NATO ülkelerinin liderleri, yarın başlayacak NATO zirvesi için Ankara'da bir araya gelecek.

ABD Başkanı Donald Trump'ın da katılacağı iki günlük zirve, ABD ile Avrupa arasındaki gerilimin zirveye çıktığı bir dönemde gerçekleşecek.

Trump'ın Avrupa'ya savunma harcamalarını artırması yönündeki çağrılarıyla gerilen ilişkiler, ABD başkanının Grönland'ı almak istemesiyle daha da kötüleşmiş ve ABD'nin Avrupalı müttefiklerine danışmadan başlattığı İran savaşıyla onarılması zor bir şekilde bozulmuştu.

İran savaşında İspanya başta olmak üzere bazı Avrupalı müttefiklerin ABD'ye hava sahalarını kapatmasına Trump büyük tepki göstermiş ve Avrupa'dan asker çekme planlarına ek olarak kıtadaki Amerikan askeri birliklerinin durumunun gözden geçirilmesi için talimat vermişti.

Ayrıca Trump'ın sert ve alaycı açıklamaları sebebiyle İngiltere ve İtalya başbakanlarıyla ilişkileri de kopma noktasına gelmişti.

İlişkileri geren tüm bu olayların ardından başlayacak NATO zirvesinde Avrupalı liderler, Trump ile pürüzleri gidermeye çalışacak.

Öte yandan Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan'ın zirve sırasında Başkan Trump ile baş başa görüşmesi bekleniyor.

İşte NATO zirvesine dair bilinmesi gerekenler:

Liderler hangi konularda görüşecek?

Trump hükümeti, Avrupalı devletlerin kendi savunması için daha fazla kaynak ayırmasını ve daha fazla sorumluluk üstlenmesini istiyor.

NATO toplantısında Avrupa'nın savunma sanayi üretim kapasitesinin artırılması ve savunma konusunda nasıl daha fazla sorumluluk alabileceği ele alınacak.

Buna ek olarak, Rusya ile savaşta olan Ukrayna'ya silah ve finansman desteğinin artırılması konusunda ortak karar alınması da bekleniyor.

Kimler katılacak?

Zirveye Trump'ın da aralarında bulunduğu NATO'nun 32 üye devletinin liderleri katılacak.

Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelenskiy, Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae Myung, Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in de yarın akşam NATO liderleriyle yapılacak akşam yemeğine katılması bekleniyor.

Savunma konusunda ne mesaj verilecek?

Avrupalı liderler, geçen yıl Lahey'deki zirvede verilen ve 2035'e kadar savunma harcamalarının gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) %5'ine çıkarılmasını öngören taahhütte ilerleme sağlandığını Trump'a göstermeyi amaçlıyor.

Reuters'in incelediği zirve bildiri taslağına göre liderlerin nihai metinde, "2025 yılında Avrupalı müttefikler ve Kanada, temel savunma ihtiyaçlarına yönelik yatırımlarını 139 milyar dolardan fazla artırmıştır" ifadesine yer vermesi bekleniyor.

Ayrıca metinde, "Geleceği inşa ediyoruz: Daha güçlü bir NATO içinde daha güçlü bir Avrupa ve modernize edilmiş bir İttifak. Avrupalı müttefikler ve Kanada, ABD ile birlikte çalışarak İttifak'ın savunması için daha fazla sorumluluk üstlenmektedir" denilecek.

NATO üyeleri Ukrayna konusunda ne yapacak?

NATO üyelerinin Ukrayna'ya desteğini yinelemesi ve yeni yardım sözü vermesi bekleniyor.

Bildiri taslağına göre müttefikler, bu yıl Ukrayna'ya 70 milyar euroluk askeri teçhizat, yardım ve eğitim desteği sağlamayı, gelecek yıl da en az buna eş değer seviyede destek vermeyi taahhüt edecek.

Kaynağın bir bölümü mevcut ikili taahhütlerden, bir bölümü ise 2026-2027 döneminde Ukrayna'nın savunma yatırımları için 60 milyar euroluk AB kredi mekanizmasından karşılanacak. ABD'nin bu finansmana katkı sağlaması beklenmiyor.

NATO savunma sanayisi konusunda ne yapacak?

Geçen yılki zirvede yeni harcama hedefleri öne çıkarken, yetkililer bu yıl odak noktasının silah üretim kapasitesinin artırılması ve savunma alanındaki yeniliklerin hızlandırılması olacağını belirtti.

Yarın Ankara'da yapılacak zirve sırasında değeri on milyarlarca doları bulan savunma anlaşmalarının açıklanması bekliyor.

İran gündeme gelecek mi?

Avrupalı yetkililer, İran'daki çatışmaların ve Trump'ın Avrupa ülkelerinin İran'daki savaşa yaklaşımına yönelik eleştirilerinin zirvenin gündemine gölge düşürmesinden endişe ediyor.

Taslak hâldeki bildiride liderlerin "İran'ın hiçbir zaman nükleer silaha sahip olmaması gerektiğini vurgulaması ve İran'a Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer serbestliğine tam olarak saygı göstermesi" çağrısında bulunması bekleniyor.

Ev sahibi Türkiye ne istiyor?

Türkiye, büyüyen savunma sanayi kapasitesini ön plana çıkarmayı ve NATO üyeleri arasındaki savunma sanayisi ticaretine yönelik tüm kısıtlamaların kaldırılması yönündeki uzun süredir devam eden çağrısını yinelemeyi hedefliyor.

Erdoğan ayrıca Fransa ve İtalya ile SAMP/T hava savunma sistemi alımı ve diğer savunma sanayi iş birliği başlıklarında ilerleme sağlamayı amaçlıyor.

Erdoğan'ın Trump ile baş başa yapacağı görüşmede ise ikili ilişkilerdeki iyileşmeye dikkat çekmesi, ABD'nin yaptırımlarının kaldırılmasını istemesi ve Türkiye'nin F-35 savaş uçağı programına yeniden dâhil edilmesi konusunu gündeme getirmesi bekleniyor.

Zirvedeki diğer katılımcılar kimler olacak?

Ankara'da ayrıca NATO dışişleri bakanlarının Bahreyn, Kuveyt, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden mevkidaşlarıyla bir araya gelmesi bekleniyor. Bakanlar ayrıca Ukrayna dışişleri bakanı ve Avrupa Komisyonu Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ile akşam yemeğinde görüşecek.

NATO devletlerinin savunma bakanlarının da Avustralya, Japonya, Yeni Zelanda ve Güney Kore'den mevkidaşlarıyla görüşmesi planlanıyor.

Independent Türkçe, Reuters