ABD ile İsrail'in İran'a saldırıları başlamadan yaklaşık 48 saat önce İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, ABD Başkanı Donald Trump ile bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi.
Bu görüşmede Netanyahu, bir zamanlar bu tür karmaşık ve uzak mesafeli savaşlara karşı seçim kampanyası yürütmüş Trump'a bu operasyonun neden gerekli olduğunu anlattı.
Hafta başındaki istihbarat raporlarından her iki lider de İran'ın Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney ve kurmaylarının Tahran'daki yerleşkesinde bir araya geleceğini ve bir saldırıya karşı savunmasız olacağını biliyordu. İsrail genellikle bir ülkenin liderlerine bu tarz saldırılar gerçekleştirmeyi tercih ederken, ABD normalde böyle saldırıları nadiren düzenliyor.
Önemli telefon görüşmesi ve intikam faktörü
Görüşme hakkında bilgi sahibi üç kaynağa göre yeni istihbarat, Tahran'da Cumartesi gecesi yapılması planlanan toplantının Cumartesi sabahına çekildiğini gösteriyordu.
Daha önce basına yansımayan telefon görüşmesinde Netanyahu, on yıllardır beklediği bu operasyonun Hamaney'i öldürmek ve İran'ın geçmişte Trump'a yönelik suikast girişimlerinin intikamını almak için eşsiz bir fırsat sunduğunu ABD başkanına anlattı. Bu suikast girişimleri arasında, 2024 yılında Trump henüz adayken İran'ın Trump'a karşı kiralık katil tuttuğuna dair iddialar da yer alıyordu.
ABD Adalet Bakanlığı, İran Devrim Muhafızları Ordusu komutanı Kasım Süleymani'nin ABD tarafından öldürülmesine misilleme olarak hazırlanan bu suikast planı kapsamında, bir Pakistanlıyı ABD'de eleman devşirmeye çalışmakla suçladı.
Kaynakların aktardığı bilgiye göre Trump, bu telefon görüşmesi gerçekleştiğinde askeri bir operasyon fikrine zaten onay vermişti fakat ABD'nin tam olarak ne zaman ve hangi koşullarda devreye gireceğine henüz karar vermemişti. Kaynaklar, bölgedeki askeri tahkimat sebebiyle baskının arttığını, hatta birkaç gün önceki bir saldırı planının kötü hava koşullarından dolayı iptal edildiğini belirtti.
Reuters, Netanyahu'nun son savunmasının Trump'ın saldırı kararını vermesinde ne kadar rol oynadığını belirleyemedi fakat üç haber kaynağına göre Hamaney'in öldürülmesi için zamanın daraldığına dair istihbaratla birlikte Netanyahu'nun anlattıkları Trump'ın 27 Şubat'ta "Epic Fury" (Destansı Öfke) Operasyonu için nihai emri vermesinde katalizör oldu.
Sonuç: Ali Hamaney öldürüldü
Tahran'a ilk bombalar 28 Şubat Cumartesi sabahı düştü. Trump, o akşam Hamaney'in öldüğünü dünyaya duyurdu.
Beyaz Saray Sözcüsü Anna Kelly, iki lider arasındaki görüşmeye dair detay vermese de operasyonun amacının "İran rejiminin balistik füze üretme kapasitesini ortadan kaldırmak, donanmasını yok etmek, bölgedeki grupları silahlandırma kabiliyetini sonlandırmak ve nükleer silah edinmesini engellemek" olduğunu söyledi.
Netanyahu ise Perşembe düzenlediği basın toplantısında, İsrail'in ABD'yi bu savaşa sürüklediğine dair iddiaları yalanlayarak, "kimsenin Başkan Trump'a ne yapacağını söyleyemeyeceğini" belirtti.
Trump, saldırı kararının tamamen kendisine ait olduğunu kamuya açıkça ifade etmişti.
ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth ise Mart başında intikam imasında bulunarak, "İran Başkan Trump'ı öldürmeye çalıştı, son gülen Başkan Trump oldu" ifadelerini kullandı.
Son durum ve yeni dini lider: Mücteba Hamaney
Kaynakların aktardığı bilgiye göre, Trump Pentagon ve istihbarat yetkilileri tarafından İran'ın füze programının büyük ölçüde çökertilmesi de dâhil olmak üzere, başarılı bir saldırıdan elde edilebilecek potansiyel avantajlar konusunda bilgilendirildi.
Netanyahu ile Trump arasındaki telefon görüşmesinden önce, 24 Şubat'ta ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, üst düzeydeki Kongre liderlerinden oluşan küçük bir gruba ABD katılsın ya da katılmasın İsrail'in İran'a saldırmasının muhtemel olduğunu ve buna karşılık İran'ın da muhtemelen ABD üslerine misilleme yapacağını söyledi.
Nitekim ABD'nin saldırıları İran'ın sert misillemelerine, 2,300'den fazla İranlı sivilin ve en az 13 ABD askerinin ölümüne ve küresel petrol fiyatlarının rekor kırmasına yol açtı.
Rubio'nun verdiği brifing hakkında bilgi sahibi olan diğer iki kişiye göre Trump'a ayrıca İran'ın üst düzeydeki liderlerinin öldürülmesinin Tahran'da ABD ile müzakereye daha istekli bir hükümetin yolunu açabileceği bilgisi verildi.
Görüşme hakkında bilgilendirilen kişilere göre Trump İran'a nihai saldırı emri vermeden kısa bir süre önce gerçekleşen telefon görüşmesinde, "rejim değişikliği" ihtimali Netanyahu'nun öne sürdüğü temel argümanlardan biriydi.
CIA ise Hamaney'in yerine daha ılımlı bir lider gelmesini beklemiyordu. Nitekim öyle oldu. Hamaney'in oğlu, babasından bile daha sert bir ABD karşıtı olarak bilinen Mücteba Hamaney, İran'ın yeni dini lideri ilan edildi.
Trump, Ali Hamaney öldürüldükten sonra İran halkına birçok defa ayaklanma çağrısında bulundu.
Savaş dördüncü haftasına girerken bölge yangın yerine döndü; İran sokaklarında ise hâlâ Devrim Muhafızları devriye geziyor. Milyonlarca İranlı ise evlerine hapsoldu.
Reuters
