ABD ve İsrail’in İran’a yönelik bombardımanı sırasında Minab’daki Şacereh Tayyebeh kız okuluna düzenlenen saldırıda 168 kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. The Guardian, olay yerinden elde edilen doğrulanmış fotoğraflar, videolar ve uydu görüntülerini kullanarak saldırının nasıl gerçekleştiğini ve sonrasında neler yaşandığını inceledi.
Guardian incelemesinden özet bilgiler şöyle:
Enkaz altındaki bir okul
Okulun duvarlarını süsleyen ağaç, boya fırçası, pastel boya ve mikroskop resimlerinin üzerinden siyah duman yükseliyor. Patlamanın şiddetiyle camlar parçalanmış, perdeler çerçevelerinden koparak paramparça halde sarkıyor.
Yanmış duvarlardan birinin dibinde oyun alanının kalıntıları duruyor: kırmızı plastik bir kaydırak ve çocuk boyutunda sandalyeler. Devrilmiş bir kitaplığın üzerinde ise patlamanın tozuna bulanmış pembe plastik sandaletler yan yana duruyor.
Füze, okulun sabah dersleri sırasında isabet etti.
İran’da okul haftası cumartesiden perşembeye kadar sürüyor. Bu nedenle ABD ve İsrail bombardımanı cumartesi sabahı saat 10 civarında başladığında öğrenciler hala dersteydi.
Saat 10.00 ile 10.45 arasında bir anda bir füze, İran’ın güneyindeki Minab kentinde bulunan Şacereh Tayyebeh okuluna doğrudan isabet etti. Patlama beton binayı yerle bir ederken 7 ile 12 yaşları arasındaki onlarca kız çocuğu hayatını kaybetti.
Görüntülerde ortaya çıkan dehşet
Guardian’ın grafik içerik nedeniyle yayımlamadığı fotoğraflar ve doğrulanmış videolar, çocuk cesetlerinin enkaz altında kısmen gömülü olduğunu gösteriyor.
Bir videoda çok küçük bir çocuğun kopmuş kolu enkazdan çıkarılıyor. Kan ve beton tozuna bulanmış rengarenk sırt çantaları molozların arasında görülüyor. Yeşil bir elbise giymiş bir kız çocuğunun bedeni, siyah bir ceset torbasıyla kısmen örtülmüş halde yerde yatıyor. Arka planda çığlıklar duyuluyor.
Bir videoda perişan halde bir adam okulun yıkıntıları arasında ders kitaplarını ve çalışma kağıtlarını sallayarak bağırıyor:
Bunlar bu molozların altında kalan çocukların kitapları. Bu kitapların üzerinde onların kanını görebilirsiniz. Bunlar asker değil, siviller. Burası bir okuldu ve onlar buraya ders çalışmaya gelmişti.
Ölü sayısı belirsizliğini koruyor
İran devlet medyasına göre saldırıda 168 kişi hayatını kaybetti, 95 kişi yaralandı. Ancak Guardian bu rakamları bağımsız olarak doğrulayamadı.
İran’da bağımsız gazeteciliğin ciddi biçimde kısıtlanması ve ülkenin birçok bölgesinde internet kesintilerinin sürmesi nedeniyle olayla ilgili ayrıntılı bilgiye ulaşmak zor. Guardian bu nedenle saldırıyı doğrulanmış videolar, coğrafi konumlandırılmış görüntüler, uydu fotoğrafları ve tanık ifadeleri üzerinden yeniden oluşturdu.
UNESCO ise saldırıyı uluslararası hukukun “ağır bir ihlali” olarak nitelendirdi.
Okulun konumu nasıl doğrulandı?
Guardian, okulun yerini doğrulamak için olay yerinden alınan videoları uydu görüntüleriyle karşılaştırdı.
Şacereh Tayyebeh okulu, İslam Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) kışlası ve destek binalarının bulunduğu bir kompleksin hemen yanında yer alıyordu. Okulun yanındaki yapılar arasında IRGC logosu bulunan ve “IRGC Deniz Kuvvetleri Tıp Komutanlığı” yazılı tabelaya sahip bir klinik ile eczane bulunuyor.
Daha geniş kompleks içinde ayrıca “Devrim Muhafızları Seyyed el Şehada Kültür Kompleksi” olarak işaretlenmiş bir spor salonu ya da konser alanı da yer alıyor.
Okulun konumu ayrıca açık kaynak istihbaratı (OSINT) araştırmacıları, İran Öğrenci Ağı ve bağımsız doğrulama kuruluşu Factnameh tarafından da doğrulandı.
Askeri bir hedef miydi?
Elde edilen görüntüler okulun askeri amaçla kullanıldığına dair bir işaret göstermiyor.
