Eski çağlardan beri bitkiler ve bahçeler, farklı medeniyetlerin inanışı, gelenek ve göreneklerinde, önemli bir yere sahip olmuş. İnsan yaşamının vazgeçilmez bir unsuru olan bitkiler, farklı toplumlar tarafından kutsal kabul edilmiş ve törenlerin, kutlamaların vazgeçilmez bir unsuruymuş. Bahçeler ve bitkiler, duyguların, sevgi ve aşkın ifade edilmesinde önemli bir sembol olmuş.
İnsan var olduğundan beri bitkiler, farklı medeniyetler tarafından değerli görülmüş ve farklı medeniyetler, bitkilere, farklı anlamlar yüklemiş. Farklı toplumlarda bitkiler, insanın kendini ifade edebilmesinde önemli rol oynamış. Farklı medeniyetlerin kültür ve inanışını yansıtan, önemli kültür öğelerinden biri de bahçelerdir. Asırlar boyu bahçeler ve bitkiler, duyguların ifade edilmesinde, önemli rol oynamış. Farklı dönemlerde yaşayan krallar, kraliçeler ve önemli kişiler için, gösterişli bahçeler yaptırılmış. Bahçeler, kimi zaman gücün, kimi zaman, aşk ve sevginin sembolü olmuş. Bu yazımda, tarihte, aşk ve sevgi için yapılmış bahçelerden bahsedeceğim.
Tarih boyunca bahçeler, farklı medeniyetlerin inanış, kültür ve yaşama biçimlerine göre değişime uğramış. Aynı zamanda bahçeler, insanların yaşantıları doğrultusunda şekillenmiş, duyguların, sevgi ve aşkın yansıması olmuş. İnsanlık tarihi boyunca, sevgi ve aşka verilen değer, sanatta, edebiyatta ve mimaride kendini göstermiş. Bahçeler de, duyguların, aşk ve sevginin ifade edilmesinde, önemli rol oynayan kültür öğelerinden biri. Aşk ve sevgi uğruna yapılmış bahçeler, aşkı ölümsüz kılmış.
Babil’in Asma Bahçeleri
Mezopotamya, Sümer, Asur ve Babil gibi önemli uygarlıklara ev sahipliği yapmıştır. Babiller, ilkçağ uygarlıkları içerisinde, tarihe, bahçe sanatının en önemli örneklerinden birini kazandırdı. Dünya’nın yedi harikasından biri olarak bilinen Babil’in Asma Bahçeleri, Mezopotamya Bahçe Sanatının en etkileyici örneklerinden biridir.
Babil Kralı II. Nebukadnezar, çok sevdiği eşi Amitis için, Babil’in Asma Bahçelerini yaptırdı. Medes Kralı’nın kızı olan Amitis, Kral Nebukadnezar ile evlendirildi. Memleketi İran olan Amitis, ülkesinin ormanları ve dağlarının özlemini çekiyordu. Eşinin vatan hasretini giderip, eşini mutlu etmek isteyen kral, Babil’deki kraliyet sarayına, bir dizi teras üzerine kurulmuş, Babil’in Asma Bahçelerini yaptırdı.
Kentin çatılarına yukarıdan bakan bu bahçeler, kademeli teraslar üzerine kurulmuş çatı bahçeleridir. Balkonlarda sulama yapılırken, su sızıntısı olmaması için, zemin, saz ve zift gibi malzemelerden oluşan tabakalar ile örtüldü. Kademeli olan bahçelerin sulanabilmesi için, Fırat Nehrinden sular, zincir pompalarla yukarı çıkarılıyordu. Nehirden dolan kova, yukarı çıkıp, içindeki suyu havuza boşaltıp, tekrar nehre dönüyordu. Bu sistem sayesinde, bahçenin üst kademelerine taşınan su, bahçelerin sulanmasını sağlıyordu. O dönemde, teraslar şeklinde tasarlanan bahçelerin, sulanabilmesi için geliştirilen sulama sistemi, birçok medeniyet için ve çatı bahçelerinin gelişmesi için, ilham kaynağı oldu.
