Bilim insanları bir mürekkepbalığı türünün, çiftleşmek istediği partnerlerin ilgisini çekmek için ışığı büktüğünü tespit etti.

İnsanlar ve çoğu memeli, ışığın hangi düzlemde titreştiğini ayırt edemiyor.

Ancak bazı balık ve böcekler, havada veya suda hareket eden ışık dalgalarının hangi yönlere salındığını algılayabiliyor.

Işık, titreşim yönlerinin bir kısmını eleyen bir filtreden geçince polarize oluyor, yani titreşimleri tek bir düzleme sıkışıyor. Örneğin polarize güneş gözlükleri, bazı yönlerde titreşen ışığı engelleyerek yalnızca belirli bir yöndeki ışığın lenslerden geçmesine izin veriyor.

Işığın yarı saydam veya şeffaf bir ortamdan geçmesi de polarizasyona yol açabiliyor.

Kalamar ve ahtapotların akrabası olan Sepiidae grubundaki kafadanbacaklıların ışık dalgalarının yönünü algılayabildiği uzun zamandır biliniyor. Hatta bu vücutlarının bazı kısımları polarize ışığı yansıtabiliyor.

Tokyo Üniversitesi'nden Arata Nakayama ve ekibi, bu grupta yer alan Doratosepion andreanum türü erkeklerinin, polarize ışığı çiftleşme gösterilerinde kullanıp kullanmadığını araştırdı.

Bu kafadanbacaklı türün erkeklerinin, kur yaparken öne doğru açıp uzattıkları özel bir çift ekstra uzun kolu var. 

Araştırmacılar doğadan topladıkları hayvanları, erkek-dişi çift halinde özel akvaryumlara koydular. Dikkatle kontrol edilen ortamda okyanustaki ışığın yatay polarizasyonunu yeniden ürettiler.

Ayrıca polarize kameralarla hem çiftlerin karşılaşmasını çektiler hem de temel referans olarak kur yapmayan hayvanları kayda aldılar.

Çıplak gözle bakıldığında hayvanın iki kolunda da koyu-açık çizgiler görülüyor. Ancak özel kamera, dikey ve yatay polarizasyonu ayırt eden gizli deseni ortaya çıkardı.

Daha sonraki incelemeler, hayvanın kur yaparken kollarındaki pigment hücrelerini küçülttüğünü ve yansıtma yapabilen alttaki hücreleri açığa çıkardığını gösterdi. Bu hücreler ışığı yatay olarak yönlendirecek şekilde polarize ediyordu.

Bulguları hakemli dergi PNAS'te dün (26 Ocak Pazartesi) yayımlanan çalışmaya göre, bu hayvanlar ışıkla dişilere serenat yapmak için polarizasyonu kontrol ediyor.

Nakayama, "Bilgisayarda polarizasyon desenini gördüğümde inanılmaz derecede heyecanlandım ve aynı zamanda şaşırdım çünkü daha önce hayvanlarda bildirilen hiçbir polarizasyon desenine benzemiyordu" diyerek ekliyor: 

Açıkçası bu, hayatımın en unutulmaz anlarından biriydi.

Bulgular, ışığın polarizasyonunun hayvan iletişiminde önemli bir rol oynadığını gösteriyor.

Sepiidae grubundaki kafadanbacaklıların bu özelliği kur yapma dışındaki amaçlar için kullanıp kullanmadığı belirsizliğini koruyor.

Deniz biyoloğu Roger Hanlon, yer almadığı çalışma hakkında "Bu, hayvanların sinyal vermek için ışığı manipüle etmesinin çok yenilikçi, çok farklı bir yolunun kapısını açıyor" diyor.

Independent Türkçe, Science Alert, New York Times, PNAS

Derleyen: Büşra Ağaç