Çin'in finansal desteği ve petrol satın alımları, İran'ın yaptırımlara karşı ayakta kalmasını sağladı.

Wall Street Journal'ın (WSJ) analizinde Donald Trump'ın ilk döneminde İran'a yaptırımları sıkılaştırmasının ardından Çin'in Tahran yönetiminden satın aldığı petrol miktarını artırdığı belirtiliyor.

10 yıl önce yaklaşık yüzde 30 olan bu oran, bugün İran'ın ürettiği petrolün neredeyse tamamını kapsıyor.

Çin'in resmi gümrük verilerine göre 2023'ten beri İran'dan herhangi bir ham petrol ithalatı yapılmadı.

Ancak tanker hareketlerini takip eden emtia araştırma şirketi Kpler, Çin'in 2025'te İran'dan günde yaklaşık 1,4 milyon varil petrol satın aldığını öne sürüyor.

Bu rakam, İran'ın geçen yılki petrol satışlarının yüzde 80'inden fazlasını oluşturuyor. Trump'ın Tahran'a yönelik "azami baskı" kampanyasını başlattığı 2017'den önce satın alınan günlük varil sayısıysa 650 bin civarındaydı.

Analize göre Çinli alıcılar, ödemeleri küresel faaliyetleri sınırlı olan küçük Çin bankaları üzerinden gerçekleştiriyor. İran'ın Hong Kong ve başka yerlerde kurduğu paravan şirketlerle bu gelirleri kolayca yönetebildiği savunuluyor.

Washington merkezli düşünce kuruluşu Demokrasileri Savunma Vakfı'ndan Max Meizlish şu iddiaları paylaşıyor:

Çin, İran'ın ‘yaptırımları aşmadaki başlıca ortağı'dır. İran, Çin'den yıllardır aldığı destek olmasaydı bu savaşı sürdüremezdi.

Öte yandan Çin Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan yazılı açıklamada İran'a yönelik "yasadışı ve mantıksız tek taraflı yaptırımlara" kararlılıkla karşı çıkıldığı yinelendi.

Washington Post'un haberinde de Çin Halk Kurtuluş Ordusu'yla (ÇHKO) bağlantılı bazı firmaların, "yapay zekayı açık kaynak verileriyle birleştirerek" ABD güçlerinin İran savaşındaki hamlelerini ortaya çıkaran bilgileri pazarladığı iddia edildi.

Pekin yönetimi, İran savaşında taraflara itidal çağrısı yaparak diplomatik sürecin yeniden başlatılmasını istemişti.

Pakistan Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar, 31 Mart'ta Çinli mevkidaşı Vang Yi'yle görüşmüş, toplantının ardından 5 maddelik ortak girişim metni yayımlanmıştı.

İran savaşında düşmanlıkların derhal sonlandırılması, en kısa sürede barış görüşmelerine başlanması, sivillerin korunması, seyrüsefer rotalarının güvenliğinin sağlanması ve Birleşmiş Milletler (BM) Şartı'nın gözetilmesi istenmişti.

Global Times'ın analizinde, ortak bildiri hakkında "Bu, orman kanunları ve askeri maceracılığın ötesinde, kurallara ve diyaloğa dayanan rasyonel bir seçeneğin ve barışa giden uygulanabilir bir yolun olduğunu bir kez daha ortaya koymaktadır" denmişti.

Independent Türkçe, Wall Street Journal, Washington Post, Global Times

Derleyen: Yasin Sofuoğlu