Birleşmiş Milletler Yakın Doğu'daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı'nın (UNRWA), Gazze ve Doğu Kudüs'te tutulan Filistin arşivlerini kurtarmak için gizli operasyon düzenlediği ortaya çıktı.

Guardian'ın aktardığına göre Filistin'in yakın tarihine dair hayati öneme sahip devasa arşivlerin güvenli bir yere taşınmasını hedefleyen operasyon 10 ay sürdü.

Belgelerin büyük bölümü, 1948'de İsrail devletinin kuruluşuna varan savaşlar sırasında Filistinlilerin evlerinden kaçışını ve zorla yerlerinden edilmelerini kayıt altına alıyor.

Operasyonu yöneten kıdemli UNRWA yetkilisi Roger Hearn,"Bu belgelerin yok edilmesi felaket olurdu" diyor ve ekliyor:

Eğer bu çatışmaya bir gün adil ve kalıcı bir çözüm bulunacaksa, bir zamanlar belirli bir yerde Filistinlilerin yaşadığını kanıtlamak için kullanılabilecek tek delil bunlar.

Gazze Şehri'ndeki UNRWA yerleşkesindeki kutularda 1948'de Gazze'ye sığınan Filistinli mültecilere ait orijinal kimlik kartları ve kuşaklar boyunca tutulan doğum, evlilik ve ölüm belgeleri vardı.

Bu belgeler, topraklarından edilen Filistinlilerin aile kökenlerini takip etmesine imkan sağlıyor. Bunların dijital ortama aktarılması için geçmişte girişimlerde bulunulmuş olsa da, Gazze savaşının başladığı Ekim 2023 itibarıyla hâlâ yüz binlerce kayıt kağıt ve dosya halinde kutularda saklanıyordu.

İsrail'in talimatıyla ofisi boşaltan UNRWA ekibi daha sonra yoğun bombardıman altında Gazze'ye girerek ofisteki belgeleri alıp, kamyonetle Mısır sınırındaki Refah'ta yer alan bir gıda deposuna taşımış.

Ancak yetkililere göre Kahire yönetimi, İsrail'e danışılmadan arşivlerin Gazze'den çıkarılmasına izin vermemiş. Bunun üzerine uluslararası pasaport taşıyan UNRWA görevlileri, belgeleri fark edilmeden Gazze dışına çıkarmakla görevlendirilmiş.

Gazze'deki UNRWA operasyonlarının geçici direktörü Sam Rose, 6 ayda Gazze'deki belgelerin gizlice Mısır'da toplandığı, ardından Ürdünlü bir yardım kuruluşu tarafından ülkeden çıkarıldığını söylüyor. Son sevkıyat, İsrail tanklarının Mayıs 2024'te Refah'ı ele geçirip sınırı tamamen kapatmasından yalnızca iki hafta önce gerçekleştirilmiş.

Ancak UNRWA'nın Doğu Kudüs'teki arşivleri de tehlike altındaydı. Özellikle İsrail'in ajansı Hamas'la işbirliğiyle suçlaması üzerine bölgedeki yerleşkeye saldırılar düzenlenmişti.

Rose, Doğu Kudüs'teki belgelerin de personel tarafından gizli operasyonlarla taşınıp Ürdün'deki UNRWA ofislerine aktarıldığını belirtiyor.

İsrail'in Ocak 2025'te yürürlüğe soktuğu karar kapsamında UNRWA'nın İsrail ve işgal altındaki Filistin topraklarında faaliyet göstermesi yasaklanmıştı.

Ürdün'ün başkenti Amman'da arşivlerin dijital ortama aktarılması için kapsamlı bir çalışma başlatıldı. Büyük ölçüde Lüksemburg tarafından finanse edilen projede 50'den fazla UNRWA çalışanı, milyonlarca belgeyi tek tek tarıyor.

Çalışmalar kapsamında, orijinal mülteci kayıt kartlarıyla birçok başka belge elektronik ortama aktarılıyor.

Yaklaşık 30 milyon belgenin dijitalleştirildiğini açıklayan UNRWA, her Filistinli mülteciye aile ağacını ve ilgili tüm belgeleri sunmayı hedefliyor. Ayrıca 1948'deki zorunlu göç hareketlerini gösteren haritalar hazırlanması planlanıyor. Yetkililer çalışmaların tamamlanmasının iki yıl daha sürebileceğini tahmin ediyor.

Independent Türkçe, Guardian, CNN

Derleyen: Yasin Sofuoğlu