Yüksek duvarlarla çevrili olan bahçeler, toplumun hiyerarşik yapısını da yansıtıyordu. Serin köşelerin bulunduğu teras bahçeleri, insanların, doğayla baş başa kalabildiği sığınaklar niteliğindeydi. Çok farklı bitki çeşitlerinin kullanıldığı bu bahçelerde, palmiye, akasya, meyve ağaçları, servi, kavak, zeytin gibi bitkiler yetişiyordu. Ayrıca, kemer ve sütunlardan aşağı doğru sarkan, sarkıcı bitkiler de, bulunuyordu. Babil’in Asma Bahçelerinin kalıntıları, 20. yüzyılda yapılan kazılar sonucu ortaya çıkmıştır.
Tac Mahal Bahçesi
Hindistan’ın Agra kentinde bulunan Tac Mahal, Babür İmparatorluğu’nun 6. Hükümdarı Şah Cihan tarafından, çok sevdiği eşi için yaptırılmıştır. Şah Cihan’ın çok sevdiği eşi Mümtaz Mahal, 14. Çocuklarına doğum yaparken, yaşamını kaybetti. Eşinin vefatından sonra büyük acı ve özlem çeken hükümdar, aşkını sonsuza dek yaşatabilmek için, eşinin anısına, Tac Mahal’i yaptırdı.
Mümtaz Mahal’in vefatının ertesi yılı, 1632 yılında, Tac Mahal’in temeli atıldı. Şah Cihan’ın, büyük aşkla sevdiği eşi anısına yapılan Tac Mahal, Dünya’da, aşk ve sevgi uğruna yapılmış en etkileyici anıtlardan biri olarak kabul edilir.
İçinde Şah Cihan ve Mümtaz Mahal’in mezarlarının bulunduğu Tac Mahal, geniş bir avlu içinde yer alan, 75 metre yüksekliğinde, beyaz mermerden inşa edilmiş bir anıt kubbedir. Tac Mahal’in inşasında, Rajistan’dan getirilen beyaz mermer ve dünyanın dört bir tarafından getirilen değerli taşlar kullanılmıştır.
Tac Mahal’in bahçesinin içinde, uzun bir havuz ve bahçenin sonunda, kubbeli bir yapı bulunur. Mükemmel bir simetri ile tasarlanan bahçede, çok sayıda çeşme ve havuz yer alır. Tac Mahal’in mimarisi ve bahçe tasarımında, 4 ve 4’ün katları kullanılmıştır. Fars stilinde tasarlanan bahçede, çiçekler ve yaşamı simgeleyen meyve ağaçları bulunur. Tac Mahal’in önünde bulunan mermer havuza, Tac Mahal’in büyüleyici görüntüsü yansır.
Yaşantımızın vazgeçilmez unsuru olan bitkiler ve bahçeler, tarih boyunca, farklı medeniyetler tarafından değerli bulunmuş. Bahçeler, farklı medeniyetlerin inanışları, kültürleri ve duygularını yansıtan önemli kültür öğeleridir. Farklı toplumlar, bahçelere farklı anlamlar yüklemiş. İnsan var olduğundan beri bahçeler, insan yaşamının önemli parçası olmuş. Kimi zaman gücün, kimi zaman, ölümsüz aşk ve sevginin sembolü olmuş. Zaman değişse de, bahçeler, duyguları ve sevgiyi ifade etmeye devam edecek.
Kaynakça:
Aklıbaşında, Meliha; Atabeyoğlu, Ömer ve Bulut, Yahya. (2011). Tarihte Kadınlara Adanmış Bahçeler. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, Özel Sayı, 2 (2011). 954-962.
Cömert, Özgül ve Sinan Cömert (2025), Dünya Mitolojilerinde Bitkiler, Mundi: Istanbul.
Dikmen Diriöz, Elif (2024), “Medeniyet Bahçeleri ve Türk Sanatı”, TASAM: https://tasam.org/tr-TR/Icerik/73673/medeniyet_bahceleri_ve_turk_sanati
Gezgin, Deniz (2022), Bitki Mitosları, Pinhan (4.basım 2022): Istanbul.
Goody, Jack (2010), Çiçeklerin Kültürü, Ayrıntı Yayınları: Istanbul.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
