Günümüzde moda sektörü, sürekli değişim ve hızlı tüketimi teşvik ediyor. Moda sektörünün hızlı gelişimi ve bunun sonucunda tüketimin artması, çevre üzerinde olumsuz etkilere neden oluyor. Çevre sorunlarına karşı çözüm bulabilmek için, moda sektörü, hızlı tüketime karşı olan, sürdürülebilirlik temeline dayanan, çevre dostu yaklaşımlar geliştirdi.
Toplumda, çevresel ve sosyal duyarlılığın artmasıyla, moda sektörü de, çevre dostu olan stratejiler geliştirdi. Moda sektöründe sürdürülebilirlik, sektörün, çevre üzerindeki etkilerini azaltma ve sektörün sosyal faydasını arttırma amacı taşıyor. Bu kapsamda ortaya çıkan yaklaşımlar, sürdürülebilir moda, yeşil moda, etik moda ve yavaş moda. Sürdürülebilir moda anlayışı, sürekli değişim ve hızlı tüketime karşı olan, “sürdürülebilirlik” temeline dayanan, doğal kaynaklarımızı ve tüm canlıların sağlığını koruyan, moda sektörünün çevre üzerindeki tüm etkilerini göz önünde bulunduran bir yaklaşım.
Tekstil ürünlerinin, çevre üzerindeki etkileri değerlendirilirken, bazı unsurlar ön plana çıkmaktadır.
Enerji Tüketimi ve Sera Gazı Emisyonları
Tekstil ürünleri, üretim aşamasından, tüketim aşamasına kadar, ciddi miktarda enerjinin harcanmasına ve sera gazı salınımına neden oluyor. Bu kapsamda, sürdürülebilir moda yaklaşımı, enerji tüketimi ve sera gazı salınımını azaltan stratejiler geliştiriyor.
Su Tüketimi
Tekstil ürünleri, üretim sürecinde, su tüketimine neden oluyor. Sürdürülebilir moda yaklaşımı, su tüketimini azaltan çözümler geliştiriyor. Ayrıca malzeme seçiminde, az suya gereksinim duyan malzemeler tercih ediliyor.
Kimyasal Kullanımı
Tekstil ürünlerinin üretiminde, boyalar, pestisitler, gübreler ve diğer kimyasallar kullanılıyor. Sürdürülebilir moda yaklaşımı, tekstil ürünlerinde, çevreye zararı olan kimyasal malzemelerin kullanımını azaltıyor.
Çevre Dostu Malzeme Kullanımı
Sürdürülebilir moda anlayışı, yalnızca üretim süreciyle değil, aynı zamanda malzeme seçimi ile de, doğrudan ilişkili. Moda sektörünün, çevre üzerinde olan etkilerinin önemli bir bölümü, malzeme seçiminden kaynaklanıyor. Moda sektöründe kullanılan hiçbir malzemenin, tamamen sürdürülebilir olduğu söylenemez. Ancak bazı malzemelerin, çevre üzerinde olan etkileri daha düşüktür.
Sürdürülebilir malzemeler, bitki ve hayvanlardan üretilen lifler (pamuk, yün, keten, kenevir, ipek gibi). Sürdürülebilir moda yaklaşımında, çevre dostu olan malzemeler ve kumaşlar kullanılır.
Pamuk
Dünya tekstil sektöründe, en yaygın olarak kullanılan doğal liflerden biri pamuk. Pamuk üretiminin, su tüketimi, pestisit gibi yoğun kimyasal kullanımı ve toprak bozulması gibi, çevre üzerinde olumsuz etkileri var. Örneğin, 1 kilogram pamuk üretimi için, yaklaşık olarak, 10.000 litre suya gereksinim duyulmakta. Bu durum, su kaynakları sınırlı olan bölgelerde sıkıntı yaratıyor.
Ancak organik pamuk üretimi, çevre üzerindeki olumsuz etkileri azaltıyor. Organik pamuk üretimi, geleneksel pamuk üretimine göre, daha az suya gereksinim duyar. Ayrıca, organik pamuk üretimi, böcek ilacı kullanılmaması nedeniyle, ekosisteme, toprağa ve çiftçiye zarar vermez. Daha İyi Pamuk Girişimi (Better Cotton Initiative), buna örnek olarak verilebilir. Daha İyi Pamuk Girişimi’nden yapılan giysiler, GOTS (Küresel Organik Tekstil Standardı) etiketi ile sertifikalandırılmıştır.
