşte burada önemli konu: Halen idare kimdeyse onlar istikrar için çalışır; İran’ın ortağı ve yakını ülkeler destek vereceklerse, onlar da istikrar için katkıda bulunur. Ama 5 yıl sonra nereye varılır, yine kimse bilemez, bu da aynı mücadele konusudur.

Bölgesel ve küresel boyut

Peki ya Amerika Birleşik Devletleri’nin, İsrail’in, Körfez ülkelerinin hasar tespiti? Bölgede meydana gelen geniş çerçeveli etkiler, toplam stratejik hasar nasıl ölçülecek? Şu anda herkes yeni politik, diplomatik, ekonomik ve askeri faaliyetler içinde. Avrupa, Çin, Rusya da dâhil. Bütün bu etkileşim sürerken, sığ bakışla nereye ilerleyebilirsiniz?

Çeşitli değerlendirmeler yapılır. Avrupa şuradaydı, şuraya geldi; Rusya şuradaydı, şuraya geldi… Çin için de benzeri…

Ama bakın, belki de stratejik konular bunlardır: Dünyada durum şuydu, bu noktaya dönüştü!

O stratejik durumu tespit edecek kim? Hangi veriyle?

Şimdi önemli kuruluşlara bakıyorum, onlar bile yüzlerce çalışanına görev dağıttılar ve ancak mevcudu hesaplıyorlar. Hasar şu demeye getiriyorlar. Mesela Uluslararası Para Fonu, Uluslararası Enerji Ajansı, Dünya Bankası, büyük finans kuruluşları vb.

Avrupa düşünüyor. Avrupa Birliği organları çalışmaya başladı. Avrupa ne yapacak? Onun buradaki sonuca etkisi ne olacak? Bunlar durum anlaşılsın diye açıkladığım konular.

Sonuç

Gerçek, olduğu yerde cereyan ediyor.

Stratejik hasar tespiti, ancak doğru verilerle (taktik/operasyonel veri kütüklerini aşarak), geçiş dönemlerini görerek ve uzun vadeli etkileri hesaplayarak yapılabilir.

Şu anda elinizde yeterli veri yok. Uranyum stokları ve tünel hasarları konusunda IAEA bile erişim bekliyor; Hürmüz örneğinde olduğu gibi, taktik başarılar stratejik sonuç üretmeyebilir.

Asıl belirleyici yeni yönetim kadroları, anlaşmalar ve 3-5 yıllık iç dinamiklerdir.

Bu nedenle aceleci yorumlar yerine sabırlı, derinlikli ve bütüncül bir analiz zorunludur.

Savaş bittiğinde asıl kazanan ve kaybeden, taktik tablolarla değil, stratejik gerçeklerle belirlenecektir.

Bu makale, yüzeysel değerlendirmelere karşı bir uyarıdır. Gerçeğin ölçümü, ancak veriye dayalı, sabırlı ve stratejik bakışla mümkündür.

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.