Neden diğer genlerin aksine Y kromozomunda Neandertal izi yok?

Farklı teoriler masaya yatırıldı

Afrika kökenli olmayan modern insan genomunda yaklaşık yüzde 2 oranında Neandertal DNA'sı bulunuyor (AFP)

Modern insanların binlerce yıl önce yakın akrabaları Neandertallerle çiftleşmesi sonucu bugün çoğu insanın genomunda bir miktar Neandertal DNA'sı var. 

Fakat 40 bin yıl önce soyu tükenen bu insan türünün Y kromozomu ortalıkta yok. Modern insan genomundaki bu eksiklik dikkat çekici olmakla beraber gizemini de büyük ölçüde koruyor. Yine de bilim dünyasının, modern insan genomunda neden Neandertallerin Y kromozomu olmadığına dair birkaç teorisi var. 

Y kromozomu insanlardaki iki eşey kromozomundan biri. Kadınlarda XX şekilde sadece bir kromozom bulunurken, erkekler XY şeklinde ikisini de taşıyor.

Neandertallerin Y kromozomunun eksikliğinin arkasında, bunun yıllar içinde gen havuzundan rasgele bir şekilde silinmesi yatıyor olabilir. Diğer kromozomlarından aksine bunun sadece babadan oğula aktarılması zaman içinde ortadan kalkmış olma ihtimalini de artırıyor.

fazla oku

Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)

Bir diğer ihtimalse Neandertallerin Y kromozomunun, Homo sapiensin DNA'sına uyum sağlayamaması. 

2016'da yayımlanan bir araştırmada Neandertallerin Y kromozomundaki üç genin modern insanlarınkinden farklı çalıştığı bulunmuştu. Homo sapienste bu genler bağışıklık sisteminin yabancı hücreleri ayırt etmesini sağlıyor.

Araştırmacılar bundan yola çıkarak binlerce yıl önceki Homo sapiens kadınların vücudunun, Neandertal geni taşıyan Y kromozomuna saldırmış ve sürekli düşük yapmış olabileceğini söylüyor. 

Bu şekilde modern insan kadınlar, Neandertallerden daha az erkek çocuk yapmış ve bu şekilde Y kromozomu silinmiş olabilir. Bu teori Haldane kuralıyla da örtüşüyor. 

Yaklaşık 100 yıl önce biyolog J. B. S. Haldane'in ortaya attığı bu teoriye göre iki ayrı türün çiftleşmesi bir cinsiyetin eksikiğine yol açıyorsa, muhtemelen iki farklı eşey kromozomu taşıyan cinsiyet ortadan kalkar veya daha nadir doğar. İnsanlarda bu, XY kromozomu taşıyan erkekler oluyor. 

2020'de yayımlanan bir çalışmada modern insanlarla Neandertallerin çiftleşmesi sonucu yaklaşık 100 bin yıl önce  Neandertal Y kromozomunun yerini tamamen Homo sapiens Y kromozomunun aldığı bulunmuştu.
 


Böyle bir şeyin neden yaşandığı anlaşılmasa da araştırmanın yazarlarından Martin Petr, Neandertallerin sayısının modern insanlarınkinden çok daha az olmasının buna yol açmış olabileceğini düşünüyor. 

Popülasyonun küçüklüğü, gen havuzunda daha fazla zararlı mutasyonun birikmesine yol açıyor. Petr'a göre modern insanların daha sağlıklı genlerinin Neandertallerle etkileşime girmesi sonucu doğal seçilimde bu DNA varlığını sürdürmüş olabilir. Öte yandan bilim insanı bu teorinin daha fazla çalışmayla desteklenmesi gerektiğini de ekliyor.

Bütün bu ihtimaller daha fazla kanıta ihtiyaç duyarken, Neandertallerin Y kromozomunun modern insanların genomundan neden silindiğini veya hiç olup olmadığını söylemek henüz mümkün görünmüyor.



Independent Türkçe, Conversation, Live Science

Derleyen: Büşra Ağaç

© The Independent

DAHA FAZLA HABER OKU