Yün
Uzun ömürlü bir materyal olan yün, çeşitli hayvanların kıllarından elde edilir. Yün, ısı tutma yeteneği yüksek, dayanıklı ve biyolojik olarak parçalanabilir bir malzeme. Doğal ortamda, yün lifleri, 3-4 ay içerisinde, tamamen parçalanabilir. Yün üretimi, hayvancılığa dayandığından dolayı, sera gazı salınımı nedeniyle, karbon ayak izi yüksektir. Yün, doğal bir kaynak olmasına rağmen, bazı üretim yöntemleri (aşırı otlatma gibi) çevre sorunlarına neden olabilir. Günümüzde bazı çiftçiler, yünlerin üretimini yaparken, çevre üzerindeki olumsuz etkileri azaltabilmek için, atmosferdeki karbonu tutucu teknikler uyguluyor.
Keten ve Kenevir
Son yıllarda, tekstil sektöründe kullanılan doğal liflerden biri, keten ve kenevir. Keten ve kenevirin yetiştirme süreçleri, diğer materyallere göre daha az çevresel etkiye sahiptir. Keten ve kenevir, az su tüketimine gereksinim duyduğu için, çevre dostu materyaller arasındadır. Keten, serin tutma, dayanıklılık, suyu emme gibi özelliklerinden dolayı, Antik Mısırlılar tarafından da kullanılmıştır. Kenevir, eski zamanlardan beri, kumaş üretiminde kullanılan bir malzeme. Kenevir, yarı kurak iklim şartlarında dahi, verimli bir şekilde yetişebilir. Doğal haşerelere karşı dayanıklı olan kenevir bitkisi, bu özelliğinden dolayı, pestisit gibi kimyasal kullanımını en aza indirir.
Geri Dönüştürülmüş Materyal Kullanımı
Moda sektöründe yaygın olarak uygulanan çevre dostu stratejilerden biri de, geri dönüştürülmüş olan materyallerin kullanımı.
Sürdürülebilir moda yaklaşımında, önemli diğer bir unsur da, boyarmaddeler ve kullanılan kimyasallar. Tekstil üretiminin büyük bir bölümünü oluşturan boyarmaddeler, ciddi miktarda kimyasal atığa neden olmakta. Tekstil üretiminde, doğal boyarmaddeler ve doğal baskı malzemeleri kullanılmalı.
Kaynakça:
Atalay, D. (2021), "Kendiliğinden Sürdürülebilir: Türkiye'de Etik Moda", Kitap Bölümü sfy. 31-42: Kipöz, Ş. (Editör) (1. Baskı 2015, Mevcut Baskı 2021), "Sürdürülebilir Moda", Yeni İnsan Yayınevi: Istanbul.
Çetin, N. (2023). BÖLÜM 4: Sürdürülebilirlik, Sürdürülebilir Ürün Tasarımı Ve Sürdürülebilir Tekstil Tasarımı. Kitap Bölümü (sayfa 75-106) ; Çiftçi, H (editör). & Doğar, M. (editör) (2023) Sosyal Bilimlerde Güncel Çalışmalar – 2. İksad Yayınevi: Ankara.
Kipöz, Ş. (Editör) (1. Baskı 2015, Mevcut Baskı 2021), "Sürdürülebilir Moda", Yeni İnsan Yayınevi: Istanbul.
Kipöz, Ş. (2020), “Modada Yavaşlık”, Yeni İnsan Yayınevi: Istanbul.
Oğurlu, İ. & Türker, S. H. (2025). Günümüz Tekstil Teknolojisinde Doğal Ekolojik Malzeme Kullanımının Sürdürülebilirlik Analizi. Turkish Journal of Science and Engineering, 7(1), 61-74. https://doi.org/10.55979/tjse.1672116
Sürdürülebilir Kalkınma (2023). http://www.surdurulebilirkalkinma.gov.tr/
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
