Bilim insanları bir hafta boyunca su altında kalabilen arıların bunu nasıl başardığını tespit etti.

Bazı böcekler kış mevsiminde gelişim ve metabolizmalarını durdurdukları diyapoz denen bir döneme giriyor. 

Kış uykusu benzeri bu döneme giren bazı kraliçe arılar sığınacak yuva arıyor. Öte yandan bu yuvalar yağmur veya karların erimesi gibi olaylar nedeniyle su altında kalabiliyor ve kraliçelerin hayatını riske atabiliyor.

Ancak en azından bir arı türü bu soruna adapte olmuş görünüyor.

Bombus impatiens türü kraliçe arıların, su altında bir hafta geçirdikten sonra yüzde 90 oranında hayatta kaldığı 2024'te bulunmuştu.

Ottawa Üniversitesi'nden araştırmacılar yeni çalışmalarında arıların bunu başarmak için birkaç sürece başvurduğunu saptadı.

Bilim insanları laboratuvar deneylerinde, diyapozdaki kraliçe arıları soğuk suya batırarak metabolizmalarını ve gaz alışverişlerini izledi.

Bombus impatiens arılarının batırıldığı sudaki karbondioksit seviyeleri yükselirken, oksijenin azaldığı gözlemlendi. Bu durum arıların su altında solunum yaptığı, sudaki oksijeni alarak karbondioksit saldığı anlamına geliyor.

Çalışmada ayrıca kraliçe arıların, oksijen kullanmayan bir enerji üretim biçimi olan anaerobik solunuma başvurduğu tespit edildi. İnsanlar da son derece yoğun egzersizlerde bu solunum biçimini kullanıyor.

Araştırmacılar son olarak kraliçelerin metabolizmasının hayatta kalmak için gereken minimum seviyeye kadar yavaşladığını gözlemledi. Diyapoz, metabolizmayı en az yüzde 95 yavaşlatırken, su altında kalmak daha da yavaşlatıyor.

Bulguları hakemli dergi Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences'ta bugün (11 Mart) yayımlanan çalışmaya göre metabolizmanın yavaşlaması, suda bulunan az miktardaki oksijenin bile arıların solunumunu desteklemesini sağlıyor.

Bütün bu süreçler kraliçelerin sudan oksijen almasını sağlarken enerji ihtiyaçlarını da son derece düşük tutmalarına olanak tanıyor.

Çalışmada yer almayan biyolog Dr. Erin Treanore bulguların "olağanüstü" olduğunu söylüyor.

Öte yandan bilim insanları arıların sudaki oksijeni almayı nasıl başardığını henüz bilmiyor. Kraliçenin suyla gaz alışverişi yapan ince bir hava tabakasıyla çevrelendiğini düşünüyorlar ancak bunun doğrulanmaya ihtiyacı var.

Uzmanlar bulguların evrimsel açıdan da mantıklı olduğunu belirtiyor. Bombus arısı türlerinin 25 ila 40 milyon yıl önce, küresel sıcaklıkların düştüğü dönemde ortaya çıktığı tahmin ediliyor. Bu dönemde kar suları arıları tehlikeye atmış olabilir. 

Dr. Treanore bu becerinin bombus arıları arasında yaygın görülebileceğini söyleyerek ekliyor:

Bence bu çalışma yepyeni bir araştırma alanının önünü açıyor.

Independent Türkçe, Science Alert, New York Times, Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences

Derleyen: Büşra Ağaç