Samanyolu Galaksisi'nin merkezindeki süper kütleli kara delik Sagittarius A*'nın çok yakınında toz ve su oluşabildiği tespit edildi. 

Dünya'dan yaklaşık 26 bin ışık yılı uzaktaki Sagittarius A* muazzam derecede güçlü kütleçekim kuvvetiyle milyonlarca yıldızı ve gezegeni yörüngesinde tutuyor.

Ancak kara deliğin yakınındaki yoğun radyasyon ve diğer sert koşullar, tozun oluşmasını ve moleküllerin varlığını sürdürmesini son derece güçleştiriyor.

Ancak NASA'nın öncülüğünde geliştirilen James Webb Uzay Teleskobu'yla (JWST) IRS 3 isimli yaşlı bir yıldızı inceleyen gökbilimciler şaşırtıcı bir durumla karşılaştı.

Ömürlerinin sonuna yaklaşan yıldızlar, güçlü yıldız rüzgarlarıyla uzaya gaz ve madde saçıyor. Bu malzeme zamanla kozmik toza, kozmik toz da yeni yıldızlarla gezegenlerin yapıtaşlarına dönüşebiliyor.

Sagittarius A*'dan sadece 0,55 ışık yılı uzaktaki IRS 3 de böyle bir yıldız. 72 milyon yaşında olduğu tahmin edilen yıldız, ömrünün sonuna yaklaştığı için son derece büyük, soğuk ve parlak hale gelmiş durumda.

Öte yandan bilim insanları süper kütleli kara deliğe bu kadar yakın bir yıldızın etrafına madde yayıp yayamayacağından emin değildi.

Köln Üniversitesi'nden Florian Peißker liderliğindeki araştırmacılar, JWST'nin Orta Kızılötesi Aracı'nı (Mid-Infrared Instrument / MIRI) kullanarak yıldızın kızılötesi ışığını analiz etti. 

Daha önce IRS 3'ü çevreleyen gaz örtüsünde yüksek miktarda karbon olduğu öne sürülüyordu. Ancak yeni gözlemler, ortamın oksijen açısından zengin olduğunu gösterdi. Gökbilimciler, silikon ve oksijenden oluşan silikat tozuna ait iki güçlü kızılötesi sinyal tespit etti. 

Ekip daha sonra gelişmiş simülasyon modellerinden yararlanarak ışığın farklı türdeki kozmik toz örtülerinden nasıl geçebileceğini test etti. Ardından bu modelleri esas alarak IRS 3'ü çevreleyen gaz örtüsünün gerçek doğasını ortaya çıkardı.

Bulguları hakemli dergi Astronomy and Astrophysics'te dün (11 Ağustos) yayımlanan çalışmaya göre IRS 3, her yöne doğru yaklaşık 0,15 ışık yılı uzanan bir kozmik toz tabakasıyla çevrili.

Yıldızın yakınında sıcaklık yaklaşık 925 dereceye ulaşırken zarfın dış katmanlarında ortalama eksi 175 dereceye kadar düşüyor.

Ayrıca araştırmacılar, ilk kez IRS 3 gibi bir yıldızı çevreleyen örtü içinde su bulunduğuna dair güçlü işaretler de saptadı.

Makalenin yazarlarından Macarena Garcia Marin, "Su tespit edilmesi bilhassa heyecan verici çünkü moleküler maddenin yoğun radyasyonun hakim olduğu bir ortamda varlığını sürdürebileceğini gösteriyor" diyerek ekliyor: 

Bu bulgu, yıldızların süper kütleli bir kara deliğin çok yakınında bile çevrelerine madde saçmayı sürdürebildiğini gösteriyor.

Bulgular, yaşlı yıldızların zorlu ortamlarda bile galaksi merkezlerine toz sağlamada önemli bir rol üstlenebileceğine işaret ediyor.

Peißker, "Galaksi merkezleri evrendeki en uç koşullardan bazılarına sahip. Bu nedenle yıldızların böyle ortamlarda çevrelerini zenginleştirmeyi sürdürüp sürdüremediğini anlamak büyük önem taşıyor" diye açıklıyor: 

JWST sayesinde yıldızların bu koşullar altında nasıl davrandığını doğrudan gözlemleyip toz üretiminin çarpıcı derecede dayanıklı olduğunu görebiliyoruz.

Independent Türkçe, Popular Science, Avrupa Uzay Ajansı, Astronomy and Astrophysics

Derleyen: Büşra Ağaç