Gana'nın başkenti Akra'da üç gün süren Sıradaki Adımlar Konferansı'na katılan Afrika ve Karayip ülkelerinin liderleri, cuma günü bir ortak bildiri yayımladı. 

Geçmişte Afrikalıların köleleştirilerek ticaret malzemesi haline getirildiğinin hatırlatıldığı bildiride, kölecilik yapmış milletlerden resmi özür ve tazminat talep edildi. 

Atlas Okyanusu'ndaki köle ticaretinden fayda sağlayan ülkelerin onarıcı adaleti tesis etmek ve güven inşası için atabilecekleri temel adımın bu olduğu vurgulandı. 

Bu çerçevede hazırlanan 19 maddelik bir plan onaylandı. 

BM Genel Kurulu, Gana öncülüğünde hazırlanan ve kölelikle Atlantik ötesi köle ticaretini "insanlığa karşı işlenmiş en ağır suçlardan biri" diye tanımlayan karar tasarısını, Avrupa ve ABD'den gelen itirazlara rağmen 25 Mart'ta kabul etmişti.

Kararda, geçmişte köle ticareti yapan ülkelerin Afrika Birliği ve Afrika devletleriyle diyalog kurarak tarihsel haksızlıkların giderilmesine yönelik adımlar atması çağrısında bulunulmuş, bunun için mali tazminat, borçların silinmesi, kalkınma yardımları ve yağmalanan kültürel varlıkların iadesi gibi seçeneklere işaret edilmişti.

Ancak bu kararın bağlayıcı herhangi bir hükmü yok. 

80'i aşkın ülkenin temsilci gönderdiği konferansın organizatörleri, BM'nin bu hamlesinin sonuçsuz kalmaması için harekete geçti. 

Gana Cumhurbaşkanı John Dramani Mahama; Onarıcı Adalet Küresel Danışma Kurulu, Kültürel Eserlerin İadesi Uzman Kurulu ve Onarıcı Adalet Küresel Hukuk Kurulu olmak üzere üç yeni mekanizma oluşturulduğunu bildirdi.

Mahama, Onarıcı Adalet Küresel Danışma Kurulu'nun devlet ve hükümet başkanları, saygın liderler ve kamuoyunda tanınan isimlerden oluşacağını ve onarıcı adalet sürecine stratejik rehberlik sağlayacağını belirtti.

Kültürel Eserlerin İadesi Uzman Kurulu'nun, kültürel varlıkların, arşivlerin, kutsal nesnelerin ve tarihi eserlerin ait oldukları topluluklara iadesi sürecine destek vereceğini ifade etti.

Onarıcı Adalet Küresel Hukuk Kurulu'nunsa seçkin hukukçular ve hukuk akademisyenlerini bir araya getirerek uluslararası hukuk, insan onuru ve adalet ilkeleri doğrultusunda hukuki çözüm yollarını değerlendireceğini dile getirdi.

Gana'nın 25 Eylül 2025'te BM Genel Kurulu'na sunduğu karar tasarısının 25 Mart'ta 123 üye ülkenin desteğiyle kabul edildiğini hatırlatan Mahama, kararın kabulüne katkı sunan ülkeler, akademisyenler, sivil toplum kuruluşları ve aktivistlere teşekkür etti.

Bu girişimin kendileri için diplomatik bir adımdan ibaret olmadığının altını çizen Mahama şu ifadeleri kullandı:

Bu, tarihimiz, kimliğimiz ve sorumluluğumuzdan kaynaklanan ahlaki bir yükümlülüktür. Eski yaraları yeniden açmayı değil, onları iyileştirmeyi amaçlıyoruz. Bölünmeyi değil, hakikat temelinde adalet, anlayış ve uzlaşıyı hedefliyoruz.

Konferansa internet üzerinden katılan Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da BM, UNESCO ve Afrika Birliği başta olmak üzere uluslararası kuruluşlara, "köle ticaretinin tarihsel mirasının ele alınmasına yönelik tazminat adaleti girişimlerine destek verme" çağrısında bulundu.

Ancak henüz Paris'ten de tazminata dair herhangi bir adım gelmedi. 

Avrupa milletlerinin 15. yüzyıldan itibaren 12 milyondan fazla Afrikalıyı köle ticaretinde kullandığı tahmin ediliyor.

Independent Türkçe, BBC, AP, Reuters, AA

Derleyen: Eren Umurbilir