Jüpiter'deki yıldırımların Dünya'dakilerden 100 kat daha güçlü olduğu tespit edildi.

Güneş Sistemi'nin en büyük gezegeni Jüpiter, bazıları yüzlerce yıl süren devasa fırtınalara ev sahipliği yapıyor.

Bu fırtınalarda şiddetli yıldırımlar da meydana geliyor. Ancak gezegenin yoğun bulut tabakası nedeniyle bunların tam gücünü belirlemek zorlu bir işti.

Önceki görevlerde yalnızca Jüpiter'in karanlık yüzündeki en güçlü yıldırımlar tespit edilebilmişti.

Öte yandan bilim insanları gezegende aynı anda birden fazla fırtına gerçekleştiği için yıldırımların hangi fırtınadan kaynaklandığını ve dolayısıyla güçlerini belirlemenin zorlaştığını söylüyor.

Kaliforniya Üniversitesi Berkeley kampüsünden Michael Wong ve ekibi, bu olayları detaylıca incelemek için 2021-2022'de bir fırsat yakaladı.

Jüpiter'in kuzey bölgesindeki fırtınalarda durgunluk yaşanmasıyla, araştırmacılar tek seferde bir fırtınaya odaklanabildi.

Gezegenin yörüngesindeki NASA aracı Juno çalışmada kritik rol üstlendi. Juno'daki bir cihaz, bu amaçla tasarlanmamış olsa da güçlü yıldırımların ürettiği radyo dalgalarını algılayabiliyor.

Araştırmacılar bunun yanı sıra Hubble Uzay Teleskobu ve amatör bilim insanlarının çektiği görüntülerden de yararlandı.

Wong "Elimizde kesin bir konum olduğu için 'Tamam, nerede olduğunu biliyoruz. Gücünü doğrudan ölçebiliriz' diyebildik" diye açıklıyor.

4 fırtınayı analiz eden Juno, saniyede ortalama üç yıldırım düştüğünü saptadı. Tespit edilen 613 yıldırım darbesinin gücünün, Dünya'dakine yakın seviyelerden, onun 100 katına kadar ulaştığı görüldü.

Bulguları hakemli dergi AGU Advances'ta yayımlanan çalışmanın yazarı Wong "İstatistikleri incelemek ve Juno verilerimizle radyo dalga boylarında yıldırım darbelerinin çoğunu gerçekten yakaladığımızı görmek çok tatmin ediciydi" diyerek ekliyor:

Daha önce sadece en güçlü sinyalleri yakalayıp daha zayıf olanları kaçırdığımızdan şüpheleniyorduk.

Öte yandan araştırmacılar gerçek güç değerinde bazı belirsizlikler olduğunu belirtiyor.

Dünya'daki yıldırımların şiddeti farklı radyo dalga boyları kullanılarak tahmin ediliyor. Bu nedenle Jüpiter'deki bazı yıldırımlar bizim gezegenimizdekinden 500, hatta 10 bin kat daha güçlü olabilir.

Gaz devi gezegenin yıldırımları nasıl ürettiğini belirlemek için daha fazla çalışmaya ihtiyaç var ancak yeni bulgular, konveksiyon adlı süreçle ısının atmosferin alt katmanlarından üst katmanlarına nasıl taşındığının anlaşılmasına katkı sağlıyor.

Dünya'da atmosferin büyük bölümünü oluşturan azot, sudan daha ağır olduğu için nemli hava, kuru havadan daha hafif. Ancak Jüpiter'in atmosferi sudan daha hafif olan hidrojen açısından zengin ve bu da nemli havanın yukarı doğru hareket etmesinin Dünya'ya kıyasla daha zor olmasına yol açıyor. 

Bu nedenle Jüpiter'de bir fırtınayı başlatmak için Dünya'dakinden daha fazla enerji gerekiyor ve gaz devinin atmosferinin tepesinde bir fırtına oluştuğunda da daha fazla enerji açığa çıkıyor.

Bilim insanlarına göre, diğer gezegenlerdeki yıldırımları anlamak, Dünya'daki yıldırımlar hakkında da önemli bilgiler sunabilir.



Independent Türkçe, Astrobiology, Smithsonian Magazine, IFLScience, AGU Advances

Derleyen: Büşra Ağaç