Türkiye sermaye piyasaları tarihinde yaşanan en büyük fon krizinin ardından tasfiyesine karar verilen 131 yatırım fonunun toplam büyüklüğü 16 Eylül itibarıyla yaklaşık 1 trilyon lira seviyesindeyken, fon varlıklarının yaklaşık yüzde 70'inin yoğunlaştığı beş büyük fon yatırımcılara yapılacak geri ödemeler açısından yakından izlenecek.
TEFAS verilerinden yapılan hesaplamalara göre tasfiye kapsamındaki fonların büyüklüğü, dağılımı ve yatırımcılar açısından öne çıkan noktalar şu şekilde:
Tasfiye edilecek fonların büyüklüğü nedir?
Tasfiyesine karar verilen 131 fonun toplam büyüklüğü, 31 Ağustos'ta 1.3 trilyon lira seviyesindeydi. SPK'nın fonların belirli hisselerde yoğunlaşmasını engelleyen düzenlemesinin ardından Pusula Portföy, Eylül ayı başında TEFAS'a açık iki fonunda çıkan yatırımcılara 107 milyar lira ödeme gerçekleştirdi.
Pusula Portföy, daha sonra 15 Eylül'de fonlarının temerrüde düştüğünü açıklayan ilk fon yönetim şirketi oldu.
Pusula'nın temerrüt açıklamasının ertesi günü başlayan satışlar tüm borsayı etkisi altına aldı ve BIST-100 .XU100 yüzde 5.5 düştü. Tera Portföy de seans kapanışı ardından yaptığı açıklamada iki fonunda temerrüde düştüğünü belirtti.
Bu tutar, yatırımcıların çıkışları ve hisse senedi fiyatlarındaki düşüşe bağlı olarak SPK'nın 17 Eylül'deki tasfiye kararından bir gün öncesi itibarıyla 992 milyar liraya geriledi.
Fonların toplam büyüklüğü ağustos sonu ile 17 Eylül arasındaki yaklaşık iki haftada yüzde 21 azalarak 272.5 milyar lira geriledi.
SPK geçen hafta yaptığı açıklamada, tasfiye kapsamındaki fonlarda 455,758 tekil yatırımcı bulunduğunu belirtti.
Reuters tarafından yapılan hesaplamalarda 16 Eylül'den önce tasfiye edilen iki fon için son açıklanan değerler kullanıldı.
Fonların toplam büyüklüğündeki düşüş yatırımcıların aynı miktarda zarar ettiği anlamına gelmiyor. Fon büyüklüğü, portföydeki varlıkların fiyat hareketlerinin yanı sıra yatırımcı giriş ve çıkış ile tedavüldeki pay sayısındaki değişimlerden de etkileniyor.
Fonların üçte biri para piyasası fonlarından oluşuyor
Tasfiye kapsamındaki 15 para piyasası fonunun toplam büyüklüğü 16 Eylül itibarıyla 307 milyar lira ile toplam fon büyüklüğünün yaklaşık üçte birini oluşturdu.
Tasfiye edilecek varlıkların önemli bir bölümü ise az sayıdaki büyük fonda yoğunlaşıyor.
Tera Portföy tarafından yönetilen üç fon listenin ilk üç sırasında yer alırken, 16 Eylül itibarıyla Tera Portföy Birinci Serbest Fon 244 milyar lira, Tera Portföy Para Piyasası Fonu 224 milyar lira ve Tera Portföy Hisse Senedi Fonu 142 milyar lira büyüklüğe sahipti.
Bunları 45.3 milyar lira ile Tera Portföy Dördüncü Hisse Senedi Serbest Fon ve 31.3 milyar lira ile Atlas Portföy Serbest Fon izledi.
Bu beş fonun toplam 687 milyar liralık büyüklüğü, tasfiye kapsamındaki fonların %69'unu oluşturuyor.
Fonların portföy yapılarının farklı olması nedeniyle tasfiye sürecindeki geri ödeme riski her fon için aynı değil. Yatırımcıların geri alabileceği tutar, fonların elindeki varlıkların likiditesine ve tasfiye sırasında hangi fiyatlardan nakde çevrilebileceğine bağlı olacak.
Yatırımcılar paralarını ne ölçüde geri alabilecek?
Tasfiye sonunda yatırımcılara yapılacak geri ödemenin miktarı, fonların portföylerindeki varlıkların hangi fiyatlardan nakde çevrilebildiğine bağlı olacak.