Sınıf binası ve oyun alanı, Devrim Muhafızları kompleksinin geri kalanından bir duvarla ayrılmış durumda. Duvarlardaki renkli çocuk resimleri bazı uydu görüntülerinde bile görülebiliyor.
İran Öğretmenler Sendikaları Koordinasyon Konseyi’nin Kanada’daki temsilcisi Shiva Amelirad, okulun yalnızca askeri ailelerin çocuklarına açık olmadığını söyledi.
Amelirad’a göre okul, özellikle özel okul ücretlerini karşılayamayan yerel ailelerin çocuklarını da kabul ediyordu. “Ücretleri diğer birçok özel okula göre daha düşüktü. Devlet okullarındaki aşırı kalabalık nedeniyle sıradan aileler çocuklarını buraya kaydettirmek zorunda kalmıştı" yorumunu yaptı.
Bombardımanın hedefi neydi?
Saldırıdan hemen sonra çekilen videolarda okulun yakınındaki en az bir binadan yoğun duman yükseldiği görülüyor.
Okulun konumu, patlamanın zamanlaması ve çevredeki duman, okulun Devrim Muhafızları kompleksine yönelik daha geniş bir saldırı sırasında vurulmuş olabileceğini düşündürüyor.
ABD ordusu olayın “araştırıldığını” açıkladı.
ABD Merkez Komutanlığı sözcüsü Yüzbaşı Tim Hawkins, ABD’nin “askeri operasyonlar sırasında sivil zararlara ilişkin tüm raporları ciddiyetle ele aldığını ve incelemekte olduğunu” söyledi.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise “Eğer bu bizim saldırımız olsaydı, Savunma Bakanlığı bunu soruştururdu” diyerek ABD’nin “kasten bir okulu hedef almayacağını” belirtti.
Okulların kapatılması için verilen geç uyarı
İranlı yetkililer, ABD-İsrail saldırısının sabah 09.40’ta başlamasından kısa süre sonra okulların kapatılması talimatı verdi.
Ancak füzenin Minab’a bu uyarılar ulaşmadan önce mi yoksa hemen sonra mı isabet ettiği net değil. Bu nedenle velilerin çocuklarını almak için yeterli zamanı bulup bulamadığı da bilinmiyor.
Amelirad, “Okulun kapatılması duyurusu ile patlama arasındaki süre çok kısaydı. Bu yüzden aileler henüz çocuklarını almaya gelmemişti,” dedi.
Kurbanların kimliği
Hayatını kaybedenlerin kaçının öğretmen ya da okul personeli olduğu henüz netleşmedi.
Devlet bağlantılı İran Öğrenci Haber Ajansı ISNA, okul müdürünün de ölenler arasında olduğunu bildirdi. İnsan hakları örgütü Hengaw’a göre okulda sabah saatlerinde 170 öğrenci bulunuyordu.
Yerel bir yetkili AP’ye yaptığı açıklamada saldırıda öğrencilerin yanı sıra veliler ve okul çalışanlarının da öldüğünü söyledi.
Amelirad’a göre ölü sayısı yerel morgun kapasitesini de aştı.
“Hastane morgunun sınırlı kapasitesi nedeniyle kurbanların cesetlerinin muhafazası için soğutmalı araçların kullanıldığı bildiriliyor” dedi.
Sosyal medyada yayılan yanlış bilgiler
Saldırıdan kısa süre sonra internette yanlış bilgiler hızla yayılmaya başladı.
Bazı sosyal medya hesapları okul görüntülerinin Pakistan’da çekilmiş eski görüntüler olduğunu iddia etti. Ancak bu iddia doğrulama çalışmalarıyla çürütüldü.
Bazı X hesapları ise okulun yanlışlıkla ateşlenen bir İran Devrim Muhafızları füzesi tarafından vurulduğunu öne sürdü. Ancak kanıt olarak paylaşılan fotoğrafların Minab’dan yaklaşık 1.600 kilometre uzaklıktaki Zencan kentinde çekildiği ortaya çıktı.
Küçük bir kasaba için büyük bir kayıp
Umman Denizi yakınındaki Minab, geçimini büyük ölçüde tarımdan sağlayan nispeten küçük bir kasaba. Bölgedeki halkın önemli kısmı hurma ve narenciye yetiştiriciliğiyle geçiniyor.
Bu nedenle onlarca genç kızın kaybı kasaba için yıkıcı sonuçlar doğurabilir.
Amelirad, “Kurbanlar arasında birçok farklı aileden çocuklar vardı. Hatta aynı aileden birden fazla çocuk da bulunuyordu” dedi.
The Guardian
