Antik Maya uygarlığında yaşamış bir gökbilimci ve matematikçinin kimliği ilk kez ortaya çıkarıldı.

Mayaların MS 250 ila 900'ü kapsayan Klasik Dönemi'nde mimariden sanata, matematikten gökbilime kadar pek çok alanda büyük atılımlar yapıldı.

Mayalar özellikle son derece isabetli astronomik hesaplamalarıyla bilinmesine rağmen arkeologlar, bu çalışmaları kimin yürüttüğünü ortaya çıkaramıyordu.

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden (MIT) Franco Rossi liderliğindeki yeni bir çalışmada Sak Tahn Waax adında bir matematikçi-gökbilimcinin imzası tespit edildi. "Beyaz Göğüslü Tilki" anlamına gelen Sak Tahn Waax ismi, gelişmiş bir matematik formülünün yanına yazılmıştı.

Araştırmacılar bu keşfi Guatemala'daki Antik Mayalardan kalma arkeolojik kazı alanı Xultun'daki küçük bir binada yaptı. 

Binanın bir duvarında matematiksel ve astronomik hesaplamaları içeren 52 adet "mikro metin" vardı. Ekibe göre, Mayalı bilim insanları formüllerini oluştururken taslakları duvarlara yazmış ve daha sonra bunları el yazmalarına aktarmış olabilir.

MS 781'e tarihlenen bir metni deşifre eden araştırmacılar, formülün yanı sıra Sak Tahn Waax isminin de yazıldığını gördü. 

Bulguları hakemli dergi Antiquity'de dün (14 Temmuz) yayımlanan çalışmanın yazarlarından David Stuart, "Aslında birinin terk edilmiş ofisindeki eski bir 'beyaz tahtaya' bakıyoruz" diyerek ekliyor:

Bununla ilişkilendirilen bir ismin olması inanılmaz bir şey ve Maya bilimini çok daha insani kılıyor.

Çalışmada Sak Tahn Waax'ın formülünün, Venüs ve başka gezegenlerin hareketini o dönemde görülmeyen bir ustalıkla hesapladığı da tespit edildi.

Rossi, "Buradaki matematik, Sak Tahn Waax'ın 260 günlük yılın günlerinin sayımı, güneş yılı ve Venüs'le Mars'ın döngüleri gibi çeşitli zaman döngüleri arasındaki bağlantı ve kalıplara dair benzersiz anlayışını yansıtıyor" diye açıklıyor.

Klasik Maya Dönemi'nde gökcisimlerinin hareketlerine karşılık gelen tarihler, kraliyet etkinliklerinin takvimini oluşturmak ve inşaat projelerini planlamak için kullanıldığından bu hesaplamalar önem arz ediyordu.

Bilim insanları bu nedenle formülü yazan kişinin imzasını da atmış olabileceğini düşünüyor. Kazı alanındaki çalışmalarına devam eden araştırmacılar, Sak Tahn Waax'a atfedilmiş başka hesaplamaları da gün yüzüne çıkarabilir.

Öte yandan bu denklemleri Sak Tahn Waax'ın kendisinin mi yazdığı, başka birinin duvara yazıp eseri ona mı atfettiği, yoksa sadece astlarının çalışmalarını kendine mi mal ettiği hâlâ net değil.

Yine de çalışmanın yazarlarından Heather Hurst, Sak Tahn Waax'ı artık Pisagor, Galileo ve Newton gibi etkili gökbilimci ve matematikçiler arasında sayabileceğini söylüyor.

ABD'deki Colgate Üniversitesi'nden Anthony Aveni de yer almadığı çalışmanın bulguları hakkında "Hayatım boyunca arkeoastronomiyle uğraştım ve bu, Maya bilimini anlama yolunda yapılan muhtemelen en harika keşif" diyor. 

Independent Türkçe, IFLScience, Science Alert, National Geographic, Antiquity

Derleyen: Büşra Ağaç