Bangladeş'in ilk kadın başbakanı öldü: Halide Ziya kimdi ve neler yaptı?

Şeyh Hasina'yla rekabeti, ülke siyasetine damga vurdu

Halide Ziya'nın partisinin şubattaki seçimlerde rahat bir galibiyet alacağı yorumları yapılıyor (AFP/Arşiv)

Bangladeş Milliyetçi Partisi'nden (BNP) yapılan açıklamaya göre ülkenin ilk kadın başbakanı Halide Ziya, tedavi gördüğü hastanede bugün hayatını kaybetti. 

Ölüm nedeni belirtilmeyen 80 yaşındaki Ziya, son yıllarında siyasi saiklerle açıldığını savunduğu yolsuzluk davalarıyla uğraşmıştı. 

Yüksek Mahkeme'nin Ocak 2025'te verdiği kararla son davadan da aklanan Ziya'nın, Şubat 2026'daki genel seçimlere katılmasının önü açılmıştı.

fazla oku

Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)

Ziya'nın 2024'te devrilen 78 yaşındaki eski Başbakan Şeyh Hasina'yla rekabeti, Bangladeş siyasetine damga vurdu. 

2020'de hastalık gerekçesiyle cezaevinden ev hapsine alınan Ziya, Hasina'nın önderliğindeki Avami Birliği iktidarı sırasında yurtdışında tedavi görmek için 18 kere başvuru yapsa da bunlar reddedilmişti. 

Hasina'nın şiddetli protestolar sonrasında Ağustos 2024'te ülkeden kaçmasının ardından Nobel Barış Ödüllü Muhammed Yunus'un başına geçtiği geçici bir hükümet kurulmuş ve Ziya'ya izin çıkmıştı. 

Ocakta Londra'ya giden Ziya, mayısta ülkesine dönmüştü. 

Askeri diktatörlüğe karşı mücadele 

Kanlı bir savaşın ardından 1971'de Pakistan'dan ayrılan Bangladeş'in ilk yılları suikastlar ve darbelerle geçerken Ziya'nın eşi General Ziyaur Rahman, 1977'de iktidara geldi. 

Bir sene sonra BNP'yi kuran Rahman, ülkede çok partili demokrasiye yönelik katkısıyla biliniyor. 

Rahman, 1981'de düzenlenen başarısız askeri darbe girişimi sırasında öldürüldü. 

1982'de ordu başa geçtikten sonra Ziya, askeri diktatörlüğe karşı mücadelesiyle dikkat çekti. 

Ziya, General Hüseyin Muhammed Erşad'ın devrildiği 1990'a kadar kitle hareketine öncülük etti.

Ziya - Reuters

Halide Ziya'nın başkent Dakka'daki bir hastanede öldüğü, halka reklam panolarından da duyuruldu (Reuters)


Ziya'nın 1991 seçimlerindeki rakibi, 1975 darbesinde öldürülen ilk Bangladeş Başbakanı Şeyh Muciburrahman'ın kızı Şeyh Hasina'ydı. 

Babasının ölümünden General Ziyaur Rahman ve destekçilerini de sorumlu tutan Hasina'yı yenen Ziya, ilk kez başbakanlık koltuğuna oturdu. 

Ziya, 1996'da Avami Birliği gibi pek çok partinin boykot ettiği seçimleri kazansa da kurduğu hükümet yalnızca 12 gün dayanabildi. 

Sonrasında kurulan geçici hükümetin aynı yıl düzenlediği yeni seçimde Avami Birliği iktidara geldi. 

Ülkenin en büyük İslamcı partisiyle Bangladeş Cemaat-i İslami'yle koalisyon kurarak 2001'de yeniden başbakan olan Ziya, Pakistan'a daha yumuşak bakan bir siyasetçiydi. 

Yeni Delhi yönetimi, kendilerine karşı söylemleriyle dikkat çeken Ziya'nın özellikle 2001-2006'daki ikinci başbakanlığı sırasında Hindistan karşıtı direnişçilere kucak açtığını öne sürüyordu.

Ziya'nın büyük oğlu Tarık Rahman da yolsuzluk suçlamalarının hedefi olmuştu.

Hasina ve Ziya - Reuters

Ziya ve Hasina, BNP liderinin 2015'te ölen küçük oğlu Arafat Rahman'ın 1997'deki düğününde bir arada oturmuştu (Reuters)


Hasina'yla onlarca yıl süren rekabet

2004'te Hasina başkent Dakka'da düzenlenen ve 24 Avami Birliği üyesinin öldürüldüğü bombalı saldırıdan dolayı Ziya hükümeti ve Rahman'ı suçladı. 

Bu olayı kendine yönelik bir suikast girişimi olarak adlandıran Hasina, 2008'de düzenlenen genel seçimleri kazandı. 

2014 seçimlerini BNP ve ortakları boykot etti. 2018 seçimlerine girip 2024'tekine katılmadılar. 

Bu süre zarfında iki yolsuzluk davası açılan Ziya'ya 2018'de toplam 17 yıl hapis cezası verildi. 

1996-2001'deki başbakanlığının ardından 2009'dan 2024'e kadar iktidarda kalan Hasina yönetiminin artan otoriterleşme eleştirileriyle karşı karşıya kalmasında Ziya'ya verilen hapis cezası da etkili oldu. 

2020'de sağlık sorunları yüzünden Ziya hapishaneden çıkarıldı. Son yıllarında siyasete karışmasa da BNP'nin genel başkanıydı. Büyük oğlu Tarık Rahman, 2018'den beri partinin fiili lideri. 2008'de Birleşik Krallık'a sürgüne giden 60 yaşındaki siyasetçi, kısa süre önce döndüğü ülkesinde coşkuyla karşılandı.

Ziya, son olarak Bangladeş ordusunun 21 Kasım'da düzenlediği yıllık törende görüldü. Tekerlekli sandalyedeki Ziya, diğer siyasetçilerle bir araya gelirken sağlık durumu pek iyi değildi. 

Diğer yandan 2024 yazı, Hasina iktidarının da sonunu getirdi. 

1971'deki bağımsızlık savaşının gazilerinin akrabaları için açılan tartışmalı işe alım kontenjanının geri çekilmesine yönelik protestolara, Haziran 2024 sonlarında güvenlik güçlerinin sert bir şekilde müdahale etmesiyle Bangladeş'teki şiddet eylemleri başladı.

Eylemler, kısa bir durulma döneminin ardından Hasina hükümetine karşı bir ayaklanmaya dönüştü.

5 Ağustos 2024'te yüzlerce protestocu, başbakanın konutuna akın ederek istifasını talep etti. Bunun üzerine Hasina helikopterle Hindistan'a kaçtı.

Şeyh Hasina'nın partisi Avami Birliği, 2009'da iktidara geldikten sonra Yeni Delhi'yle ekonomik ilişkileri kuvvetlendirmişti. 

Nobel Barış Ödülü sahibi Muhammed Yunus'un geçici olarak ülkenin başına geçmesinden sonra Bangladeş'in Hindistan'dan uzaklaşıp Pakistan'a yaklaştığı yorumları yapılıyor.

 

Independent Türkçe, New York Times, BBC, AP

Derleyen: Eren Umurbilir

DAHA FAZLA HABER OKU