Avrupalı devlet liderleri gelecek hafta yapılacak NATO zirvesinde Ankara'da bir araya gelecek.
NATO müttefikleri, bir yandan ABD Başkanı Donald Trump ile İran ve Grönland meseleleri yüzünden yaşanan anlaşmazlıkları bir kenara bırakmayı, diğer yandan da ABD'nin ittifaka yönelik taahhütlerini azalttığı bir dönemde Avrupa'nın savunması için ellerini taşın altına koyduklarını göstermeyi amaçlıyor.
Erdoğan-Trump görüşmesi
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, haftaya Salı ve Çarşamba yapılacak zirvede Avrupalıların Rusya'yı caydırmak için savunma harcamalarını artırma taahhütlerini yerine getirdiklerinin görüleceğini ve on milyarlarca dolar değerinde anlaşmalar imzalanacağını söyledi.
Liderlerin ayrıca, Rusya ile savaşan Ukrayna'ya silah finansmanını sürdürme sözü vermeleri bekleniyor. Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde düzenlenecek akşam yemeğine katılacak. Erdoğan'ın ayrıca, Trump ile baş başa bir görüşme yapması bekleniyor.
Trump'ın tutumu merak konusu
Avrupalı yetkililer, Trump'ın Erdoğan ve Rutte ile olan güçlü ilişkileri sayesinde zirvenin sorunsuz geçmesini umsalar da İran savaşı ve Trump'ın NATO'ya yönelik sıklaşan eleştirilerinden dolayı bu konuda tam emin değiller.
Nitekim Trump, dün Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, ABD'nin NATO üyelerini korumak için "karşılığında hiçbir fayda elde etmeden" para harcamasından şikayet etti.
Rutte ve diğer NATO liderleri ise ittifakın ABD'nin güvenliğine de katkı sağladığını ve Trump'ın çağrılarına kulak verdiklerini vurguluyor. Trump, uzun süredir Avrupalıların kendi savunmaları için daha fazla harcama yapmaları yönünde çağrı yapmaktaydı.
Rutte: Avrupalılar daha fazla sorumluluk alıyor
Rutte Çarşamba Berlin'de yaptığı açıklamada, "Gelecek haftaki zirvenin ana odağı, yapılan ek harcamaları muharebeye hazır askeri kabiliyete dönüştürmek ve savunma sanayimizin üretim kapasitesini ciddi ölçüde artırmak olacak" dedi.
NATO'nun her zaman transatlantik bir ittifak olarak kalacağını fakat bu yapıyı daha iyi bir şekilde yeniden dengelemeleri gerektiğini vurgulayan Rutte, "ABD ile yakın eş güdüm içinde çalışan Avrupalı müttefikler ve Kanada, Avrupa'daki konvansiyonel savunma için daha fazla sorumluluk üstleniyor" ifadelerini kullandı.
Rutte geçen ay yaptığı açıklamada, NATO'nun Avrupalı üyeleri ile Kanada'nın 2025 yılında savunmaya bir önceki yıla göre 90 milyar dolar daha fazla harcayarak toplamda 570 milyar doların üzerine çıktığını duyurmuştu.
Geçen yıl Lahey'de düzenlenen zirvede NATO liderleri, daha önceki %2'lik hedefi yükselterek 2035 yılına kadar gayrisafi yurt için hasılalarının (GSYH) %3.5'ini silah ve asker gibi ana savunma unsurlarına ayırmayı kabul etmişti. Ayrıca GSYH'nin yüzde 1.5'inin siber güvenliğin artırılması gibi daha geniş kapsamlı savunma yatırımlarına aktarılması konusunda uzlaşılmıştı.
Avrupalılar, Lahey’deki uyumun sürmesini umuyor
Avrupalı yetkililer, Trump'ın 32 üyeli ittifaka ve 5. Madde'deki karşılıklı savunma paktına olan ABD taahhüdünü yeniden teyit ettiği ve diğer liderleri övdüğü Lahey Zirvesi'ndeki olumlu havanın tekrarlanmasını umuyor.
Fakat son 12 ay ittifakı ciddi şekilde zorladı. Trump'ın NATO üyesi Danimarka'dan Grönland'ı alma tehdidinde bulunması ve Avrupalı müttefiklere danışmadan küresel ekonomiyi altüst eden İran savaşını başlatması ilişkileri gerdi.
İlişkilerin son derece gerilmesine yol açan bu olayların yanı sıra ABD Avrupa'daki askerlerini geri çekeceğini de duyurdu. Ayrıca bir uçak gemisi, bir yakıt ikmal uçağı, savaş jetleri ve insansız hava araçları (İHA) da dâhil olmak üzere NATO'nun savunma planlarına tahsis ettiği kuvvetleri azalttı ve kıtadaki askeri varlığına ilişkin altı aylık bir inceleme süreci başlattı.
İsminin açıklanmasını istemeyen Avrupalı bir diplomat durumu, "İttifak hâlâ ayakta ve canlı fakat biraz hırpalanmış durumda" sözleriyle özetledi.
İran savaşı zirvede belirsizliği artırıyor
Avrupalı yetkililer, şu anda kırılgan bir ateşkesin yürürlükte olduğu İran savaşının zirveye gölge düşürmesinden endişe ediyor. Çatışmaların yeniden alevlenmesi veya Trump'ın ABD'nin askeri operasyonlarına yeterince destek vermedikleri gerekçesiyle öfkesini Avrupalı liderlerden çıkarması ihtimaller dâhilinde.
Trump, bu durumun ABD'nin saldırıya uğrayan bir NATO üyesine yardım etme taahhüdünü yerine getirmesini gereksiz kılabileceğini ima etmişti.
Öte yandan NATO yetkilileri, birçok Avrupalı lider savaşı desteklemese de müttefiklerin çoğunun hava sahalarını ve kendi topraklarındaki üsleri kullanması için ABD'ye izin verme taahhüdünü yerine getirdiğini de belirtiyor.
Savaş ayrıca Trump ile İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ve görevden ayrılmakta olan İngiltere Başbakanı Keir Starmer gibi Avrupalı liderler arasındaki kişisel bağları da zedeledi; bu durum söz konusu gerilimlerin zirvede yeniden su yüzüne çıkabileceği endişesine yol açıyor.
Kıdemli bir NATO diplomatı ise daha iyimser bir tablo çizerek şunları söyledi:
Liderlerin risklerin farkında olduğuna inandığım için bunun gerçekleşmeyeceği konusunda iyimserim. Buna rağmen benzer bir durum yaşanırsa, pürüzleri gidermek adına her zaman başvurabileceğimiz nihai evlilik danışmanımız Mark Rutte devrededir.
Independent Türkçe, Reuters