Bu açıdan para piyasası fonları ile hisse senedi ağırlıklı fonlar arasında önemli bir fark bulunuyor.
Para piyasası fonları ağırlıklı olarak kısa vadeli, likit ve fiyat oynaklığı görece düşük menkul kıymetlere yatırım yapıyor. Bu varlıklar hızla nakde çevrilebildiği ve hisse senetlerine kıyasla daha az fiyat dalgalanması gösterdiği için, tasfiye sırasında oluşabilecek değer kaybının daha düşük olması ve yatırımcıların paralarının büyük bölümünü geri alabilmesi bekleniyor.
Ancak tasfiyesine karar verilen bazı para fonlarının varlıklarının önemli bir kısmını likiditesi düşük hisselerle gerçekleştirilen ters repo işlemleri oluşturuyor. Uzmanlar ters repo işleminde karşı tarafın temerrüte düşmesi ve teminat alınan hisse senetlerinin değer kaybetmesi halinde bu işlemin zarar yaratabileceğine dikkat çekiyorlar.
Öte tarafta tasfiyesine karar verilen büyük hisse senedi fonları bulunuyor. İşlem hacmi düşük ve değeri şişkin şirketlerin hisselerinden yüksek miktarda taşıdıkları için bu fonların büyük ölçüde yitireceği düşünülüyor.
Sektör uzmanları, tasfiye sürecinde varlıkların satışlarının kâğıt üzerindeki mevcut fiyatlardan gerçekleştirilmesinin mümkün olmaması sebebiyle fonların sahip olduğu varlıkların değerinin yüzde 90 üzerinde değer kaybedebileceğini belirtti.
Yeni Parti İzmir Milletvekili Ümit Özlale, partisinin değerlendirmesine göre fon yatırımcılarının yatırdıkları paranın yaklaşık yüzde 10'unu geri alması söz konusu olacağı ifadelerini kullandı.
Tasfiyeye konu en büyük fonları işleten Tera'nın payı nedir?
Tera Portföy, tasfiye kapsamındaki varlıklarda en yüksek paya sahip portföy yönetim şirketi olarak öne çıkıyor.
Tera'nın tasfiye edilmesine karar verilen altı fonunun toplam büyüklüğü 16 Eylül itibarıyla yaklaşık 680 milyar liraya ile tasfiye edilecek toplam fon varlıklarının üçte ikisinden fazlasını oluşturdu.
Şirketin yönettiği varlık boyutu açısından en büyük fon olan TLY kodlu Tera Portföy Birinci Serbest Fon'da 16 Eylül itibarıyla 102,616 yatırımcı bulunurken, 142 milyar TL varlığın bulunduğu THF kodlu Tera Portföy Hisse Senedi (TL) Fonu (Hisse Senedi Yoğun Fon) ise 206,326 yatırımcı ile en çok yatırımcının bulunduğu fon oldu.
TLY'nin yatırımcı sayısı, fonun 2025'te TEFAS üzerinden işlem görmeye başlamasından önce 200'ün altındaydı. TEFAS verilerine göre fon, 2021'de kuruluşundan TEFAS'ta işlem görmeye başladığı Temmuz 2025'e kadar 400 katın üzerinde getiri sağlamıştı.
Küçük yatırımcının payı ne kadar?
Tasfiye yalnız nitelikli yatırımcıların girebildiği fonlarla sınırlı değil.
TEFAS verilerinden Reuters'ın yaptığı hesaplamaya göre, bireysel yatırımcıların da satın alabildiği tasfiye kapsamındaki fonların toplam büyüklüğü yaklaşık 419 milyar lira.
Yalnızca nitelikli yatırımcılara açık fonların büyüklüğü ise yaklaşık 574 milyar lira seviyesinde.
Buna göre tasfiye kapsamındaki fon büyüklüğünün yaklaşık yüzde 42'sini bireysel yatırımcıların da erişebildiği fonlar, yüzde 58'ini ise yalnızca nitelikli yatırımcılara açık fonlar oluşturuyor.
Fon bazında açıklanan yatırımcı sayıları toplandığında 725,425 rakamına ulaşılıyor. Ancak bir kişinin birden fazla fonda yatırımının bulunabilmesi nedeniyle bu rakam tasfiyeden etkilenen tekil yatırımcı sayısını göstermiyor.
Independent Türkçe, Reuters
